Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody Zachodniopomorskiego (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy") z dnia 11 marca 2026 r., nr GN-2.7534.5.2025.5.AP, który utrzymał w mocy decyzję Starosty Polickiego (dalej: "Starosta", "organ I instancji") z dnia 26 marca 2025 r., nr WNI.683.8.2024.MS, odmawiającą ustalenia odszkodowania na rzecz A. R., B. R. i W. R. za działki nr [...] i [...] położone w S. w obrębie ewidencyjnym [...], powstałe w wyniku podziału nieruchomości.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 29 listopada 2017 r., nr BGM-I.6831.105.9.2016.HT (dalej: "decyzja podziałowa"), Prezydent Miasta Szczecin zatwierdził projekt podziału nieruchomości stanowiącej działki: nr [...] na działki o numerach: [...] o pow. 0,1615 ha; [...] o pow. 0,0501 ha i [...] o pow. 0,2786 ha oraz nr [...] na działki o numerach: [...] o pow. 0,0383 ha i [...] o pow. 0,0797 ha. Podział został dokonany pod warunkiem, że przy zbywaniu działek zostanie zapewniony nowo wydzielanym działkom dostęp do drogi publicznej. Podział nieruchomości nastąpił na wniosek A. R., ujawnionej w księdze wieczystej dzielonej nieruchomości jako właściciel.
Dla nieruchomości stanowiącej działki: nr [...] i nr [...], położonej w S. w obrębie ewidencyjnym [...] (Pogodno 132), Sąd Rejonowy [...] X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w S. w dacie podziału prowadził księgę wieczystą nr [...]
Z treści ww. księgi wieczystej wynika, że zarówno w dacie podziału, tj. w dniu 29 listopada 2017 r., jak i w dacie ostateczności decyzji podziałowej, tj. w dniu 15 grudnia 2017 r., w Dziale II tej księgi, jako właściciel wpisana była A. R., na podstawie wyroku Sądu Rejonowego [...] w S. I Wydział Cywilny z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I C [...] oraz wyroku Sądu Okręgowego w S. II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 22 września 2015 r., sygn. akt II CA [...]. A. R. wpisana była w Dziale II ww. księgi wieczystej jako właściciel od dnia 30 listopada 2015 r. (chwila wpisu) do dnia 30 września 2021 r. (chwila wykreślenia wpisu). Przed nią jako właściciel przedmiotowej nieruchomości w Dziale II tej księgi wpisany był Ł. R. od dnia 6 marca 2004 r. do dnia 30 listopada 2015 r.
Natomiast w dacie orzekania przez organ odwoławczy w Dziele II księgi wieczystej nr [...] jako współwłaściciele wpisani są: B. R. i W. R., każdy w udziale po [...] części. Wpis nastąpił w dniu 30 września 2021 r. na podstawie wyroku Sądu Rejonowego [...] w S. Wydział III Cywilny z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt III C [...] i wyroku Sądu Okręgowego w S. II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt II Ca [...], II Cz [...].
Ujawnienie podziału działek: nr [...] i nr [...] m.in. na działki, odpowiednio: nr [...] i nr [...], w księdze wieczystej nr [...], na podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 29 listopada 2017 r., nr [...], nastąpiło w dniu 31 lipca 2024 r.
Dla nieruchomości stanowiącej działki o numerach: [...] i [...], położone w S. w obrębie ewidencyjnym [...] ([...]), Sąd Rejonowy [...] X Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...], do której ww. działki zostały wpisane w dniu 31 lipca 2024 r. W Dziale II jako właściciel wpisana jest Gmina S. - na podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 29 listopada 2017 r., nr [...]
W decyzji podziałowej podano, że działki: nr [...] i nr [...] zostały wydzielone z przeznaczeniem pod drogę publiczną gminną - ulicę dojazdową (w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego część terenu elementarnego [...]) oraz, że podział nieruchomości nastąpił na wniosek właścicielki nieruchomości. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania podziałowego wynika, że wniosek o wszczęcie postępowania podziałowego z dnia 8 grudnia 2015 r. i wniosek o zatwierdzenie projektu podziału przedmiotowej nieruchomości z dnia 4 kwietnia 2016 r. złożyła A. R. w odpowiedzi na wezwanie Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 1 grudnia 2015 r. o zajęcia stanowiska w kwestii kontynuowania postępowania podziałowego, wszczętego na wniosek poprzedniego właściciela nieruchomości, tj. Ł. R. z dnia 25 sierpnia 2015 r. Z pisma skarżącej z dnia 12 stycznia 2016 r. wynikało, że podtrzymała ona wszelkie wnioski złożone przez Ł. R. dotyczące podziału ww. nieruchomości.
Decyzją z dnia 18 maja 2022 r., znak: SKO.WE.440/120/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej: "SKO"), odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 29 listopada 2017 r. znak: BGM-1.6831.105.9.2016.HT. SKO wyjaśniło, że dla oceny decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym, o którym mowa w art. 156 k.p.a., wiążące są stan prawny i stan faktyczny na dzień wydania decyzji podlegającej kontroli. W związku z tym skierowanie decyzji podziałowej do A. R., ujawnionej dacie wydania decyzji w księdze wieczystej jako właścicielka nieruchomości nie może stanowić o nieważności tej decyzji powodu wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Zdaniem SKO brak było również podstaw do stwierdzenia, że organ z tego powodu dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 626/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę B. R. na powyższą decyzję SKO z dnia 18 maja 2022 r.
Następnie przeprowadzone zostały rokowania, zainicjowane przez A. R. pismem z dnia 25 maja 2018 r., kontynuowane w lipcu i sierpniu 2018 r. Rokowania prowadzone pomiędzy A. R., a Prezydentem Miasta Szczecin nie doprowadziły do uzgodnienia wysokości odszkodowania za ww. działki.
Postanowieniem z dnia 18 lipca 2019 r., nr GN-2.7534.5.2019.MKu Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta Szczecin od udziału w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] i nr [...] oraz wyznaczył do jej załatwienia Starostę Polickiego.
Decyzją z dnia 27 sierpnia 2020 r., nr GN.683.14.2019.MS Starosta orzekł o ustaleniu jednorazowego odszkodowania za działki nr [...] i nr [...] na rzecz A. R. w łącznej wysokości [...] zł, ustalając płatnikiem odszkodowania Prezydenta Miasta Szczecin oraz zobowiązując Prezydenta do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Po wniesieniu odwołania przez Gminę Miasto Szczecin sprawa została przekazana do Wojewody, który postanowieniem z dnia 16 listopada 2020 r., nr GN-2.7534.10.2020.3.AP zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy uznał, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd wskazując, że w dniu zawieszenia postępowania w Dziale II powołanej księgi wieczystej jako właściciel wpisana była A. R., a w Dziale III tej księgi ujawnione były ostrzeżenia o toczących się procesach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Po podjęciu postępowania organ odwoławczy ustalił, że Sąd Rejonowy w Szczecinie Wydział III Cywilny w wyroku z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt III C [...] orzekł o uzgodnieniu treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w S. z rzeczywistym stanem prawnym poprzez dokonanie wpisu w Dziale II tej księgi jako właściciela W. H. R. i B. R. w częściach po 1/2 każdemu z nich, w miejsce A. R. - jako w niej dotychczas ujawnionej.
Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku Sąd Rejonowy ustalił m.in., że w dniu 3 września 1999 r. W. R. i B. R. zawarli z A. R. pozorną umowę darowizny, na mocy której W. R. i B. R. przenieśli na rzecz A. R. nieruchomość rolną składającą się z działek gruntu nr [...] i nr [...], położoną w S. przy ulicy [...], dla której Sąd Rejonowy S. - [...] w S. prowadził księgę wieczystą nr [...]. Następnie, aktem notarialnym Rep A nr [...] w dniu 5 czerwca 2001 r. A. R. sprzedał fikcyjnie A. R. (swojej siostrze) nieruchomość składającą się z działek nr [...] i nr [...]. Sąd Rejonowy uznał, że konsekwencją ustalenia pozorności umowy darowizny na rzecz A. R. była niemożność skutecznego rozporządzenia nieruchomością na rzecz A. R.. Tym samym A. R. nie nabyła ww. nieruchomości, skoro prawo własności nie przysługiwało A. R..
Sąd Okręgowy w S. II Wydział Cywilny Odwoławczy wyrokiem z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt II Ca [...], II Cz [...], oddalił apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego [...] w S. z dnia 18 listopada 2019 r.
