Uzasadnienie
Sygn. II SA/Rz 119/09
W dniu 17 lutego 2009 r., (data stempla pocztowego) wpłynął do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek J. R., w którym strona skarżącą domagała się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy WSA po rozpoznaniu tego wniosek postanowieniem z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 119/09, zwolnił stronę od kosztów sądowych w całości oraz odmówił ustanowienia adwokata.
Wnioskiem złożonym na urzędowym druku PPF, który wpłynął do Sądu w dniu 10 lipca 2009 r. (data stempla pocztowego), J. R. ponownie zwrócił się do WSA o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. To żądanie zostało uzasadnione następującymi okolicznościami życia wnioskodawcy: J. R. zamieszkuje ze schorowaną matką. Posiada i uprawia grunt rolny o pow. 2,88ha. Jego przychody obciążają wydatki związane z zakupem leków, środków czystości oraz produktów żywnościowych. Opłaca także składkę na ubezpieczenie rolnicze oraz inne znaczące dla prowadzenia gospodarstwa ciężary finansowe w tym m.in. podatek od nieruchomości. W skład gospodarstwa oprócz nieruchomości wchodzi budynek mieszkalny, obora i stodoła. W odpowiedzi na wezwanie wyznaczonego do rozpoznania wniosku referendarza sądowego, strona wyjaśniła, iż miesięczny dochód jego matki wynosi 564,65 zł, rodzina nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, skarżący nie otrzymuje także dopłat do gruntów rolnych. Strona złożyła w sprawie dopłat do gruntów stosowny wniosek, jednak nie otrzymała jak dotąd żadnej odpowiedzi.
Stwierdzono, co następuje:
Nie ulega wątpliwości, iż postanowienie referendarza WSA w Rzeszowie z dnia 2 marca 2009 r. sygn. II SA/Rz 119/09, w przedmiocie częściowego przyznania prawa pomocy z mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /(Dz. U. nr 153, poz. 1270) zwana dalej p.p.s.a./, wywołuje skutek prawomocnego orzeczenia sądu.
Postanowienia dotyczące prawa pomocy nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie przed sądem. Na podstawie art. 165 p.p.s.a. orzeczenia w tym przedmiocie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociaż byłby prawomocne. Ponieważ wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy został już rozstrzygnięty prawomocnym orzeczeniem WSA z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 119/09, to ponownie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrzyć w kontekście normy art. 165 p.p.s.a. a więc ustalić czy po wydaniu przez referendarza sądowego wspomnianego postanowienia nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca rozszerzenie przyznanego prawa pomocy.
Złożony w dniu 10 lipca 2009 r. przez J. R. urzędowy formularz PPF stanowi w istocie wniosek strony skarżącej o zmianę prawomocnego postanowienia WSA. W tym wypadku, zmiana orzeczenia zgodnie ze zgłoszonym żądaniem powinna polegać na ustanowieniu na rzecz w/w strony adwokata. Taki sposób procedowania, w przypadku złożenia przez stronę kolejnego wniosku o prawo pomocy, nakreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 października 2005 r. o sygn. akt II OZ 877/05 – niepublikowane/ Zawarta w tym postanowieniu teza nawiązuje do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1969 r. I PZ 35/69 – niepublikowane.
Według treści art. 165 p.p.s.a. zmiana i uchylenie postanowienia może nastąpić wyłącznie wskutek zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny sądu przy podejmowaniu pierwotnego orzeczenia. Bez tej zmiany nie istnieje możliwość uchylenia czy zmodyfikowania prawomocnego orzeczenia. Zmiana okoliczności sprawy stanowi jedyną, ale bardzo istotną barierę w modyfikowaniu prawomocnych przecież postanowień sądu administracyjnego. Bez tego warunku uznanie przez ustawodawcę postanowień niekończących postępowania w sprawie za prawomocne nie miałoby właściwie żadnego znaczenia dla prawa. Orzeczenia te mogłyby być zmieniane i uchylane w każdej sytuacji pomimo istnienia tych samym okoliczności prawnych i faktycznych, jakie istniały przy ich wydaniu.
Analiza znajdujących się w aktach sprawy dwóch formularzy PPF, pozwala z przekonaniem stwierdzić, że sytuacja majątkowa i osobista J. R. nie uległa pogorszeniu w stosunku do stanu opisanego we wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 lutego 2009 r. Podniesione w uzasadnieniu nowego wniosku PPF okoliczności nie różnią się w sposób istotny od tych, które stanowiły podstawę uzasadnienia wniosku rozpoznanego postanowieniem WSA z dnia 2 marca 2009 r. sygn. II SA/Rz 119/09. Wnioskodawca nadal jest właścicielem majątku wymienionego w formularzu PPF z dnia 17 lutego 2009 r. Poza tym, osiąga dochody w tej samej wysokości. Uzyskiwane przez skarżącego przychody z gospodarstwa rolnego są przeznaczane na zakup leków, środków higieny ubezpieczeni budynków oraz opłaty za energie elektryczną, gaz oraz wodę. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje matka, której stan zdrowia niewątpliwie wymaga opieki medycznej.
Drobne różnice w wysokości dochodów oraz powierzchnie nieruchomości nie są tego rodzaju, aby mogły istotnie rzutować na ocenę całokształtu możliwości majątkowych skarżącego. Nie można tu pominąć, iż w porównaniu do stanu prawomocnie rozstrzygniętego, J. R. spodziewa się uzyskać dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych (zob. pkt 3 pisma strony z dnia 21 lipca 2009 r.). Jego matka uzyskuje dochody w kwocie 564,65 zł (zob. pkt 1 pisma strony z dnia 21 lipca 2009 r.). W prawomocnie rozpoznanym wniosku, fakt pobierania dochodów przez matkę został pominięty przez stronę skarżącą.
Ponieważ stan majątkowy wnioskującego nie uległ pogorszeniu w stosunku do stanu opisanego w rozstrzygniętym już wniosku, to nie może nastąpić zmiana prawomocnego orzeczenia WSA poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Nie zaistnienie przesłanek do zmiany postanowienia WSA z dnia 2 marca 2009 r. sygn. II SA/Rz 119/09, w sposób żądany przez stronę skarżącą, nakazuje orzec jak w sentencji niniejszego postanowienia w oparciu o art. 165 p.p.s.a.