Uzasadnienie
Decyzją z dnia maja 2016 roku Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 693) odmówił Januszowi potwierdzenia statusu działacza opozycji komunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Organ wskazał, że Janusz złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej w powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 roku, poz. 693 ze zm., dalej: ustawa). Organ wyjaśnił, że przedstawione przez wnioskującego oświadczenia oraz dokumenty, a także zaświadczenie Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdzają spełnienia przesłanek opisanych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy.
Z powyższą decyzją nie zgodził się wnioskujący i pismem nadanym dnia czerwca 2016 roku wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Podkreślił, że swoją działalność antykomunistyczną w latach 1982-1989 wystarczająco potwierdził za pośrednictwem dołączonych do wniosku dokumentów. Zauważył również, że organ odniósł się do działalności wnioskującego w radzie pracowniczej (1987 rok), natomiast nie wspomniał w uzasadnieniu decyzji o działalności o charakterze konspiracyjnym (1982-1989). Wnioskujący wskazał, że powołanie się przez niego na trudności związane z działalnością w radzie pracowniczej miało na celu wykazanie represji stosowanych względem niego przez nomenklaturę partyjną.
Decyzją z dnia lipca 2016 roku Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia maja 2016 roku.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nie stwierdzono przesłanek negatywnych dla wykluczenia wnioskującego z kręgu podmiotów potencjalnie ubiegających się o status działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, jednakże nie stwierdzono również przesłanek pozytywnych uprawniających do uzyskania takiego statusu. Poza tym, zdaniem organu przedstawione przez wnioskującego okoliczności nie potwierdzają, by jego działalność opozycyjna w latach 1982-1989 była zagrożona odpowiedzialnością karną. Funkcjonował on w ramach instytucji rady pracowniczej przewidzianej ówczesnym prawem, był chroniony przed zwolnieniem z zakładu pracy z mocy prawa, a przynależność do NSZZ Solidarność również gwarantowana była przez ustawę. Organ uznał również, że nie można traktować niedogodności, z jakimi niewątpliwie spotkał się wnioskujący, za wynikające z przyczyn politycznych, a ten element jest niezbędny do przyznania danej osobie statusu osoby represjonowanej.
Skargą datowaną dnia sierpnia 2016 roku wnioskujący (dalej: skarżący) wniósł o uchylenie decyzji organu i potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej.
W skardze ponownie opisane została działalność skarżącego w latach 1968 – 1989r. Skarżący ponownie wskazał na:
- 1. Udział w zorganizowaniu manifestacji antyrządowej, protestu studenckiego na Politechnice Poznańskiej w czasie której został dotkliwie pobity przez Oddziały ZOMO i pozbawiony miejsca w akademiku.
- 2. Pobór do wojska po zakończeniu studiów mimo ukończenia studium wojskowego w czasie studiów.
- 3. Pozbawienie funkcji Przewodniczącego KBPC
- 4. Nie wypłacanie należnego wynagrodzenia za projekty wynalazcze
- 5. Bezprawne potrącanie składek, mimo, iż nie należał do związków zawodowych.
- 6. Wypowiedzenie umowy o pracę w 1980r. za nie przynależność do związków zawodowych - wypowiedzenie cofnięto.
- 7. Działalność w ramach Rady Pracowniczej w obronie robotników.
- 8. Pozbawienie skarżącego funkcji w Radzie Pracowniczej drugiej kadencji w roku 1986. w konsekwencji czego Sąd Rejonowy odmówił postanowieniem z dnia 31 grudnia 1987r. wpisu do rejestru przedsiębiorstw państwowych
- 8. Zorganizowanie Tymczasowego Komitetu NSZZ "Solidarność" i pełnienie funkcji przewodniczącego tego komitetu w latach 1982 – 1989 co było pracą konspiracyjną
- 8. wypłacanie skarżącemu przez cały okres pracy najniższego wynagrodzenia.
Skarżący szczegółowo opisał załączone dokumenty świadczące o jego działalności opozycyjnej w latach 1982-1989. Wywodził, że przez 17 lat miał mniejsze wynagrodzenie za pracę, a należne wynagrodzenie za dodatkowe projekty nie zostało wypłacone. Podnosił również, że pozbawienie go możliwości pełnienia jakiejkolwiek funkcji w kadencji rady pracowniczej trwającej od 1986 roku było represją.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz.U.2014.1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2016. poz. 718, dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie, w myśl art. 135 ppsa następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność.
Przedmiotem sprawy jest decyzja z dnia lipca 2016 roku Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymująca w mocy decyzję własną organu z dnia maja 2016 roku o odmowie przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Pierwszorzędną kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki z art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.), który stanowi, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Z akt sprawy bezspornie wynika, że skarżący nie pracował na rzecz organów bezpieczeństwa państwa przed 4 czerwca 1989 roku oraz nie współpracował w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacje przez te organy. Potwierdza to decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 12.2015r. Nie zachodzi zatem, przesłanka negatywna i skarżący mógł otrzymać status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z zastrzeżeniem warunków wskazanych w art. 2 i 3 ustawy.
Skarżący domagał się zarówno przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej jak i statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przepisy prawa będące materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia dopuszczają możliwość przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej i jednocześnie odmowy przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych w przypadku spełnienia przez daną osobę przesłanek art. 2 ust. 1 i 2 ustawy, ale niezaktualizowania się przesłanek art. 3 ustawy.
Zgodnie z przywołanym art. 2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do wskazanego okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.
Z twierdzeń skarżącego zawartych już we wniosku i dalej powtarzanych, wynika, że skarżący przez 7 lat, a zatem ponad 12 miesięcy, prowadził działalność w ramach lub we współpracy ze strukturami zorganizowanymi w latach 1982 – 1986. Działalność ta polegała na kolportowaniu prasy podziemnej, a nadto zorganizował Tymczasowy Komitet NSZZ "Solidarność" i pełnił w nim funkcje przewodniczącego komitetu w latach 1982 – 1989 co było również pracą konspiracyjną zagrożoną odpowiedzialnością karną. Pomimo wskazania przez skarżącego dowodów w postaci zeznań świadków organ nie wyjaśnił analizowanej kwestii wyczerpująco tak, by jednoznacznie ustalić czy przytoczone przez skarżącego okoliczności współpracy ze strukturami konspiracyjnymi miały miejsce, a jedynie przyjął, że taka działalność nie była zabroniona i zagrożona odpowiedzialnością karną. Jest to ocena nieuprawniona i wymaga pogłębionej analizy Uchybienie to jest o tyle istotne, że w razie pozytywnego zweryfikowania twierdzeń skarżącego mielibyśmy do czynienia ze spełnieniem przesłanek art. 2 ustawy i tym samym obowiązkiem organu przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
Przedwczesna okazała się również odmowa przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych z art. 3 omawianej ustawy. Zgodnie z art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.:
- 1) przebywała w: a)więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,
- b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
- 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
- 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
- a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
- b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
- c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
- d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,
- e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
- f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;
- 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Za osobę represjonowaną może być więc uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w tym przepisie i nastąpiło to z powodów politycznych. Wynika z tego, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość.
Mając na uwadze powyższy przepis, uznać należy, że z pośród wskazywanych przez skarżącego okoliczności i zdarzeń, na szczególną uwagę zasługuje powołanie skarżącego do wojska i odbycie przez niego w okresie od 02.041975r. do 07.04. 1977r. okresowej służby wojskowej mimo, iż jak twierdzi odbył i ukończył wojskowe szkolenie studentów. Organ nie przeanalizował tej sytuacji w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy to jest Rozdział 5 i 6 ustaw z dnia 21.11.1967r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. 1967.44.220) co pozwoliłoby ocenić czy powtórne powołanie do wojska było zgodne z prawem czy jak utrzymuje skarżący formą represji odpowiadającą przepisowi z art. 3 pkt. 1 lit.
- 2) ustawy.
Za represję może być również uznana organizacja i udział w manifestacji studenckiej w roku 1968 w Poznaniu, w czasie której skarżący został dotkliwie pobity przez oddziały ZOMO. Wykazania zatem wymaga, czy skarżący doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia w zakresie opisanym w art.3 pkt.3.
W tych warunkach pozostałe opisane i podnoszone okoliczności nie mogą wywołać skutków przewidzianych w ustawie. Tak więc za osobę represjonowaną nie może być uznany skarżący z powodu działalności w ramach legalnych struktur przedsiębiorstwa, choćby było to związane z kłopotami czy nawet szykaną ze względów politycznych a nie zakończyło się w sposób opisany w art. 3 ustawy
Organ administracji błędnie ocenił i zakwalifikował wskazywany przez skarżącego materiał dowodowy w zakresie opisanym powyżej i tym samym naruszył przepisy ustawy w zakresie art. 2, 3.
Rozpatrując sprawę ponownie organ winien w pierwszej kolejności ustalić czy twierdzenia skarżącego co do jego działalności i doznanych represji w zakresie omówionym w uzasadnieniu mogą być uznane za udowodnione. Analiza i ocena w tym zakresie musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji czego nie zawiera zaskarżona decyzja.
W tym stanie rzeczy uchylono zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.