Pismem z dnia 13 września 2023 r. B. R. zgłosiła swój udział w postępowaniu w charakterze strony, powołując się na swój interes prawny w dochodzeniu odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz na złożony przez nią wniosek z dnia 23 listopada 2021 r. o wypłatę odszkodowania na podstawie decyzji podziałowej.
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2024 r., nr GN-2.7534.10.2023.6.AP Wojewoda uchylił w całości decyzję Starosty z dnia 27 sierpnia 2020 r., nr GN.683.14.2019.MS, ustalającą wysokość odszkodowania za działki o numerach: [...] i [...] wydzielone wskutek ostatecznej decyzji podziałowej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Decyzją z dnia 26 marca 2025 r., nr WN I.683.8.2024.MS, wydaną na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm., dalej: "u.g.n."), Starosta Policki orzekł o odmowie wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania na rzecz: A. R., B. R. i W. R. za nieruchomość oznaczoną działkami nr [...] i nr [...], z obrębu ewidencji gruntów i budynków [...], położoną w S., dla której Sąd Rejonowy [...] w S. Zamiejscowy Wydział Ksiąg wieczystych w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...]
Odwołania od powyższej decyzji wniosły A. R. i B. R..
Wskazaną na wstępie decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 26 marca 2025 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n., przewidującego ustalenie wysokości odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod określone drogi publiczne, w sytuacji, gdy podział nieruchomości nastąpił w trybie art. 98 ust. 1 u.g.n.
Zdaniem Wojewody zachodzi zatem ścisła zależność pomiędzy podziałem danej nieruchomości, dokonanym w warunkach określonych w art. 98 ust. 1 u.g.n., a powstaniem roszczenia odszkodowawczego i ustaleniem odszkodowania za niektóre działki gruntu wydzielone w wyniku tego podziału, wyrażająca się w stwierdzeniu, że jeżeli podział nieruchomości nie został dokonany w warunkach określonych w art. 98 ust. 1 u.g.n., odszkodowanie za wydzielone działki gruntu nie należy się w trybie art. 98 ust. 3 u.g.n.
Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że istotą postępowań wszczętych na podstawie art. 98 ust. 1 u.g.n. jest zatwierdzenie podziału określonej nieruchomości. Zasadniczym skutkiem decyzji podziałowej jest zatem podział nieruchomości, natomiast kwestia wydzielenia z nieruchomości objętej podziałem, gruntów pod drogę publiczną jest kwestią wtórną, będącą wynikiem podziału nieruchomości, a nie jego celem, a co za tym idzie, wystąpienie skutku w postaci przejścia z mocy prawa na rzecz gminy prawa własności działki wydzielonej pod drogę publiczną, ma również wtórny charakter w stosunku do sprawy podziału nieruchomości na działki. W niniejszej sprawie decyzja podziałowa jest ostateczna i prawomocna, skutkiem której jest faktyczny i prawny podział działek nr [...] i nr [...], w wyniku którego doszło do wydzielenia m.in. działek nr [...] i nr [...].
Wojewoda wskazał, że wystąpienie skutku w postaci przejścia z mocy prawa na rzecz gminy prawa własności działki wydzielonej pod drogę publiczną następuje, gdy łącznie są spełnione następujące przesłanki, tj. podziału dokonuje się na wniosek właściciela oraz droga musi być drogą publiczną. Droga jest drogą publiczną, gdy jej przebieg przewiduje obowiązujący w dacie zatwierdzenia projektu podziału plan zagospodarowania przestrzennego.
Wojewoda wyjaśnił, że w dacie podziału działek: nr [...] i nr [...] teren projektowanych działek nr [...] i nr [...], w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego "[...] w S., przyjętym uchwałą Rady Miasta S. z dnia 27 września 2010 r., Nr [...], został oznaczony symbolem [...] z przeznaczeniem terenu elementarnego na drogę publiczną - ulicę dojazdową. Należy zatem uznać, że jedna z wymienionych powyżej przesłanek została spełniona.
Dalej organ odwoławczy podał, że A. R. była wprawdzie wpisana jako właściciel w Dziale II księgi wieczystej nr [...] od dnia 30 listopada 2015 r. do dnia września 2021 r., co według stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wyrażonego w wyroku z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 626/22, okazało się wystarczające do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej, jednak wyrok Sądu Okręgowego w S. z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt II Ca [...]; II Cz [...], jednoznacznie i bez jakichkolwiek wątpliwości potwierdził, że A. R. nigdy nie nabyła prawa własności działek gruntu nr [...] i nr [...] w drodze umowy sprzedaży z dnia 5 czerwca 2001 r., Rep A nr [...] od swojego brata A. R..
Tym samym nigdy nie była właścicielką tych działek. Skoro tak, to nie przysługuje jej również odszkodowanie za nieruchomości stanowiące działki nr [...] i nr [...]. Istotą bowiem odszkodowania z art. 98 ust. 3 u.g.n. jest rekompensata za utracone prawo własności nieruchomości, co w niniejszej sprawie w stosunku do A. R. nigdy nie nastąpiło.
Zatem, w ocenie Wojewody, zasadnie organ I instancji odmówił A. R. ustalenia odszkodowania.
Organ odwoławczy zaznaczył, że w sprawie ustalono, że wniosku o podział nieruchomości nie złożyła ani B. R., ani W. R. - rzeczywiści współwłaściciele nieruchomości. Przedmiotowy podział dokonał się zatem bez udziału rzeczywistych współwłaścicieli nieruchomości, bez ich wiedzy i tym samym bez ich zgody na wydzielenie działek gruntu przeznaczonych pod drogę publiczną. Przepis art. 98 ust. 3 u.g.n. w związku z art. 98 ust. 1 u.g.n. wymaga natomiast dla powstania roszczenia odszkodowawczego, aby podział nieruchomości nastąpił na wniosek właściciela dzielonej nieruchomości.
Zdaniem Wojewody, słusznie Starosta odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz B. R. i W. R. w trybie art. 98 ust. 3 u.g.n. z uwagi na niespełnienie przesłanki ustawowej - braku wniosku współwłaścicieli nieruchomości na jej podział.
Organ odwoławczy podkreślił, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie kwestionują wpisu Gminy Miasto Szczecin do Działu II nowopowstałej księgi wieczystej nr [...], założonej dla nieruchomości oznaczonej działkami [...] i [...], jednak, jak trafnie zauważył organ I instancji, ewentualnej należności za ww. grunt należy dochodzić w innym trybie niż na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n., gdyż nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących powstanie roszczenia i ustalenie wysokości odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n. Wojewoda wskazał przy tym, że decyzja odmowna nie zamyka drogi do wystąpienia przez każdą ze stron na drogę cywilną w celu uregulowania kwestii finansowych.
W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw do ustalenia wysokości odszkodowania zarówno na rzecz A. R., która nie utraciła prawa własności, jak i na rzecz B. R. i W. R., którzy nie złożyli wniosku o podział nieruchomości, czego literalnie wymaga przepis art. 98 ust. 1 u.g.n.
Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosły A. R. (zarejestrowaną pod sygn. akt II SA/Sz 383/26) i B. R. (zarejestrowaną pod sygn. akt II SA/Sz 389/26), zastępowane przez profesjonalnych pełnomocników.
A. R. zaskarżonej decyzji zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 98 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. poprzez dokonanie jej wadliwej wykładni, a w efekcie subsumpcji polegającej na przyjęciu, iż nie była ona właścicielem nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy [...] w S. XI Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...], a przez to nie przysługuje jej prawo do żądania odszkodowania, gdy prawidłowo przeprowadzona wykładnia wskazanej normy prawnej, a dalej jej subsumpcja, prowadzi do wniosku, że była ona właścicielem nieruchomości i posiada uprawnienie w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że przysługuje jej odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną działkami nr [...] i nr [...] z obrębu ewidencji gruntów i budynków [...], położoną w S. oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów sądowych, a w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazała między innymi, że w niniejszej sprawie doszło już do prowadzenia ustaleń w drodze cywilnoprawnej, nie mniej nie doprowadziły one do zamierzonego efektu. W ocenie skarżącej, droga administracyjnoprawna jest jedyną drogą dopuszczalną w tej sprawie.
Skarżąca zwróciła uwagę na fakt, iż będąc właścicielem nieruchomości, prowadziła negocjacje - cywilnoprawne - w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wydzielenie drogi publicznej. Doprowadziły one do niezałatwienia sprawy, a przez to wdrożony został tryb administracyjny.
