Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu sprawy z odwołania T. B., postanowieniem z dnia 19 marca 2026 roku (znak: [...], postępowanie: [...]), na podstawie art. 134 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2025 roku (znak: [...], postępowanie: [...]) w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko I. B. przyznanego informacją z dnia 14 czerwca 2023 roku na okres świadczeniowy od 01 czerwca 2023 roku do 31 maja 2024 roku.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodziny decyzja z dnia 8 września formie elektronicznej za pomocą platformy PUE-ZUS (urzędowe poświadczenia doręczenia nr [...]). Skarżący został pouczony, że odwołanie należy wnieść w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. W dniu następnym po doręczeniu ww. decyzji rozpoczął bieg czternastodniowy termin na wniesienie odwołania. Dokumentacja potwierdza, że odwołanie do Prezesa ZUS zostało wniesione w formie elektroniczne za pośrednictwem platformy PUE-ZUS w dniu 26 września 2025 roku. Storna nie wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
T. B., pismem z dnia 20 kwietnia 2025 roku, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz zobowiązania organu do ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących braku winy w uchybieniu terminu.
W ocenie skarżącego postanowienie zostało wydane z naruszeniem:
- 1) art. 7 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący okoliczności sprawy;
- 2) art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do organów państwa;
- 3) art. 58 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego niezastosowanie i nierozważnie przywrócenia terminu mimo braku winy Skarżącego;
- 4) art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez sporządzenie uzasadnienia bez odniesienia się do istotnych okoliczności faktycznych;
- 5) art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego formalne zastosowanie bez uwzględnienia rzeczywistego przebiegu zdarzeń.
W uzasadnieniu zarzutów skargi wskazano, że stanowisko organu ma charakter nadmiernie formalistyczny i pomija rzeczywiste okoliczności sprawy.
Uchybienie terminowi miało charakter minimalny i wynosiło jedynie kilka minut, co wynika z faktu złożenia odwołania bezpośrednio po północy. Skarżący działał w przekonaniu, że odwołanie zostało wniesione w terminie. Dopiero na etapie zapoznania się z dokumentacją ustalił, że system teleinformatyczny ZUS zarejestrował część odwołań kilka minut po północy, tj. w dniu 26 września 2025 roku.
W dniu upływu terminu Skarżący podejmował intensywne działania zmierzające do złożenia odwołania. Składał odwołania od kilku decyzji jednocześnie, część z nich została wniesiona w terminie, co potwierdza, że skarżący działał w sposób zorganizowany i zmierzał do dochowania terminu. Jednak w odniesieniu do dwóch spraw wystąpiły problemy techniczne skutkujące opóźnioną rejestracją dokumentów.
Skarżący podejmował wielokrotne próby złożenia odwołania, korzystał z dostępnych materiałów instruktażowych, a także konsultował się ze znajomymi, w tym z osobą posiadającą wykształcenie prawnicze. Pomimo tych działań system teleinformatyczny nie umożliwił skutecznego złożenia dokumentu przed upływem terminu.
System PUE-ZUS stanowi jedyną dopuszczalną formę wniesienia odwołania w tego rodzaju sprawach. Jednocześnie system ten jest narzędziem złożonym i nieintuicyjnym dla użytkownika nieposiadającego doświadczenia w jego obsłudze.
W tych okolicznościach nie można wymagać od skarżącego znajomości wszystkich aspektów technicznych działania systemu ani obciążać go negatywnymi konsekwencjami jego nieprawidłowego funkcjonowania.
Dodatkowo organ nie poinformował Skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu ani nie podjął żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia przyczyn uchybienia terminu, ograniczając się wyłącznie do formalnego stwierdzenia przekroczenia terminu. Skarżący załączył do skargi zrzuty ekranu oraz korespondencji dokumentujących podejmowane próby założenia odwołania oraz napotkane trudności techniczne.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zastępowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia.
W odniesieniu do zarzutów skargi podniesiono, że skarżący wiedział, iż termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni. Skarżący przyznaje, iż nie dochował terminu do wniesienia odwołania. Organ zobligowany był do wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Kierując się wspomnianym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; w skrócie "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Uwzględniając skargę na postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przewidziane ustawą środki stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Wzorzec kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm.) oraz przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691).
Sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią (art. 14 § 1a ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego).
