Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. A. Z. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna G. Z. Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: K.p.a.), art. 2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10, art. 13, art. 18, art. 21, art. 27 ust. 3, art. 28, art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195; dalej: u.p.p.w.dz.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (Dz. U. poz. 214), odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. G. Z. ur. [...] kwietnia 1999 r. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 31 marca 2017 r. oraz w wysokości 433 zł na okres od 1 do 26 kwietnia 2017.
W uzasadnieniu jako powód odmowy wskazano na przekroczone kryterium dochodowe. Wobec obowiązującej względem wnioskodawczyni kwoty 1200 zł miesięcznie na jednego członka rodziny, dochód ten po odliczeniu dochodu utraconego i doliczeniu dochodu uzyskanego (z tytułu wyrównania renty przyznanej decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. w wysokości 23 201,66 zł) wyniósł 6 457,37 zł, przekraczając kwotę uprawniającą o 5 257,37 zł na członka rodziny miesięcznie.
W odwołaniu A. Z. zakwestionowała sposób wyliczenia osiągniętego dochodu. Wyjaśniła, że renta, którą otrzymała we wrześniu 2015 r. w kwocie 23 201,66 zł stanowi świadczenie wypłacone przez ZUS za okres od 30 grudnia 2011 r. do września 2015 r. Jest to świadczenie wyrównawcze, gdyż sprawa toczyła się w sądzie przez kilka lat i stąd taka wysoka kwota. Wyjaśniła, że w latach 2011 - 2014 nie osiągała żadnych dochodów, co potwierdzają zaświadczenia Urzędu Skarbowego w [....]. Od października 2015 r. jej miesięczny dochód wynosi 592,84 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 5 ust. 4 u.p.p.w.dz., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Przytaczając treść art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 4 u.p.p.w.dz. określających warunki przyznawania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uznało, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że syn wnioskodawczyni G. Z. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta [...] i Powiatu [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. zaliczony został do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200 zł. Dochód wg u.p.p.w.dz. to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1). Rodzina wnioskodawczyni składa się z 4 osób. Na dochód rodziny w 2014 r. (poprzedzającym okres zasiłkowy) składa się dochód W. Z.
- – 40 413,51 zł, pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne – 5 668,70 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne – 3 211,07 zł, co daje kwotę 31 533,74 zł. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 2 627,81 zł. Z uwagi jednak na fakt, że we wrześniu 2015 r. A. Z. otrzymała tytułem renty kwotę 23 201,66 zł (przyznanej decyzją ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r.), miesięczny dochód w oparciu o art. 7 ust. 3 u.p.p.w.dz. należało powiększyć o tę kwotę (wg tego przepisu, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego). Ustalony w ten sposób dochód daje kwotę 25 829,47 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na członka rodziny wynosi 6 457,36 zł miesięcznie i przekracza kwotę uprawniającą do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Tym samym za niezasadne uznano zarzuty odwołania o błędnym zaliczeniu przez organ I instancji do miesięcznego dochodu rodziny kwoty otrzymanej we wrześniu 2015 r. renty. Podkreślono również, że organ I instancji słusznie nie powiększył dochodu rodziny o wykazany w zaświadczeniu US w [....] dochód K. Z. w kwocie 759,22 zł (z tytułu umowy zlecenia za okres od [...] lipca do [...] sierpnia 2014 r.); wobec utraty przez nią zatrudnienia, dochód ten należało uznać za utracony.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła A. Z., wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 5 ust. 1 i 4 oraz art. 7 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 20 lit. d u.p.p.w.dz. poprzez błędne ich zastosowanie i niezasadne doliczenie do dochodu rodziny kwoty całej renty wypłaconej jej po raz pierwszy we wrześniu 2015 r., a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania dochodzonego świadczenia. Wyjaśniła, że zgodnie z art. 7 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 20 lit. d ustawy, prawidłowo do dochodu rodzinny powinna zostać doliczona renta wypłacona jej w miesiącu następującym po miesiącu w którym uzyskała dochód, tj. renta wypłacona w październiku 2015 r. Zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że nie spełnia kryterium dochodowego.
Ponadto skarżąca zawnioskowała o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, na okoliczność, że spełnia kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (jako załączniki dołączyła kserokopie: orzeczeń o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności syna G. Z. i córki K. Z., decyzji ZUS o przyznaniu renty z dnia [...] sierpnia 2015 r., pisma ZUS z dnia [...] września 2015 r. zawierającego wyliczenie wskaźnika podstawy wymiaru renty, zaświadczenia ZUS z dnia [...] maja 2015 r. o wysokości pobranych świadczeń rentowych w okresie 1 październik 2015 – 31 maj 2016 r., zaświadczenia ZUS z dnia [...] maja 2016 r. o pobieraniu renty - wskazującego okres za jaki przysługuje świadczenie w kwocie 23 201,66 zł, tj. 1 – 30 września 2015 r.).
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje m.in. kontrolę działalności administracji publicznej; sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.); stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.
Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli we wskazanym zakresie Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Orzekające w sprawie organy dokonały bowiem prawidłowych ustaleń faktycznych i we właściwy sposób przyporządkowały je następnie do obowiązujących przepisów, dokonując ich poprawnej wykładni. Kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest ocena prawidłowości wyliczenia przez organy wysokości dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę celem ustalenia, czy przekracza ona kryterium dochodowe uprawniające do wnioskowanego świadczenia wychowawczego.
Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.dz.). Przysługuje ono osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka) w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1). W przypadku ubiegania się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, niezbędne jest spełnienie kryterium dochodowego; jeżeli – tak jak w niniejszej sprawie - członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, stosownie do art. 5 ust. 4 ustawy, świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje osobom o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200 zł.
U.p.p.w.dz. definiując w art. 2 pkt 1 pojęcie dochodu, odsyła do jego rozumienia zawartego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.; dalej: u.ś.r.); stosownie do jej art. 3 pkt 1 lit. a, "dochód" co do zasady (z uwzględnieniem pkt 1 lit. b, c) oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30 f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm., dalej: u.p.d.o.f.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. "Dochodem członka rodziny" jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1 - 3 (art. 2 pkt 2 u.p.p.w.dz.), zaś "dochód rodziny" to suma dochodów jej członków (art. 2 pkt 4 u.p.p.w.dz.).
W art. 7 ust. 1 - 3 u.p.p.w.dz. przewidziano sytuację zmian w strukturze dochodów rodziny, które powinny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego. Zmiany te mogą polegać zarówno na utracie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, w efekcie czego przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1), jak też na uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust.
- 2) oraz po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 3), skutkującego odpowiednim jego zaliczeniem.
Na podstawie art. 13 ust. 1 u.p.p.w.dz., ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego albo opiekuna prawnego dziecka. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, z tym że stosownie do jej art. 48, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy (nastąpiło to 1 kwietnia 2016 r.) i kończy się dnia 30 września 2017 r. (ust. 1), przy czym rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do tego świadczenia jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (ust. 2).
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia w dniu [...] kwietnia 2016 r., a więc w zakreślonym w art. 49 ust. 1 u.p.p.w.dz. terminie 3 miesięcy od dnia jej wejścia w życie, co warunkowało ustalanie prawa do świadczenia począwszy od tego dnia. Ponieważ w roku 2014 nie uzyskała ona żadnych dochodów, a dochód jej córki spełniał kryterium dochodu utraconego (zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. c, utratą dochodu jest utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), jako podstawę obliczenia dochodu 4-osobowej rodziny skarżącej organy prawidłowo przyjęły dochody jej męża w wysokości 31 533,74 zł (po odliczeniach o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Wyliczony na podstawie powyższego miesięczny dochód rodziny wyniósł 2 627,81 zł, a więc poniżej kryterium dochodowego dla 4-osobowej rodziny wynoszącego w analizowanej sytuacji 4 800 zł (przyjmując jako punkt odniesienia przeciętny miesięczny dochód członka rodziny, przy kryterium dochodowym 1 200 zł, była to odpowiednio kwota 656,95 zł).
W sprawie zaszła jednak dodatkowa okoliczność mająca wpływ na ostateczne wyliczenie miesięcznego dochodu rodziny branego pod uwagę przy ustalaniu prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego, a mianowicie uzyskanie przez nią na mocy decyzji ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, obejmującego wyrównanie za okres od 30 grudnia 2011 r. oraz świadczenie za wrzesień 2015 r. w łącznej wysokości 23 201,66 zł (po potrąceniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne). Zostały one wypłacone wnioskodawczyni we wrześniu 2015 r. i uznane przez organ I jak i II instancji w całości za dochód uzyskany, o którym mowa w art. 7 ust. 3 u.p.p.w.dz. Po doliczeniu więc przez organy tej kwoty do ustalonego miesięcznego dochodu rodziny za 2014 r. dało to kwotę 25 829,47 zł miesięcznie, co przy kryterium uprawniającym dla rodziny wnioskodawczyni 4 800 zł miesięcznie, stanowiło przekroczenie o 21 029,47 zł (wyliczony w ten sposób miesięczny dochód na członka rodziny – przy kryterium dochodowym 1 200 zł - wyniósł 6 457,36 zł).
