Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2025 r., znak: [...] Starosta [...] zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie o zwrot nieruchomości położonych w [...] w rejonie ulicy [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr: [...], [...] i [...], arkusz mapy 15, obręb [...]. Starosta [...] uzasadnił swoje rozstrzygnięcie tym, że wynik sprawy stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. wydanego w sprawie przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] ul. [...], może mieć wpływ na prowadzone postępowanie w sprawie zwrotu ww. działek.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. R. w ustawowym terminie. Żalący podniósł, że m.in. dawne działki nr [...] nabyte przez Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży z 8 stycznia 1972 r. rep. [...] nie były znacjonalizowane, zatem zawieszenie postępowania przez Starostę [...] nie znajduje podstaw w stanie faktycznym sprawy.
Postanowieniem z dnia 26 maja 2026 r., znak: [...] Wojewoda (dalej jako: "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") uchylił zaskarżone postanowienie.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że na wniosek A. R., M. A. i P. H., złożony 28 grudnia 1999 r., przed Dyrektorem Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w [...], działającym z upoważnienia Prezydenta Miasta jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (dalej jako: "[...]"), wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości, położonych w [...] na os. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako obręb [...], arkusz mapy 15, działki nr: [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...] i [...].
Postanowieniem z 12 września 2007 r., znak: [...], [...] przekazał według właściwości Wojewodzie wnioski A. R., M. A. i P. H. o zwrot nieruchomości, położonych w [...] na os. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako obręb [...], arkusz mapy 15, działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. W uzasadnieniu podano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekając w niniejszej sprawie, uchylił decyzję Wojewody z 3 lutego 2006 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana przez Prezydenta Miasta [...] podlegającego wyłączeniu w tym postępowaniu.
Postanowieniem z 30 października 2007 r. znak [...], Wojewoda wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości położonych w [...] na osiedlu [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako obręb [...], arkusz mapy 15, działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...].
W toku postępowania wydano trzy decyzje administracyjne. Wymienione decyzje są ostateczne i pozostają w obrocie prawnym. Decyzją z 11 kwietnia 2001 r., znak [...], Prezydent Miasto orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu działek nr [...], [...] i [...], arkusz mapy 15, obręb [...]. Decyzją z 28 sierpnia 2002 r., znak [...], Prezydent Miasto zwrócił na rzecz wnioskodawców działki nr [...], [...] i [...], arkusz mapy 15, obręb [...]. Decyzją z 17 lutego 2003 r., znak [...], Prezydent Miasto zwrócił wnioskodawcom działkę nr [...], arkusz mapy 15, obręb [...].
Wobec powyższego przedmiotem postępowania o zwrot nieruchomości pozostały działki o nr [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], arkusz mapy 15, obręb [...]. Decyzją z 28 grudnia 2010 r., znak [...], Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. R.. Wojewoda decyzją z 23 września 2011 r., znak [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją częściową z 25 lipca 2016 r., znak [...], Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy 15, działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Decyzją z 19 września 2016 r., znak [...], Wojewoda utrzymał ww. decyzję w mocy.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 3 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 892/16 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z 19 września 2016 r. Ostatecznie wyrokiem z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1153/17 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok WSA w Poznaniu z 3 stycznia 2017 r. oraz oddalił skargę. Decyzją częściową z 2 sierpnia 2016 r., znak [...], Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzecz wnioskodawców udziałów w prawie własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. Decyzją z 1 października 2018 r., znak [...], Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 7 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 1084/18 oddalił skargę na ww. orzeczenie. Przedmiotem postępowania pozostawały zatem działki nr [...], [...] i [...], arkusz mapy 15, obręb [...]. Starosta [...] decyzją z 13 lipca 2021 r., znak [...] orzekł o zwrocie działki nr [...] (punkt I decyzji) oraz o odmowie zwrotu działek nr [...] oraz [...] (punkt II decyzji). A. R., M. A. i P. H. odwołali się tylko od pkt II decyzji Starosty [...] z 13 lipca 2021 r., znak [...], orzekającego o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonych ewidencyjnie jako działki nr [...] i [...]. Organ odwoławczy decyzją z 12 października 2021 r. znak [...], utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 13 lipca 2021 r., znak [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 5 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Po 992/21 uchylił decyzję Starosty [...] z 13 lipca 2021 r., znak [...] oraz Wojewody z 12 października 2021 r. znak [...] wyłącznie w części orzekającej o odmowie zwrotu (dot. działek [...] oraz [...]).
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2232/22, oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku. Organ odwoławczy nadmienił, że oddalenie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2232/22 w trybie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), nastąpiło przy jednoczesnym wyrażeniu w uzasadnieniu wyroku innej oceny prawnej niż ta przeprowadzona przez Sąd I instancji, a ocena ta jest wiążąca dla organów administracyjnych.
Z tej przyczyny zawieszenie postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...], jest bezprzedmiotowe, ponieważ sprawa zwrotu ww. działki została prawomocnie zakończona. Obecnie przedmiotowe postępowanie może toczyć się, w ocenie Wojewody jedynie w zakresie zwrotu działek nr [...] oraz [...], co do których organy administracji nie wydały prawomocnego rozstrzygnięcia.
Analizując, czy w sprawie zwrotu ww. dziełek zaszły przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm.; dalej jako: "K.p.a.") organ odwoławczy wskazał, iż w niniejszej sprawie nie ma ona miejsca. W ocenie Wojewody wynik sprawy prowadzonej przed Ministrem Finansów i Gospodarki dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. wydanego w sprawie przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] ul. [...], który stanowił zdaniem Starosty przyczynę zawieszenia postępowania zwrotowego, nie ma wpływu na prowadzenie tego postępowania, ponieważ w aktach sprawy zalega pismo z dnia 27 listopada 2025 r., znak [...], którym Ministerstwo Rozwoju i Technologii poinformowało, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że działki nr [...], [...] i [...] nie są objęte zakresem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia.
Skargę na wyżej opisane postanowienie pismem z dnia 11 czerwca 2026 r. wniosło Miasto (dalej jako: "strona skarżąca"). Zdaniem strony skarżącej pismo Ministerstwa Rozwoju i Technologii nie może być wystarczające, ponieważ sprawa toczy się przed Ministrem Rozwoju i Technologii jako organem pierwszej instancji. Wcześniej zaś, m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt I OSK 1443/22 wskazał na konieczność ustalenia, co było przedmiotem przejęcia przez skarb państwa w wyniku nacjonalizacji. Postępowanie jest w toku, a rozstrzygnięcia podlegać mogą zaskarżeniu.
W postępowaniu o zwrot nieruchomości również NSA wskazał (zob. wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 2232/22) na wątpliwości co do własności działki nr [...] w momencie zawarcia umowy dot. przejęcia tej nieruchomości z dnia 8 stycznia 1972 r.
Zdaniem strony skarżącej z dokumentów niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że działka nr [...] stanowiła własność skarbu państwa. Postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było z przekonaniem, że część działki o nr [...] o pow. 6289 m2 została przejęta w wyniku nacjonalizacji. Ponadto w oszacowaniu wywłaszczonej nieruchomości nie ma wyceny budynku szkoły, która w momencie wywłaszczenia była już wybudowana. W aktach znajduje się również notatka z 10 listopada 1971 r. zawierająca ustalenia m.in., że działka o nr [...] o pow. 6289 m2 stanowi własność Skarbu Państwa.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie strony skarżącej nie można prowadzić postępowania o zwrot bez ustalenia kto był właścicielem dawnej działki nr [...] lub jej części objętej wywłaszczeniem, a to zaś zostanie ustalone w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1948 r., na podstawie zgromadzonych dowodów dot. nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Dlatego też prawomocne rozstrzygnięcie dot. stwierdzenia nieważności stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Pismem z dnia 16 lipca 2026 r. stanowisko w sprawie zajął M. A. będący uczestnikiem postepowania, wnosząc o oddalenie skargi i podkreślając, że Miasto ma pełną świadomość, że działki będące przedmiotem postępowania nie były objęte postępowaniem nacjonalizacyjnym. Podobnie z wnioskami o oddalenie skargi wystąpili także pismami z dnia 20 lipca 2026 r. A. R. i P. H..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Istota sporu w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia, czy wystąpiła przesłanka do zawieszenia postępowania ze względu na wystąpienie zagadnienia wstępnego (art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.) w postępowaniu przed organami administracji). Przepis te stanowi, że postępowanie ulega zawieszeniu, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie orzeczenia zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Należy podkreślić, że "zagadnienie wstępne" (tzw. prejudykat) występuje wyłącznie wtedy, gdy istnieje bezpośrednia, bezwzględna relacja celowościowa i prawna między rozstrzygnięciem innej kwestii a samą możliwością merytorycznego orzekania w sprawie głównej.
Wniosek o zawieszenie postępowania złożony przez Miasto opierał się na twierdzeniu, że wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest bezpośrednio uzależnione od wyniku odrębnego postępowania jakim jest postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z 24 maja 1948 r. wydanego w sprawie przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] ul. [...]. Skarżąca argumentuje, że dopóki właściwy organ nie orzeknie ostatecznie w przedmiocie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji niemożliwe jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i prawnego, w szczególności w zakresie stanu prawnego działek nr [...] i [...] objętych obecnie prowadzonym postępowaniem.
Odnosząc się do argumentacji skarżącego, Sąd stwierdza, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2232/22, na który powołuje się Miasto, nie nakazano ustalenia okoliczności podnoszonych obecnie w skardze. Wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążące w niniejszej sprawie nie obligowały do prowadzenia postępowania dowodowego w kierunku wskazywanym przez Miasto, ani tym bardziej nie uzależniały dalszego biegu sprawy od wyjaśnienia stanu prawnego działek nr [...] i [...].
O braku istnienia zagadnienia wstępnego przesądza wreszcie pismo Ministerstwa Rozwoju i Technologii z dnia 27 listopada 2025 r., znak [...], którym Ministerstwo że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że działki nr [...], [...] nie są objęte zakresem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1948 r. Z treści powołanego pisma jednoznacznie wynika, że w analizowanym stanie faktycznym nie mamy do czynienia z zagadnieniem wstępnym. Ministerstwo wprost wskazało, że podnoszone przez Miasto okoliczności stanowią co najwyżej element ustaleń faktycznych, które organ rozpoznający sprawę główną ma obowiązek ocenić samodzielnie, a nie odrębną sprawę administracyjną, od której zależy możliwość orzekania.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki zawieszenia postępowania, a wniesiona skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.