Podkreśliła, że z racji konstytucyjnego uregulowania prawa do wywłaszczenia, załatwienie sprawy poprzez odmowę ustalenia odszkodowania, narusza bezpośrednio Konstytucję RP. Jeśli bowiem odmówiono ustalenia odszkodowania w jedynym dopuszczalnym trybie, żadnej ze stron postępowania nie pozostaje żadna droga prawna umożliwiająca uzyskanie odszkodowania za wywłaszczony teren, co jest oczywiście niezgodne z Konstytucją RP.
Skarżąca podniosła nadto, że w niniejszej sprawie decyzja podziałowa stała się ostateczna 15 grudnia 2017 r., a prawomocna 29 marca 2023 r. poprzez wydanie wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 626/22. W dniu wydania ostatecznej decyzji nie ma wątpliwości co do osoby występującej jako właściciel nieruchomości - była nim ona.
Zdaniem skarżącej nie jest wątpliwe, a przy tym ustalone przez Sąd jako element stanu faktycznego i prawnego sprawy, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt I C 1656/14 oraz wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie II wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 22 września 2015 r. sygn. akt II Ca 296/15 jako właściciel nieruchomości wpisano jednoznacznie ją, a jej prawo własności widoczne było w księdze wieczystej od listopada 2015 r. do 30 września 2021 r.
Zaznaczyła przy tym, że nigdy nie doszło do uchylenia czy też zaskarżenia powyższych wyroków. Aktualnie w systemie prawnym istnieją dwa orzeczenia wskazujące dwóch różnych właścicieli nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...], z której doszło do wydzielenia nieruchomości objętej niniejszym sporem. Nie jest więc zrozumiałe dla niej, na jakiej podstawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji doszedł do przekonania, iż nie posiadała ona prawa własności. Gdyby faktycznie organ ustalił prawidłowo, tj. że nie miała ona prawa własności nieruchomości, zdecydowanie doszłoby do stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej, bowiem wniosek o podział nie został złożony przez osobę będącą właścicielem. Jak twierdzi sam organ w zaskarżonej decyzji - jednym z kluczowych elementów dla wszczęcia postępowania w przedmiocie podziału nieruchomości, którego efektem jest przejęcie na własność nieruchomości przeznaczonych pod drogę publiczną, jest to, że wniosek składa właściciel nieruchomości.
Jeśli nie była ona właścicielem nieruchomości, zdecydowanie koniecznym stało się wzruszenie postępowania w przedmiocie dokonania podziału nieruchomości, bowiem to postępowanie prowadzone było na podstawie wniosku nieuprawnionego podmiotu. Jak jednak ustalił organ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie znalazł podstaw do wzruszenia decyzji podziałowej, a co organ dostrzega również w zaskarżonej decyzji, do podziału nieruchomości doszło na podstawie skutecznie złożonego wniosku pochodzącego od właściciela nieruchomości.
B. R. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 98 ust. 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię, a w szczególności wykreowanie nieistniejącej przesłanki przyznania odszkodowania, czyli uznaniu, że podział nieruchomości musi zostać dokonany na wniosek właściciela, podczas gdy w przepisie tym chodzi (w ujęciu przedmiotowym) o działki, które podlegały przejściu z mocy prawa na skutek trybu podziału pozbawionego ingerencji władczej, natomiast jedyne ograniczenie podmiotowe w niniejszym postępowaniu o przyznanie odszkodowania to konieczność złożenia wniosku o odszkodowanie przez właściciela.
Z uwagi na powyższe naruszenie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała przebieg postępowania w sprawie i wskazała, że zgodnie z treścią KW nr [...] w momencie zainicjowania postępowania podziałowego oraz w dniu wydania decyzji podziałowej była współwłaścicielem nieruchomości będącej przedmiotem podziału, co potwierdza prawomocny wyrok Sądu Rejonowego S. - [...] w S. z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt III C [...], a także Sądu Okręgowego w S. z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt II Ca [...], uzgadniający treść księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w S. z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wpisanie w dziale II ww. księgi jako właściciela W. H. R. i ją w częściach po 1/2 każdego z nich, w miejsce A. R. jako dotychczas ujawnionej w jej treści jako właściciel nieruchomości.
Tym samym, zdaniem skarżącej, w świetle przepisów prawa A. R. nigdy nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości, a w konsekwencji nie może otrzymać odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, które może przysługiwać tylko właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że wyrok w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny i nie tworzy on nowej sytuacji prawnej.
Skarżąca podniosła dalej, że postępowanie podziałowe zostało zainicjowane przez A. R., która bezspornie nie była nigdy prawnym właścicielem nieruchomości, a zatem nie była tym właścicielem również w momencie zainicjowania postępowania podziałowego, pomimo że została wydana w tym postępowaniu decyzja podziałowa. Jednakże na etapie postępowania o przyznanie odszkodowania nie ma znaczenia do kogo została skierowana decyzja podziałowa, skoro decyzja o zatwierdzeniu podziału oraz wpis nowego stanu w księdze wieczystej mają charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Decyzja podziałowa nie kreuje zatem nowego prawa własności, a dotyczy wyłącznie podziału działek. Przepis art. 98 ust. 3 u.g.n. stanowi o przyznaniu odszkodowania właścicielowi nieruchomości wywłaszczonej, a nie adresatowi decyzji dotyczącej podziału nieruchomości. Inaczej mówiąc, ustawa nie wiąże uprawnienia do przyznania odszkodowania z okolicznością bycia adresatem decyzji podziałowej, a zatem wiązanie kwestii odszkodowania z okolicznością posiadania statusu adresata decyzji podziałowej kreowałoby dodatkową przesłankę odszkodowawczą, nieznaną ustawie, co byłoby zabiegiem niedopuszczalnym.
W konsekwencji, zdaniem skarżącej, odszkodowanie w odpowiedniej proporcji w ramach prawa współwłasności przysługuje jej, niezależnie od tego jaka by nie była treść decyzji podziałowej, jako nieprzerwanej współwłaścicielce przedmiotowej nieruchomości.
Końcowo skarżąca zaznaczyła, że organy obu instancji zdają się zbyt istotną wagę przykładać do tego że wniosek o podział nie został przez nią złożony. Tymczasem dyspozycja przepisu art. 98 ust. 1 u.g.n. dotyczy w istocie skutków wydzielenia działki w zależności czy zastosowany został tryb władczy (z urzędu lub na wniosek władz uprawnionych) czy też na wniosek podmiotu niestanowiącego władzy.
W odpowiedziach na skargi, udzielonych pismami z dnia 11 maja 2026 r., organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2026 r., na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., Sąd postanowił połączyć sprawę o sygn. akt II SA/Sz 383/26 oraz sprawę II SA/Sz 389/26 do łącznego prowadzenia i wspólnego rozstrzygnięcia, przy czym sprawę prowadzić pod sygn. akt II SA/Sz 383/26.
Pełnomocnik A. R. wnosił i wywodził jak w skardze. Poparł również skargę B. R., pomimo że nie zgodził się z jej argumentacją.
Pełnomocnik B. R. poparł jej skargę, natomiast nie zgodził się ze skargą A. R..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję: 1) uchyla ją w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c);
- 2) stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach;
- 3) stwierdza wydanie postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu.
Dokonując oceny według wskazanych wyżej kryteriów Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo.
Kwestią sporną pozostaje możliwość ustalenia na rzecz skarżących odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n.
Stosownie do treści art. 98 ust. 3 u.g.n. za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Wedle natomiast art. 98 ust. 1 u.g.n. działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.
Z treści powyższych przepisów wynika, że aby skorzystać z odszkodowania, o którym mowa w art. 98 ust. 3 u.g.n., konieczne jest wypełnienie hipotez i dyspozycji norm wynikających z art. 98 ust. 1 u.g.n. Niezbędną przesłanką ustalania odszkodowania za działkę przejętą pod drogę publiczną jest zatem zaistnienie skutku prawnego przejścia prawa własności lub wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego, o których mowa w art. 98 ust. 1 u.g.n. Ustalenie odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n. może więc nastąpić dopiero wtedy, gdy na podstawie ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości na wniosek właściciela (użytkownika wieczystego) dojdzie do wydzielenia określonych działek gruntu pod drogi publiczne (lub ich poszerzenie). W przypadku braku zrealizowania ww. warunków brak będzie podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n.