W ocenie Sądu, dokonana przez organy wykładnia art. 7 ust. 3 u.p.p.w.dz.
i przedstawiony sposób wyliczenia miesięcznego dochodu członka rodziny są prawidłowe. Stanowi on, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.
W rozpoznawanej sprawie uzyskanie przez skarżącą "dodatkowego" dochodu z tytułu renty i wyrównania nastąpiło w 2015 r., a więc bez wątpienia po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w rozumieniu art. 7 ust. 3 u.p.p.w.dz. Zgodnie z treścią tego przepisu, miarodajnym dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego - w sytuacji osiągnięcia dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - jest powiększenie dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy o dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Istotne staje się tu rozróżnienie dwóch pojęć, którymi posługuje się ten przepis, tj. dochodu osiągniętego i uzyskanego. Ponieważ ten pierwszy odnoszony jest do miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, niezbędne jest ustalenie "miesiąca uzyskania dochodu".
W realiach sprawy przyznane skarżącej wyrównanie obejmowało okres od grudnia 2011 r. do sierpnia 2015 r. i to właśnie ostatni miesiąc tego okresu stanowi odniesienie dla uzyskania przychodu ([...] sierpnia 2015 r. doszło do wydania decyzji w tym przedmiocie). Dochodem osiągniętym, a więc z miesiąca następującego po miesiącu w którym dochód został uzyskany, była kwota wypłacona we wrześniu 2015 r. w wysokości 23 201,66 zł (po potrąceniach), która to powinna być brana pod uwagę przy ustalaniu prawa do dochodzonego świadczenia.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, okres na jaki została przyznana renta oznacza, że spełniony został warunek, by dochód ten był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, przy czym bez znaczenia pozostaje fakt zmiany wysokości tego dochodu.
Nie kwestionując, że do wypłaty dochodu doszło we wrześniu 2014 r., należy wskazać, iż nieuprawnione jest utożsamianie przez skarżącą "dochodu uzyskanego" z "dochodem wypłaconym", co miałoby skutkować uznaniem za dochód osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, wyłącznie kwoty świadczenia rentowego za miesiąc październik 2015 r. Brak jest także podstaw, aby otrzymane przez skarżącą we wrześniu 2015 r. wyrównanie zostało zaliczone proporcjonalnie za okresy, za które nastąpiła wypłata, a tym samym całkowicie pominięte w dochodach jej rodziny uwzględnianych przy ustalaniu prawa do wnioskowanego świadczenia. Wyrównanie to stanowi bowiem dochód o którym mowa w art. 2 pkt 1 u.p.p.w.dz. w zw. z art. 3 pkt 1a u.ś.r., tj. przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 u.p.d.o.f., pomniejszony o należne potrącenia; zgodnie z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 7 tej ustawy, przychodami są m.in. otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze, również z tytułu renty, przez co należy rozumieć łączną kwotę świadczeń wraz ze wzrostami i dodatkami, z wyłączeniem dodatków rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz dodatków dla sierot zupełnych do rent rodzinnych.
Wynika to także z zawierającego legalną definicję uzyskania dochodu art. 2 pkt 20 u.p.p.w.dz., który w pkt d jako uzyskanie dochodu kwalifikuje uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej.
Regulacje te nie pozwalają, by dochód wypłacony w danym roku kalendarzowym uznać za dochód w latach, za które przyznano to świadczenie.
W tej sytuacji doliczenie do miesięcznego dochodu członka rodziny za 2014 r. (656,95 zł) kwoty 5 800,41 zł (23 201,66 zł /4 osoby) jako dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, daje wskazaną przez organy kwotę 6 457,36 zł miesięcznego dochodu na członka rodziny. Kwota ta kształtuje się powyżej wynikającego z art. 5 ust. 4 u.p.p.w.dz. dopuszczalnego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę (1 200 zł), którego przekroczenie z oczywistych względów nie pozwalało na przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia; przyjmując jako punkt odniesienia miesięczne dochody rodziny, suma kwot 2 627,81 zł oraz 23 201,66 zł wynosiła 25 829,47 zł, co o 21 029,47 zł przekraczało jej kryterium dochodowe, wynoszące 4 800 zł.
W kontekście powyższego należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna a zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, gdyż z racji przekroczenia kryterium dochodowego, prawo do wnioskowanego świadczenia skarżącej nie przysługuje. Przedstawiony w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji sposób wyliczenia dochodu skarżącej - uwzględniającego fakt uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - jest zgodny z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.dz.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.