Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę P. W. na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.
Następnie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako członków wspólnego gospodarstwa domowego podał żonę, syna (17 lat) i córkę (13 lat). Wskazał, że udział w niniejszej sprawie profesjonalnego pełnomocnika jest uzasadniony ze względu na jej skomplikowany charakter. Zwrócił uwagę, że od kilku lat cierpi na wysokie ciśnienie tętnicze, na dowód czego przedłożył kartę informacyjną z leczenia szpitalnego. Wnioskodawca wskazał, że pobiera wynagrodzenie za pracę wynoszące 1460 zł. Jego stałe wydatki to: 340 zł – koszt studiów, 800 zł – utrzymanie rodziny, 60 zł – leczenie, 130 zł – telefon, Internet, prąd. Majątek rodziny to oszczędności pieniężne dzieci wynoszące: 28 000 zł oraz 5600 USD.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, o której zastosowanie ubiega się skarżący wynika z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zasadą jest więc odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, natomiast wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie, gdy brak stosownych środków nie pozwala na pokrycie należności związanych z danym postępowaniem. Z prawa pomocy mogą więc korzystać osoby ubogie, które bez takiego wsparcia ze środków publicznych nie byłyby w stanie bronić swoich praw na drodze sądowej. Wykazanie, że wnioskodawca wymaga przedmiotowej pomocy spoczywa właśnie na nim. Stanowią o tym wprost regulacje zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Pierwszy z powołanych przepisów jako przesłankę prawa pomocy w całkowitym zakresie (tj. dotyczącym zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata) ustanawia niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z kolei, przesłanką częściowego prawa pomocy, a więc zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia adwokata jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Brzmienie wszystkich wskazanych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że okoliczności, w których uwzględniane jest żądanie strony nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości. Musi więc z nich jednoznacznie wynikać, że strona faktycznie wymaga żądanego przez nią wsparcia. Takiego wniosku nie da się wyprowadzić z informacji przedstawionych przez P. W. Wynika z nich mianowicie, że wymieniony uzyskuje stały dochód z wynagrodzenia za pracę, wynoszący 1460 zł. Jest także właścicielem budynków gospodarczo-garażowych. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy także to, że uiścił on już w niniejszej sprawie łącznie kwotę 200 zł tytułem kosztów sądowych. Zasadniczą jednak przyczyną, dla której złożony wniosek nie może zostać uwzględniony jest fakt posiadania przez dzieci strony – wskazanych jako członków wspólnego z nią gospodarstwa domowego - oszczędności pieniężnych. Nie ma znaczenia, że to nie wnioskodawca jest ich właścicielem, bowiem przy ocenie zasadności wniosku o prawo pomocy uwzględnia się sytuację majątkową wszystkich osób tworzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe.
Prawo pomocy, jak już wyżej wskazano, stanowi odstępstwo od wyrażonej wcześniej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Dlatego też może mieć zastosowanie tylko w sytuacjach naprawdę wyjątkowych, kiedy jasne jest, że strona faktycznie wymaga udzielenia jej pomocy. Sytuacja tego rodzaju nie wystąpiła zaś z pewnością w przypadku P. W., który swoje zdolności płatnicze wykazał uiszczając w sprawie do tej pory kwotę 200 zł oraz wskazując jako oszczędności dzieci kwoty: 28 000 zł oraz 5600 USD.
Dlatego orzeczono o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia adwokata, a podstawę tego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.