Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. E. C. i E. C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. o ustaleniu opłaty adiacenckiej w wysokości [...] zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości oznaczonej działką [...] o pow. [...] ha położonej w obrębie K., spowodowanej jej podziałem na pięć działek przeznaczonych pod budowę farmy wiatrowej.
Skarżący, wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach skarżący podali, że nie mają środków finansowych, które mogliby przeznaczyć na tak wysoki wpis sądowy, a sytuację pogarsza jeszcze stan zdrowia skarżącej, która jest po rozległym zawale, obecnie w trakcie leczenia. Wyjaśnili, że obniżenie wpływów z prowadzonej działalności rolniczej spowodował także spadek cen produktów rolnych i ich słaba jakość w sezonie 2013/2014. Wnioskodawcy oświadczyli, że są właścicielami [...] ha gospodarstwa rolnego i domu o pow. [...] m2, spłacają kredyt w wysokości [...] zł zaciągnięty na kupno kombajnu, w wysokości [...] zł zaciągnięty na kupno ciągnika rolniczego, płacą także raty leasingowe w wysokości [...] zł miesięcznie za suszarnię do zboża, a jedynym ich dochodem jest zasiłek chorobowy skarżącej w kwocie [...]zł, ponieważ działalność rolnicza w roku 2014 r. przyniosła stratę w wysokości [...] zł. Skarżący oświadczyli, że nie mają żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych.
Wezwaniem z dnia 23 stycznia 2015 r. referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawców do przedłożenia:
- - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu i gospodarstwa domowego, w okresie ostatnich trzech miesięcy,
- - wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - dowodów potwierdzających posiadane zadłużenie (umowy kredytowe i harmonogramy spłat kredytów,
- - kserokopii decyzji dotyczącej dopłat do gruntów rolnych za ostatni rok,
- - kserokopii decyzji w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości za 2014 r.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłali potwierdzenie salda z dwóch rachunków bankowych według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r., dokumenty potwierdzające m. in. wydatki ponoszone na spłatę rat kredytowych i leasingowych, zakup oleju napędowego, zapraw nasiennych, części do maszyn rolniczych, decyzję w sprawie podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości, decyzję w sprawie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego. Wnioskodawcy oświadczyli, że największe wydatki ponoszą wiosną i latem, a nie w okresach zimowych, dlatego przedkładają dokumenty z ostatnich 12 miesięcy wskazujące na ponoszone przez nich najbardziej znaczące wydatki.
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r. referendarz odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skarżący nie wykazali w sposób przekonywający by nie byli w stanie uiścić kosztów sądowych w sprawie. Odpis powyższego rozstrzygnięcia doręczono każdemu ze skarżącym w dniu 12 lutego 2015 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru k. 48-49).
W dniu 19 lutego 2015 r. skarżący nadali w urzędzie pocztowym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego zarzucając niewłaściwą ocenę zebranych w sprawie dokumentów potwierdzających sytuację finansową oraz niewłaściwe uznanie, że sytuacja ta pozwala na poniesienie pełnych kosztów sądowych w tej sprawie.
Skarżący poinformowali, że aktualnie nie posiadają źródeł finansowania, z których mogą być ponoszone wysokie koszty, a zwłaszcza koszty szczególne i niezaplanowane w długotrwałym budżecie gospodarstwa (tj. koszty sądowe), co potwierdzają dokumenty obrazujące ujemne salda na rachunkach bankowych. Wbrew twierdzeniom referendarza oprócz gospodarstwa rolnego, nie prowadzą działalności usługowej. Działalność usługową prowadzi wyłącznie ich syn, a więc nie ma ona żadnego wpływu na ustalenie ich sytuacji finansowej. Obecnie utrzymują się ze świadczenia z KRUS otrzymywanego z tytułu zwolnienia chorobowego, które podlega po pewnym czasie wygaśnięciu.
Natomiast uzyskane dopłaty, w ich ocenie, nie stanowią źródła dochodu, skoro służą wyrównaniu strat, który rolnicy ponoszą w związku z produkcją rolną. Posiadają także dochód z dzierżawy w postaci czynszu wynoszącego [...] zł za rok, który to jest "kroplą w morzu potrzeb". Płatność faktur za nawozy ustalono na czas po żniwach z uwagi na ich znaczny koszt, zaś poniesione przez nich inne udokumentowane wydatki niezbędne dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego pochodzą ze środków kredytowych, których nie można przeznaczyć na inny cel aniżeli związany z działalnością rolniczą.
Skarżący do sprzeciwu dołączyli dodatkowe faktury zakupowe i sprzedażowe z całego roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd zatem na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy, orzekając o przyznaniu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez stronę lub odmowie jego przyznania.
W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Stosownie do art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Mając na uwadze treść powyższych przepisów stwierdzić należy, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka akcentuje się, że strona występująca o zwolnienie z opłat sądowych powinna działać z niezbędną starannością, przedstawiając sądom dowody świadczące o swojej kondycji finansowej i ma obowiązek lojalnie współpracować z sądami w tej sprawie (por. wyrok z dnia 19 kwietnia 2011 r. w sprawie Elcomp sp. z o.o. przeciwko Polsce skarga nr 37492/05 - wersja w języku polskim dostępna na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości www.bip.ms.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt I OZ 929/12, lex nr 123955).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazali w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie mogą ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie postępowania obejmuje wpis od skargi w wysokości [...] zł.
Pomimo wezwania referendarza sądowego wnioskodawcy nie nadesłali wyciągów operacji z posiadanych przez siebie kont bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Za spełnienie powyższego wymogu nie można uznać przedłożenia potwierdzenia salda środków dostępnych na dzień 31 grudnia 2014 r., albowiem nie obrazuje ten dokument operacji dokonywanych na koncie w określonym odstępie czasu. Wbrew twierdzeniom skarżących, stan konta z jednego dnia nie może stanowić dowodu na to, że wnioskodawcy nie posiadają środków umożliwiających uiszczenie należnego wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie to wyciąg z rachunku bankowego (zawierający operacje dokonywane na koncie) wystawiony przez bank lub pobrany ze strony internetowej, umożliwia dokonanie faktycznej oceny kształtowania się sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony. Analiza tego rodzaju dokumentu umożliwia ustalenie sposobu gospodarowania środkami finansowymi, co jest ważne dla stwierdzenia, czy skarżący mają faktyczną możliwość poniesienia kosztów sądowych i poczynienia na te koszty stosownych oszczędności.
Skarżący argumentując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy zaakcentują przede wszystkich okoliczność ponoszenia przez nich wysokich wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Sąd nie kwestionuje powyższego faktu, tym nie mniej skoro jest to gospodarstwo rolne wielkopowierzchniowe ok. [...] ha to trudno przyjąć, aby nie przynosiło ono również i znacznych dochodów z produkcji rolnej. Wykazywana strata za rok obrachunkowy 2014 w wysokości – [...] zł nie obrazuje osiąganych dochodów lecz jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, a zatem nie może stanowić wystarczającej podstawy do oceny kondycji finansowej wnioskodawców. Ze względu na specyfikę prowadzenia gospodarstwa rolnego (sezonowość dochodów) rolnik zobowiązany jest do staranności w planowaniu wydatków i gromadzenia oszczędności w okresie, gdy pozyskuje środki finansowe, tak więc aktualnie uzyskiwany dochód ze świadczenia z KRUS, nie może być uznany za jedyny dochód mający wpływ na sytuację finansową strony.
Niewątpliwie kwota dopłaty bezpośredniej stanowi dochód skarżących, a już sama jej wysokość ustalona na kwotę ponad [...] zł (bez kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej) poddaje w wątpliwość twierdzenia skarżących, że pozyskanie przez niech kwoty na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Podkreślenia wymaga, że prawo do pomocy ze strony budżetu Państwa stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona nie posiada żadnych możliwości finansowych poniesienia kosztów postępowania lub posiada środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Prawo pomocy powinno być udzielane osobom pozbawionym obiektywnie możliwości uzyskania środków na prowadzenie postępowania przed sądem.
Sąd przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę wszelkie okoliczności wpływające na kształtowanie się sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Jednakże w realiach niniejszej sprawy fakt posiadania przez skarżących kredytów i pożyczek o znacznej wysokości nie zwalnia od wykazania w sposób nie budzący wątpliwości ich rzeczywistej sytuacji finansowej. Obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta jak i sama wysokość rat kredytu inwestycyjnego otrzymanego na zakup kombajnu czy ciągnika oraz rat leasingowych na zakup suszarni do zboża nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Korzystanie z kredytów bankowych, pożyczek czy leasingu oznacza, że skarżący posiadali zweryfikowaną przez profesjonalną instytucję finansową zdolność kredytową, a sama spłata kredytów nie może być uznana za wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem z postępowaniu przed sądem administracyjnym (post. NSA z dnia 7 lutego 2006 r. sygn. akt I OZ 83/06, dostępne w Internecie).
Reasumując stwierdzić należy, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, co uniemożliwia Sądowi przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tej sytuacji należało, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.