Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustanowił dla M. H. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w P. oraz oddalił wniosek o prawo pomocy w pozostałym zakresie.
Odpis ww. postanowienia doręczono skarżącej w dniu 2 listopada 2017 r. W dniu 13 grudnia 2017 r. (data stempla pocztowego) wyznaczony dla skarżącej adwokat K. P. wniósł o sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia z dnia 11 października 2017 r. w części w jakiej odmówiono przyznania prawa pomocy.
Jednocześnie pełnomocnik skarżącej wniósł o przywrócenie terminu od wniesienia sprzeciwu oraz o wstrzymanie wykonania zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2017 r. - wezwania Skarżącej do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2017 r.
W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu od wniesienia sprzeciwu podniesiono, iż skarżąca nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia sprzeciwu na ww. postanowienie referendarza sądowego. Brak wniesienia sprzeciwu w ustawowym terminie uprawdopodabnia niejednoznaczna treść pouczenia, wyrażonego w piśmie z dnia 13 października 2017 r. - doręczeniu odpisu postano wierna Referendarza sądowego z dnia 11. października 2017 r. Zdaniem strony w pouczeniu o sprzeciwie nie wskazano, komu ww. sprzeciw przysługuje. Nie sprecyzowano czy sprzeciw od przysługuje od dnia doręczenia postanowienia skarżącej, czy też od dnia jego doręczenia pełnomocnikowi skarżącej z urzędu, którego miała wyznaczyć Okręgowa Rada Adwokacka w P.. Skarżąca nie posiada wykształcenia prawniczego, nie jest osobą mającą dostateczne rozeznanie w przebiegu postępowań sądowych, w tym w przebiegu postępowań przed sądami administracyjnymi.
Skarżąca nie uczestniczy w takich postępowaniach na co dzień i - z uwagi na jej sytuację majątkową - nie była w stanie skutecznie skonsultować się z prawnikiem, aby wyjaśnić treść pouczenia, a w konsekwencji - właściwie zrozumieć, od kiedy powinien liczyć się bieg terminu do wniesienia sprzeciwu. Skarżąca nie była też w stanie skonsultować czy termin ten biegnie osobno dla strony i dla jej pełnomocnika. Niemożność zasięgnięcia odpłatnej porady prawnej jest w ocenie skarżącej oczywista - została wykazana w niniejszej sprawie. Skarżąca sprzeciwu nie wniosła, oczekując na wyznaczenie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, który będzie dokonywał czynności procesowych w jej imieniu, a jednocześnie pozostając w przekonaniu, że termin do wniesienia sprzeciwu przez adwokata biegnie od dnia jego wyznaczenia.
Zdaniem strony również treść przepisu art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest jednoznaczna i może powodować trudności interpretacyjne dla osoby nie będącej prawnikiem. Powyższy przepis nie jest sformułowany precyzyjnie i nawet gdyby skarżąca chciała treść pouczenia wyjaśnić, posługując się nim, jego lektura dla osoby nie posiadającej wykształcenia prawnego może prowadzić do uzasadnionego przekonania, iż sprzeciw może złożyć adwokat - niezależnie od strony (oraz że bieg terminu do złożenia sprzeciwu biegnie osobno dla strony i adwokata - pełnomocnika z urzędu).
Wnosząc o wstrzymanie wykonania zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2017 r. strona skarżąca podniosła, iż ponosi negatywne konsekwencje procesowe postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 października 2017 r. Skarżąca została bowiem wezwana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Poznaniu, zapadłego w niniejszej sprawie. Zaniechanie poniesienia ww. opłaty przed skarżącą może zakończyć się jej ściągnięciem, włącznie z egzekucją komorniczą, co też może spowodować dodatkowe koszty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.
Z kolei w myśl art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkami skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu są zgodnie z art. 87 P.p.s.a. brak winy w uchybieniu i uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na jej brak, złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu oraz równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu, dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie.
W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała, aby uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jej winy.
W doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że to brak winy strony jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na stronie spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Zatem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w trosce o swoje sprawy. Ponadto, przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2012 r., II OZ 221/12 – dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Natomiast zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. OZ 809/04, kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Chodzi więc o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie nie leżało po stronie skarżącej, a uniemożliwiło jej dopełnienie czynności procesowej w terminie. Niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw determinuje zasadność wniosku o przywrócenie terminu, bowiem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, zaś przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy.
Ponadto w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa, musi mieć charakter nagły. Do okoliczności uzasadniających przyjęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie przykładowo należą obłożna choroba zainteresowanego, czy też dotyczące strony postępowania nadzwyczajne zjawiska wywołane działaniem sił przyrody, eliminujące nie tylko możliwość złożenia przez nią pisma procesowego w terminie, ale wykluczające w ogóle normalne działanie (vide: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 399).
W świetle powyższego trudno uznać niezrozumienie przez skarżącą treści pouczenia o sprzeciwie od postanowienia referendarza sadowego za przeszkodę uniemożliwiająca dokonanie czynności w sprawie. Sąd nie podziela twierdzeń pełnomocnika strony skarżącej, iż pouczenie o sprzeciwie i terminie jego wniesienia, zawarte w piśmie z dnia 13 października 2017 r. jest na tyle niejednoznaczne, iż mogło wprowadzić skarżącą w błąd. Sąd w piśmie skierowanym do skarżącego już na wstępie zaznaczył, że doręcza skarżącej postanowienie "od którego przysługuje sprzeciw".
Natomiast w szczegółowym pouczeniu zawartym w tym piśmie zawarto informacje dotyczące trybu, w tym terminu, do złożenia sprzeciwu. Niezrozumienie treści prawidłowego pouczenia, jak też brak wiedzy prawniczej nie stanowi przesłanki do uznania braku winy w uchybieniu do dokonania czynności w postępowaniu sądowy. Nie jest to przeszkoda, której strona nie mogła usunąć przy użyciu największego w danej sytuacji wysiłku. Świadczy natomiast o braku dochowania przez skarżącą należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw (por. postanowieni NSA z dnia 15 marca 2017 r. o sygn. akt I OZ 548/17 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy nie wynika, iż skarżąca jest osobą nieporadną, nie potrafiącą odczytać treści kierowanych do niej pism. Wprost przeciwnie, aktywność skarżącej w toku postępowania sądowego wskazuje na jej umiejętność podejmowania działań w celu ochrony swoich interesy.
Jeżeli skarżąca miała wątpliwości, co do treści pouczenia zawartego w art. 13 października 2017 r. mogła podjąć także inne, niż konsultacja z profesjonalnym prawnikiem, działania w celu ich wyjaśnienia, jak chociażby zatelefonować do sekretariatu Sądu w celu uzyskania stosownej informacji, czy też upewnienia się, co do właściwego zrozumienia pouczenia.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu, dlatego Sąd działając na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.
Sąd uwzględnił, jednocześnie na podstawie art. 89 P.p.s.a, wniosek strony skarżącej o wstrzymanie postępowania w zakresie ściągnięcia od strony skarżącej opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem.
/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak