Uzasadnienie
J. D. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych (z takim samym wnioskiem w niniejszej sprawie w wyniku identycznego wezwania zwrócił się jej mąż T. D.;
z uwagi na jego złożenie na oddzielnym formularzu PPF będzie on podlegał odrębnemu rozpoznaniu).
Swój wniosek skarżąca uzasadniła przede wszystkim wiekiem (78 lat) i złym stanem zdrowia swojego i męża (jest on po 2 zawałach serca w 1998 r.). Pobierana przez nią emerytura (1050 zł. brutto) po wykupieniu lekarstw oraz opłaceniu mieszkania pozwala jedynie na skromne życie. Pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym mąż również pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1260 zł. (brutto).
Z dochodów tych opłacają rachunki za energię elektryczną - 300 zł. co 2 m-ce (wg wniosku T. D. zostało to określone jako 2 x 100 zł.), wodę – 80 zł./pół roku, ubranie i środki czystości – 2 x 100 zł., podatek od nieruchomości – 184 zł., ogólne koszty utrzymania – 2 x 450 zł., pomoc domową do sprzątania – 50 zł./m-c, dojazdy do lekarza i kościoła – 200 zł. (wg wniosku męża dojazdy do lekarza 80 zł.).
Posiadany przez wnioskodawczynię i jej męża majątek obejmuje wg złożonego oświadczenia dom o pow. 46 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,8 ha (łącznie z zabudowaniami).
Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (na koszty sądowe składają się opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.
Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Decydujące znaczenie przy rozstrzyganiu wniosku mają zatem możliwości płatnicze wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.
Są one pochodną osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, wśród których uwzględnia się jednak nie wszystkie zazwyczaj ponoszone, lecz tylko służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania). Zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków nie można w całości przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania.
Przy dochodach J. D. i jej męża w łącznej wysokości 2310 zł. brutto miesięcznie, suma wszystkich wykazanych przez nich wydatków rozliczona do takiego samego okresu wynosi ok. 1400 - 1500 zł. Bez wątpienia do tej kwoty należy także doliczyć wydatki na zakup lekarstw; wobec braku ich określenia, przyjęto kwotę 350 zł. podaną przez nich w złożonych uprzednio wnioskach o prawo pomocy w sprawie II SA/Rz 456/09 (rozpoznano je postanowieniami z dnia 6 sierpnia 2009 r.), odstępując tym samym od wzywania wnioskodawczyni do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia. Suma tych kwot oscyluje zatem w granicach 1750 – 1850 zł. miesięcznie, a więc jest niższa od uzyskiwanych dochodów i to nawet w ich ujęciu netto (będzie to kwota ok. 2150 zł.). Obejmuje też wszystkie wymienione przez nich wydatki, bez różnicowania na służące zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych i pozostałe (zwrócenia uwagi wymaga chociażby to, że do tych pierwszych nie należy przypisywać wydatków na zakup odzieży, a z pewnością nie z comiesięczną częstotliwością).
Powyższe wyklucza uznanie, że J. i T. D. nie są w stanie wygospodarować żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania. Możliwość tę należy jednak odnieść do faktu, że do pokrycia tych kosztów każde z nich jako strona skarżąca jest zobowiązane z osobna. Dotyczy to przede wszystkim wymaganych od nich na obecnym etapie postępowania wpisów od skargi (2 x 500 zł.). Jednorazowe opłacenie przez nich w krótkim okresie czasu kwoty 1000 zł. raczej nie mogłoby się jednak odbyć bez sprowadzania na nich realnego zagrożenia dla zaspokojenia ich koniecznych potrzeb życiowych.
Z tego względu postanowiono o przyznaniu J. D. zwolnienia od wpisu od skargi w ½ części; oznacza to, że z tego tytułu będzie miała ona obowiązek opłacić kwotę 250 zł., zamiast 2 x wyższej. Wg dokonanej oceny nie spowoduje to zagrożenia dla bieżącej egzystencji jej i męża. Jednocześnie uznano, że ze względu na w/w okoliczności dotyczące sytuacji materialno – bytowej oraz ścisłe powiązanie kosztów sądowych z konkretnym etapem postępowania i ich rozłożenie w czasie, będzie ona również w stanie bez zagrożenia dla koniecznego utrzymania wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych w części nie objętej przyznanym zwolnieniem; do najbardziej prawdopodobnych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi w wysokości 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia w kwocie 250 zł.
W tym zakresie należy podkreślić wyjątkowy charakter prawa pomocy, które jest finansowane ze środków publicznych i nie może być nadużywane. Potwierdza to wynikający z art. 199 P.p.s.a. i rozciągający się na wszystkie strony postępowania generalny obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; dotyczy on każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak wskazano m.in. w postanowieniu NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), a do takich należy J. D. i jej mąż.
W tym zakresie aktualne jest także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1983 r. sygn. I CZ 151/83, zgodnie z którym obciążenie strony kosztami sądowymi, których wysokość nie przewyższa jej jednomiesięcznych dochodów zbliżonych do przeciętnych, z reguły nie oznacza - gdy strona nie ma innych osób na utrzymaniu - że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ubocznie należy zwrócić uwagę, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi wnioskodawczyni będzie przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.).
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 i 4 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.