Zgodnie natomiast z art. 14 § 1c ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego sprawy mogą być załatwiane z wykorzystaniem usług online udostępnianych przez organy administracji publicznej po uwierzytelnieniu strony lub innego uczestnika postępowania w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1557 i 1717 oraz z 2025 r. poz. 1006, 1019, 1158 i 1301).
Zgodnie z art. 13a ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym.
Pisma, o których mowa w art. 13a ust. 7, doręczane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym, składa się, opatrując je kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w systemie teleinformatycznym (art. 13a ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).
Na mocy art. 13a ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci na Zakład Ubezpieczeń Społecznych nałożony został obowiązek zapewnienia w swojej siedzibie, oddziale lub innej wyznaczonej jednostce organizacyjnej dostępu do środków technicznych umożliwiających złożenie wniosku i załączników do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wnoszenie innych pism w sprawie świadczenia wychowawczego oraz odbiór decyzji, informacji, postanowień, zawiadomień, wezwań, zaświadczeń i innych pism w sprawie świadczenia wychowawczego, a także do zapewnienia pomocy przy wnoszeniu i odbiorze tych dokumentów.
Zgodnie natomiast z art. 129 § 1-2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.
Organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne (art. 134 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego).
W świetle natomiast art. 57 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu.
Zgodnie z art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Ponadto, zgodnie z art. 77 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Na podstawie przekazanych akt sprawy oraz stanowisk stron postępowania Sąd przyjmuje następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku skarżącego, informacją z dnia 14 czerwca 2023 roku, zawiadomił skarżącego o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko I. B. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 roku do 31 maja 2024 roku.
[...] Urząd Wojewódzki, pismem z dnia 30 lipca 2025 roku, powiadomił Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że żaden z rodziców dziecka nie podlega polskiemu ustawodawstwu z uwagi na zamieszkiwanie całej rodziny na terytorium [...]. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń społecznych nie mają zastosowywania.
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 8 września 2025 roku, uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko I. B. na okres świadczeniowy [...].
Powyższa decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 11 września 2025 roku. Skarżący skorzystał z prawa do odwołania podaniem z dnia 25 września 2025 roku, które złożył za pomocą system PUE-ZUS w dniu 26 września 2025 roku o godzinie 00:12:49.
Sąd nie ujawnił podstaw dla przyjęcia stanowiska o błędnym zastosowaniu w sprawie przepisu art. 129 § 2 w związku z art. 63 § 1 oraz art. 57 § 1, § 4 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Dowody złożone do akt sprawy jednoznacznie potwierdzają bezsporne pomiędzy stronami ustalenie, że podanie (odwołanie) zostało wniesione za pomocą systemu PUE-ZUS w dniu 26 września 2025 roku.
Organ prawidłowo ustalił, że odwołanie zostało wniesione po upływie ustawowego 14-dniowego terminu na dokonanie tej czynności w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym.
Termin na złożenia odwołania otwarty został poprzez doręczenie decyzji w dniu 11 września 2025 roku (czwartek). W konsekwencji ostatni dzień terminu na złożenie spornego odwołania przypadał na dzień 25 września 2025 roku (czwartek).
Odwołanie zostało wniesione z jednodniowym uchybieniem terminu, bo w dniu 26 września 2025 roku (piątek).
O wadliwości zaskarżonego postanowienie nie stanowi argumentacja skargi wskazująca na brak rozważenia okoliczności dotyczących winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania.
Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawa legalności rozstrzygnięcia w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Dostrzegać należy, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania warunkuje wniosek o przywrócenie tego terminu. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego "W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy".
Przepisy art. 58 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego nie znajdowały zastosowania w okolicznościach kontrolowanej sprawy.
W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym zakresem oceny legalności mogły być objęte tylko i wyłącznie kwestie wyznaczone zagadnieniem "uchybienia terminu do wniesienia odwołania", a nie kwestie dotyczące złożenia, czy braku złożenia, wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz przesłanek prawnych aktualnych z punktu widzenia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
Kwestia oceny czy w pismach strony (w tym w skardze do sądu) zawarty został wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania należy do organu administracji publicznej oraz skarżącego, który w tym zakresie może poszukiwać ochrony sądowej w trybie skargi na bezczynność organu.
Przyjmuje się, że żaden przepis prawa nie nakłada na organy rozpatrujące sprawy w trybie administracyjnym obowiązku udzielania stronom pouczenia o możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 58 oraz powołane tam orzecznictwo).
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.