Uzasadnienie
M. W. zaskarżając do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości) złożyła równocześnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że bez uszczerbku utrzymania koniecznego nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Następnie, podtrzymując to żądanie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, a ich jedyne dochody to świadczenia emerytalno-rentowe w kwotach netto: 1237 zł oraz 1652 zł. Podkreśliła, że pozostaje wraz z mężem w stałym i kosztownym leczeniu. Comiesięczne wydatki rodziny to: wyżywienie – 1000 zł, lekarstwa- 900 zł, prywatne konsultacje lekarskie – 240 zł, dojazdy do lekarzy – 200 zł, gaz – 87 zł, prąd, 86 zł, woda i kanalizacja – 117 zł, wywóz śmieci – 29 zł, opał – 285 zł, ubezpieczenie domu – 22 zł, odzież – 500 zł, środki czystości - 100 zł, telefon – 58 zł. Małżonkowie mieszkają w domu o powierzchni 64 m.kw. Są właścicielami nieruchomości rolnej – 0,21 ha oraz zabudowań gospodarczych. Posiadają też samochód, który jest jednak niesprawny.
Żądanie M. W. nie podlega uwzględnieniu w jakiejkolwiek części. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie stwierdzono bowiem, by pokrycie przez nią kosztów zainicjowanego jej skargą postępowania mogło spowodować powstanie uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej więc strona nie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie (tj. zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata), określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wedle tej ostatniej regulacji, prawo pomocy w takim właśnie najszerszym wymiarze przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Brzmienie podanych przepisów wskazuje, że instytucja prawa pomocy, jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony (art. 199 P.p.s.a.), może znaleźć zastosowanie tylko w odniesieniu do osób rzeczywiście ubogich. Zwłaszcza najszersze granice wsparcia przeznaczone są dla osób, którym brak jakiegokolwiek dochodu bądź jego uzyskiwanie w minimalnej wysokości uniemożliwia sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Należy jednocześnie podkreślić, że publiczny charakter środków, z których pokrywane są wydatki na prawo pomocy nakazuje szczególną ostrożność przy ich wydatkowaniu. Oznacza to, że uwzględnienie żądania strony może nastąpić tylko wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do faktycznej sytuacji rodzinnej, majątkowej i w zakresie dochodów strony. Tymczasem w przypadku wnioskodawczyni M. W. wątpliwości tego rodzaju występują, a powodowane są one istnieniem dość dużej nadwyżki miesięcznych wydatków rodziny (ok. 3600 zł) nad jej dochodami (2889 zł).
Nadto, wątpliwości w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy może budzić także wysokość niektórych wydatków strony. Chodzi tutaj mianowicie o te przeznaczane na odzież i środki czystości tj. odpowiednio 500 zł i 100 zł miesięcznie. Dla przyznania prawa pomocy decydujące znaczenie ma sytuacja, gdy po uiszczeniu przez wnioskodawcę opłat dotyczących tzw. koniecznego utrzymania nie jest on już w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na koszty postępowania sądowego. Przy ocenie charakteru wskazanych wydatków tj. czy są one konieczne w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę nie tylko ich przeznaczenie tj. na wyżywienie, leczenie, mieszkanie, odzież, środki czystości, ale także ich wysokość na te właśnie cele. Tylko zatem ponoszenie ich w niezbędnym wymiarze może przesądzać o zasadności żądania strony. Trzeba także podnieść, że pomimo deklarowanych przez wnioskodawczynię miesięcznych wydatków na lekarstwa w kwocie ok. 900 zł przedłożyła ona faktury VAT dokumentujące zakup powyższych na kwoty: w lutym 2015 r. – 496,77 zł oraz w marcu 2015 r. – 442,81 zł (nie wliczono przy tym kwoty wynikającej z jednej nieczytelnej faktury).
Uwzględniając to wszystko uznano, że brak jest podstaw do częściowego choćby uwzględnienia wniosku M. W. Nie wskazała ona bowiem z czego pokrywa przedstawioną wyżej różnicę pomiędzy dochodami jej i męża a wydatkami rodziny. Nie bez znaczenia jest, że powyższe stanowiło już dwukrotnie powód odmownego załatwienia przez referendarza sądowego składanych przez skarżącą wniosków o prawo pomocy (tak w sprawach sygn. akt II SA/Rz 540/13, II SA/Rz 138/14) i nadal nie wyjaśnia ona przedmiotowej różnicy. Wątpliwości w tym przedmiocie nie można zaś rozpatrzyć na korzyść strony z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, przeznaczonej dla osób znajdujących się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Z danych wniosku skarżącej nie wynika zaś, by miała ona jakiekolwiek trudności z zaspokojeniem potrzeb swoich i męża. Dlatego też uznano, że będzie ona w stanie pokryć także koszty niniejszego postępowania. Aktualna wysokość kosztów sądowych w sprawie to 200 zł (tytułem wpisu od skargi).
Należy w tym miejscu podkreślić, że w razie uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 P.p.s.a.). Udział natomiast pełnomocnika w osobie adwokata nie jest, w świetle regulacji P.p.s.a., konieczny na obecnym etapie postępowania (dopiero złożenie niektórych środków zaskarżenia wymaga ich sporządzenia przez ten kwalifikowany podmiot). Sąd z urzędu bierze zaś pod uwagę wszelkie nieprawidłowości zaistniałe w postępowaniu przed organami administracji publicznej (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Z tych względów odmówiono przyznania M. W. prawa pomocy na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.