Badanie przesłanek warunkujących ustalenie w trybie administracyjnym odszkodowania następuje na podstawie analizy treści decyzji podziałowej. Podkreślić przy tym należy, iż dla ustalenia odszkodowania nie jest wystarczające aby w podstawie prawnej decyzji podziałowej wskazany był art. 98 ust. 1 u.g.n.
W niniejszej sprawie bezsprzecznie na wniosek A. R. Prezydent Miasta Szczecin, decyzją z dnia 29 listopada 2017 r., nr BGM-I.6831.105.9.2016.HT, zatwierdził podział nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...] m.in. na działki nr [...] i [...], które zostały wydzielone z przeznaczeniem na drogę publiczną.
W cenie Sądu prawidłowo Wojewoda przyjął, że nie jest możliwe ustalenie odszkodowania na rzecz A. R.. Co prawda zarówno w dacie wydania decyzji podziałowej (29 listopada 2017 r.) jak i jej ostateczności (15 grudnia 2017 r.) A. R. ujawniona była w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel dzielonej nieruchomości, jednak prawomocnym wyrokiem z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt III C [...], Sąd Rejonowy [...] w S. uzgodnił treść ww. księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym poprzez dokonanie wpisu w Dziale II tej księgi jako właściciela W. R. i B. R. w częściach po 1/2 każde z nich, w miejsce A. R. jako w niej dotychczas ujawnionej, ustalając, że A. R. nie nabyła prawa własności działek nr [...] i [...] w drodze umowy sprzedaży z dnia 5 czerwca 2001 r., Rep A nr [...]. Trafnie Wojewoda wywiódł, że skoro A. R. nie była właścicielem ww. działek to odszkodowanie na jej rzecz nie może zostać ustalone.
Bez wpływu na powyższą konstatację pozostaje akcentowany przez skarżącą fakt, pozostawania w obrocie prawnym decyzji podziałowej, w której skarżąca została wskazana jako właściciel nieruchomości. Analizy co do podstawy ustalenia odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n. należało dokonać według stanu na dzień orzekania przez organ, zatem Wojewoda obowiązany był uwzględnić wyrok Sądu Rejonowego Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt III C 540/18. Podkreślić przy tym należy – wbrew zarzutom skargi – że to ww. Sąd rozstrzygnął w kwestii własności nieruchomości, zaś organ w oparciu ww. wyrok dokonał ustaleń faktycznych w tym zakresie.
W analogiczny sposób należy odnieść się do argumentacji skarżącej dotyczącej ujawnienia jej w księdze wieczystej nr [...] jako właściciela nieruchomości. Przywołanym przez skarżącą, prawomocnym wyrokiem z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I C [...], Sąd Rejonowy [...] w S. w wyniku wniesionego przez nią powództwa o uzgodnienie treści ww. księgi wieczystej orzekł wykreślić wpis Ł. R. jako właściciela nieruchomości i wpisać w to miejsca jako właściciela A. R., co nie oznacza, że inne podmioty, w drodze kolejnego powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej nie mogły wykazać, że to im przysługuje prawo własności – na co wskazał Sąd Okręgowy w S. w wyroku z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt II Ca [...], II Cz [...] oddalającym apelację A. R. od wyroku Sądu Rejonowego [...] w S. z dnia 18 listopada 2019 r., sygn. akt III C [...].
Zdaniem Sądu prawidłowe jest również stanowisko Wojewody, że nie jest możliwe ustalenie odszkodowania na rzecz B. R.. Nie ulega bowiem wątpliwości, że podział nieruchomości – działki nr [...] i [...] dokonał się na wniosek A. R. a nie jej rzeczywistych współwłaścicieli – B. R. i W. R.. W ocenie Sądu z treści art. 98 ust. 3 w zw. z ust. 1 u.g.n. jasno wynika, że ustalenie odszkodowania w tym trybie jest możliwe gdy do podziału nieruchomości dojdzie na wniosek jej właściciela. Wywody skarżącej, że dla wystąpienia skutku wynikającego z art. 98 ust. 1 u.g.n. podział nieruchomości może być dokonany na wniosek dowolnego podmiotu niebędącego organem władzy publicznej pozostaje w oczywistej sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem tego przepisu.
W tym stanie sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skarg i na podstawie art. 151 p.p.s.a. obie skargi oddalił.