Uzasadnienie
Skarżący D. K. reprezentowany przez adw. M. K. do skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego dołączył wniosek o prawo pomocy. We wniosku na urzędowym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W uzasadnieniu wniosku podał, że jedynym źródłem dochodu jest działalność gospodarcza, która nie przynosi dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych. Wskazał, że na utrzymaniu ma partnerkę i dziecko w wieku 1 roku, drugie dziecko ma się urodzić. Z działalności gospodarczej miesięczny dochód wynosi [...] zł brutto, partnerka z tytułu zatrudnienia uzyskuje [...] zł brutto miesięcznie, co łącznie daje [...] zł. brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że ani on ani jego partnerka nie posiadają żadnego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Do wniosku dołączył kserokopie PIT-28 za 2013r., z którego wynika roczny przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. brutto. Skarżący rozlicza z tytułu prowadzonej działalności zryczałtowany podatek dochodowy od przychodu.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności nie podał stanu rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani wysokości kosztów swojego utrzymania, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym, które prowadzi razem z partnerką, źródła utrzymania to: umowa o pracę partnerki i prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza. Wysokość uzyskiwanych w bieżącym roku dochodów obrazują załączone dokumenty:
- - zaświadczenie o zarobkach, z którego wynika, że średnie zarobki netto partnerki wynosiły [...] zł, od lipca 2014r. nie uzyskuje wynagrodzenia od pracodawcy.
- - zestawienie przychodów z działalności skarżącego za okres od stycznia do sierpnia 2014r. w łącznej wysokości [...] zł, przy czym skarżący podał, że przychód został "sztucznie zawyżony z tytułu przychodu ze sprzedaży samochodu", jako majątku trwałego firmy.
Następnie skarżący oświadczył, że jedyny rachunek bankowy jaki posiadał został zajęty przez komornika sądowego w tytułu nałożonej kary pieniężnej, ani on ani partnerka nie posiadają innego rachunku bankowego.
Skarżący oświadczył, ż obecnie prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z partnerką i dwójką małych dzieci. Zamieszkują w wynajmowanym lokalu mieszkalnym, koszty wynajmu wraz z opłatami za media i czynsz to [...] zł miesięcznie. Koszty wyżywienia całej rodziny to około [...] zł miesięcznie, artykuły higieniczne, w tym pieluszki dla dzieci to [...] zł miesięcznie, pozostałe wydatki na odzież i wizyty u lekarzy to [...] zł miesięcznie. Nadto skarżący poniósł koszty wyprawki dla najmłodszego dziecka, zakupu niezbędnego AGD, mebli do mieszkania w wysokości [...] zł.
Reasumując skarżący podał, że nie posiada żadnych oszczędności i korzysta z pomocy rodziny, gdyż nie byłby w stanie utrzymać gospodarstwa domowego.
Dodatkowo dołączył, kserokopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, umowy o pracę partnerki z 14 grudnia 2012r. z wynagrodzeniem [...] zł brutto miesięcznie, PIT-37 partnerki z brakującymi stronami zawierającymi informację o wszystkich przychodach i kosztach jego uzyskania, zaświadczenia Urzędu Skarbowego o wysokości przychodu skarżącego w 2013r. w łącznej kwocie [...] zł oraz wykaz środków trwałych, z którego wynika, że skarżący w lutym 2014r. sprzedał samochód ciężarowy Peugeot Boxer i 1 marca 2014r. nabył samochód Renault Master 2,8 DTI za kwotę [...] zł.
Skarżący nie udzielił odpowiedzi, czy jest podatnikiem podatku VAT i nie przedłożył żadnych deklaracji z tego tytułu.
Ponownie zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a. o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie tytułów prawnych udzielanej skarżącemu pomocy od rodziny oraz rocznego zeznania podatkowego rodziny wraz z informacją o posiadanych nieruchomo i przychodach i kosztach ich utrzymania.
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że otrzymuje pomoc finansową od swojej babci, pomoc ma charakter doraźny w wysokości [...] zł miesięcznie i z reguły jest bezzwrotna. Babcia utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Oświadczenie powyższe skarżący potwierdził własnoręcznym pismem babci o podobnej treści oraz dowodem wypłaty jej emerytury.
Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny.
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazał.
W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych zainicjowanego postępowania.
Oświadczenie, które przedstawił co do swojej sytuacji finansowanej jest niewiarygodne. Zadeklarowane przychody skarżącego (nie uwzględniając kosztów prowadzenia działalności, które w sposób oczywisty należy również ponieść, prowadząc działalność gospodarczą w normalnych warunkach) i jego partnerki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wynoszą łącznie około [...] zł brutto miesięcznie. Wyliczone przez skarżącego same koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą około [...] zł miesięcznie. Nadto skarżący oświadczył, że dodatkowo poniósł koszty wyprawki dla dziecka, mebli i AGD na kwotę [...] zł. Z prostego zestawienia uzyskiwanych przychodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania wynika w sposób oczywisty, że skarżący nie podał wszystkich źródeł swoich dochodów, z których pokrywa zadeklarowane koszty utrzymania rodziny, nie wspominając o kosztach prowadzenia działalności gospodarczej.
Powyższą rażącą różnicę w tym zestawieniu nie pokrywa także pomoc finansowa udzielana przez rodzinę, na co powoływał się skarżący, skoro ostatecznie według oświadczenia babcia przekazuje mu [...] zł miesięcznie. Niewiarygodne jest zatem oświadczenie skarżącego, że bez pomocy rodziny nie byłby w stanie utrzymać rodziny.
Wobec powyższego brak rzeczywistej współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę realnej sytuacji finansowej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska