Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 21 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Po 404/26

Uzasadnienie

S. B. (dalej: skarżący) uczynił przedmiotem swej skargi decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ II instancji) z 12 marca 2026 r., w której to, na skutek wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, uchylił decyzję własną z 28 marca 2024 r. o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na syna N. B. oraz utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ I instancji) z 29 maja 2023 r., w której tego świadczenia jemu się odmawia.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z 17 marca 2023 r. skarżący złożył do ZUS wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 01.06.2023-31.05.2024 r. na troje swoich dzieci: N. B., T. B. oraz G. B..

W wyniku rozpoznania ww. wniosku trzema jednobrzmiącymi decyzjami z 29 maja 2023 r. ZUS odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dzieci, z uwagi na brak sprawowania faktycznej opieki na nimi. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 ze zm., dalej: u.p.p.w.d.) w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. ZUS powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego w [...] (dalej: SO) z 29 marca 2021 r. o sygn. akt [...] wydane w sprawie o rozwód z powództwa S. B. przeciwko M. B., w którym udzielono pozwanej zabezpieczenia roszczenia o uregulowanie kontaktów z dziećmi.

Na skutek rozpoznania odwołań wniesionych od każdej z tych trzech decyzji, trzema jednobrzmiącymi decyzjami z 28 marca 2024 r. Prezes ZUS uchylił decyzje organu I instancji oraz przyznał świadczenie wychowawcze na N. B., T. B., G. B. w następujący sposób: na okres 01.06-31.12.2023 r. w kwocie po [...] zł/m-c, na okres 01.01.-31.05.2024 r. w kwocie po [...] zł/m-c. Organ wskazał, że z dokumentacji wynika, iż wnioski o świadczenia wychowawcze na dzieci na okres świadczeniowy [...] zgłosili oboje rodzice. Jako pierwsza wniosek zgłosiła matka dzieci – M. B. – dnia 1.02.2023 r., a skarżący złożył wniosek dnia 17.03.2023 r. W związku z tym ZUS wezwał do dostarczenia dokumentów z sądu potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że postanowieniem SO w [...] z 29 marca 2021 r. sygn. akt [...] zostały uregulowane kontakty rodziców z dziećmi, jednak sposób opieki nad dziećmi nie miał charakteru opieki naprzemiennej - matka dzieci sprawowała opiekę nad dziećmi w większym wymiarze niż ojciec. Wyrokiem tegoż Sądu z 22 sierpnia 2022 r. sygn. akt [...] władza rodzicielska nad dziećmi została pozostawiona obojgu rodzicom, przy czym miejsce zamieszkania dzieci zostało ustalone przy matce. Ponadto sąd rodzinny zmienił wymiar kontaktów rodziców z dziećmi. Zdaniem Prezesa ZUS z ww. wyroku wynika, że opieka nad dziećmi sprawowana jest w sposób naprzemienny. Organ podkreślił, że orzeczenia w których sąd orzeka o opiece naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem, nie zawsze są zawarte w sentencji orzeczenia, np. w wyroku rozwodowym, jednak, tak jak w tym przypadku, opieka naprzemienna nad dziećmi powinna wynikać z treści orzeczenia.

Wobec apelacji obojga rodziców od ww. wyroku jego treść nie była brana pod uwagę przy wydawaniu decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. ZUS wydał decyzje na podstawie prawomocnego postanowienia SO z 29 marca 2021 r. przyznając matce świadczenia wychowawcze. Sąd Apelacyjny w [...] (dalej: SA) wyrokiem z 19 marca 2024 r. o sygn. akt [...] oddalił apelacje obojga rodziców w zakresie opieki nad dziećmi, przez co rozstrzygnięcia wyroku z 22 sierpnia 2022 r. stały się prawomocne. Prezes ZUS uznał, że opieka sprawowana przez rodziców nad dziećmi ma charakter naprzemienny.

Z uwagi na brak zaskarżenia ww. decyzji Prezesa ZUS, uzyskały one przymiot prawomocności.

Trzema jednobrzmiącymi pismami z 29 listopada 2024 r. Prezes ZUS wezwał skarżącego do uzupełnienia dokumentacji w sprawach dotyczących przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci: N. B., T. B., G. B., poprzez przedłożenie uzasadnień do ww. wyroków sądów powszechnych. Prezes ZUS wskazał, że wzywa w związku z prowadzonym postępowaniem odwoławczym w sprawie z wniosku M. B., od decyzji ZUS z 5 kwietnia 2024 r. o zmianie wysokości świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 06.2023-05.2024.

Trzema jednobrzmiącymi decyzjami z 25 kwietnia 2025 r. Prezes ZUS, na art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: K.p.a.), uchylił w całości decyzje własne z 28 marca 2024 r. przyznające skarżącemu świadczenie wychowawcze na troje dzieci skarżącego. Organ wskazał, że rozpoznając odwołania skarżącego trzema decyzjami z 28 marca 2024 r. uchylił odmowne decyzje ZUS i przyznał skarżącemu świadczenia w wysokości połowy przysługującej kwoty w związku z zastosowaniem art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.

W konsekwencji decyzją z 5 kwietnia 2024 r. zmieniono również wysokości przysługującego świadczenia dla M. B., która w odwołaniu wskazała, że jest wiodącym opiekunem oraz że SO w [...] nie ustalił opieki naprzemiennej. Po uzupełnieniu materiału dowodowego o uzasadnienia obu wyroków, organ ocenił, że opieka nad każdym z dzieci skarżącego nie jest sprawowana naprzemiennie. Powyższe wynika zdaniem organu wprost z uzasadnienia wyroku SO w [...].

Skarżący zakwestionował wszystkie trzy decyzje Prezesa ZUS w skardze do tut. Sądu, który przed rozpoznaniem skarg, Sąd połączył je w jedną sprawę.

Prawomocnym wyrokiem z 8 października 2025 r. o sygn. akt II SA/Po 448/25, Sąd uchylił wszystkie trzy decyzje organu II instancji. Sąd uznał, że organ II instancji błędnie zastosował przepisy K.p.a. w zakresie wznowienia postępowania – nie wydał formalnie postanowienia o wznowieniu postępowania, a nadto, co dyskwalifikuje zaskarżone decyzje, w swoich rozstrzygnięciach Prezes ZUS nie uczynił zadość przepisowi art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., bowiem uchylił swoje decyzje ostateczne, ale nie orzekł co do istoty, a tego wymaga art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. Ponadto organ II instancji nie wyjaśnił okoliczności z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., które jego zdaniem zaistniały i wymagały wyeliminowania jego decyzji. Nie podał z jakich przyczyn uznał, że samo uzasadnienie wyroku rozwodowego stanowi podstawę do wznowienia przedmiotowego postępowania. Wskazano, że uzasadnienie wyroku służy przede wszystkim zapoznaniu się stron z podstawą prawną i faktyczną rozstrzygnięcia i umożliwia stronom skuteczne wniesienie środków zaskarżenia (art. 3271 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego [t.j.

Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm., dalej: K.p.c.]). Prawomocność i moc wiążąca orzeczenia dotyczy jedynie sentencji a nie jego uzasadnienia (art. 363-365 K.p.c.). Organ nie wyjaśnił, z jakich przyczyn uznał, że wskazany w decyzjach fragment uzasadnienia wyroku zmienia pierwotną ocenę w przedmiocie opieki naprzemiennej.

Sąd przytoczył treść art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., by wskazać, że szczególnie istotne było to, że opieka naprzemienna nie musi być wprost wpisana w sentencję wyroku sądu rodzinnego. Dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Fraza występująca w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. "zgodnie z orzeczeniem sądu" nie oznacza bowiem, że to orzeczenie musi zawierać niezdefiniowane formalnie pojęcie opieki naprzemiennej. Kwestia ta powinna być oceniana z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Stąd też istotne pozostaje dokonanie analizy zakresu tej opieki. Dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych w nim zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie.

Wedle Sądu, skoro w sprawie organ na podstawie sentencji wyroku rozwodowego stron, uwzględniając częstotliwość kontaktów uznał, że ma miejsce opieka naprzemienna, winien skrupulatnie wykazać z jakich przyczyn w jego ocenie przy niezmienionym wyroku uznał, że uzasadnienie, w którym sąd rodzinny oceniał negatywnie kwestie rozdzielenia dzieci, było nową okolicznością w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Będzie miał przy tym na uwadze, że dokonanie odmiennej oceny tego samego dowodu nowym dowodem nie jest.

Sąd polecił Prezesowi ZUS, aby rozpatrując ponownie sprawę uwzględnił wytyczne zawarte w uzasadnieniu, rozważył zasadność wznowienia postępowania, przy uznaniu, że takie przesłanki zachodzą - wyda postanowienie o wszczęciu postępowania, doręczając je stronie a następnie wydając decyzję uchylającą, w przypadku gdy zajdą takie przesłanki, uwzględni treść wskazanych wyżej przepisów.

Postanowieniami z 10 marca 2026 r. Prezes ZUS wznowił postępowania w sprawie świadczeń wychowawczych na dzieci skarżącego: T. B. (postępowanie [...]), N. B. (postępowanie [...]) i ponownie T. B. (postępowanie [...]) oraz doręczył te postanowienia skarżącemu. Każde z tych postępowań toczyło się osobno.

Decyzją z 12 marca 2026 r. Prezes ZUS, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił decyzję własną z 28 marca 2024 r. i utrzymał w mocy decyzję ZUS z 29 maja 2023 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna – N. B.. Prezes ZUS stwierdził, że przedłożone mu uzasadnienia wyroków sądów powszechnych w sprawie rozwodowej skarżącego i M. B. stanowią nowy dowód w sprawie, który istniał, a był nieznany organowi. Uzasadnienie prawomocnego wyroku rozwodowego SO w [...] ujawnia informacje o rozwiązaniu małżeństwa, ale także informacje o motywach pozostawienia dzieci przy matce oraz przeciwskazania co do ustanowienia opieki naprzemiennej wraz ze wskazaniem wymiaru kontaktów dzieci z ojcem. Prezes ZUS zacytował całe fragmenty uzasadnienia wyroku rozwodowego, a także wyroku SA w [...] wydanego na skutek rozpoznania apelacji. Z tych fragmentów wynika, że M. B. – matka dzieci skarżącego i jego była żona – nie wyraziła zgody na ustanowienie opieki naprzemiennej.

Sąd rodzinny wskazał, że miejsce zamieszkania dzieci ustalono przy matce z uwagi na nieznaczną ich preferencję oraz stanowisko biegłego. Prezes ZUS uznał zatem, że nie doszło do ustalenia opieki naprzemiennej, a zatem skarżącemu nie przysługiwało świadczenie wychowawcze.

Organ II instancji podniósł, że ww. okoliczności nie były mu znane, kiedy wydawał decyzję ostateczną w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego. Stwierdził też, że tylko sąd rodzinny może ustanowić takową opiekę naprzemienną, a nie organ administracji publicznej. Istnienie tej opieki musi wynikać z orzeczenia sądowego, a nie w drodze ustaleń organu w postępowaniu wyjaśniającym.

W skardze do tut. Sądu S. B. zakwestionował ww. decyzję Prezesa ZUS, domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia:

1. 1) art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że skoro sąd ustalający kontakty małoletniego z ojcem, w uzasadnieniu wyroku podjął rozważania nad zasadnością zastosowania w sprawie systemu wykonywania opieki nad małoletnim w formie opieki naprzemiennej oraz brak literalnego ustalenia w tym zakresie w wyroku, to wynika z tego, że opieka nie jest naprzemienna, co skutkowało uznaniem, że w sprawie nie zachodzi przypadek opieki naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem, przy czym organ nie uwzględnił faktu rzeczywistego sprawowania opieki nad dzieckiem przez oboje rodziców, wynikającego z wyroku rozwodowego, które to miało wpływ na wynik sprawy, skutkując wydaniem błędnej decyzji;
2. 2) art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia spraw oraz wydanie decyzji na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego, z pominięciem okoliczności wskazujących, że opieka nad synem sprawowana jest przez obojga rodziców w sposób naprzemienny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji;
3. 3) art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.) poprzez wydanie decyzji uchylające bez uprzedniego wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania w drodze postanowienia, co stanowi także zignorowanie wytycznych tut. Sądu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji;
4. 4) art. 145 § 5 K.p.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. poprzez ponowne, błędne uznanie przez organ, wbrew wyraźnym wskazaniom sądu administracyjnego, że samo uzasadnienie wyroku sądu rozwodowego stanowi "nowy dowód" lub "nową okoliczność faktyczną" w sprawie, która uzasadniałaby wznowienie postępowania, podczas gdy z uzasadnienia wyroku o sygn. akt II SA/Po 448/25 wynika, że dokonanie odmiennej oceny tego samego dowodu nowym dowodem nie jest, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji.

W motywach skargi podniesiono, że wyrok rozwodowy (prawomocny) reguluje kwestię opieki nad wszystkimi dziećmi skarżącego. Stan faktyczny jest taki, że skarżący opiekuje się jego dziećmi w sposób naprzemienny z byłą żoną. W świetle art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. oznacza to, że jest on uprawniony do świadczenia wychowawczego w połowie wysokości. Ustanowienie opieki naprzemiennej może nastąpić wyłącznie w drodze orzeczenia sądowego, a nie musi to mieć miejsca w sentencji wyroku. Jeżeli taka opieka wynika z uzasadnienia orzeczenia, to bezsprzecznie została ona ustanowiona. Zdaniem skarżącego, z uzasadnienia wyroku rozwodowego wynika jasno, że opieka naprzemienna została ustanowiona. Skarżący przywołał konkretne ustalenia wynikające z tego wyroku, co ma wskazywać na równy wymiar czasu opieki sprawowanej przez skarżącego i jego byłą żonę.

Skarżący podniósł, że w toku postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezes ZUS miał możliwość wglądu do wyroków sądów powszechnych. Doszło zatem do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, bowiem teraz Prezes ZUS uzyskał uzasadnienia obydwóch wyroków. Mógł przecież już wcześniej je uzyskać, a zaniechał tego. Wnioski płynące z zaskarżonej decyzji są nieuprawnione. Uzasadnienie wyroku to tylko pisemne "rozwinięcie" sentencji. Nie jest to nowy dowód, ani nowa okoliczność, co zresztą zasygnalizowano w wyroku sądu administracyjnego. Dodatkowo podniesiono, że Prezes ZUS do dzisiaj nie wydał postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego. Mimo tego faktu wydał decyzję, co było także już poprzednio piętnowane. W uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Po 448/25 jasno wskazano, że jeżeli Prezes ZUS zdecyduje się na wznowienie postępowania, to musi to uczynić za pośrednictwem swojego orzeczenia w postaci postanowienia, wydanego w trybie art. 149 § 1 K.p.a. To nie nastąpiło. Wydanie zaskarżonej decyzji jest więc nieuprawnione.

Zdaniem skarżącego, w zasadzie Sąd przesądził już, że odmienna ocena dowodu znanego nie jest nowym dowodem. Organ to zignorował, naruszając art. 153 P.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Sąd zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wypada przypomnieć, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego – wyrok tut. Sądu z dnia 8 października 2025 r., sygn. II SA/Po 448/25. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w prawomocnym orzeczeniu są wiążące dla Sądu w składzie orzekającym, tak jak dla organu, którego działanie było wcześniej przedmiotem skargi. Należy tylko nadmienić, że przepisy prawa nie uległy dotąd zmianie. Taka dyspozycja przepisu art. 153 P.p.s.a. obliguje Sąd aktualnie orzekający do tego, aby w pierwszej kolejności podjąć refleksję nad tym, czy Prezes ZUS wykonał zobowiązanie nałożone na niego w ww. wyroku. Tylko takie dopełnienie wymagań nałożonych przez sąd uprawnia do dalszej analizy sprawy pod kątem merytorycznym.

W prawomocnym wyroku tut. Sąd polecił Prezesowi ZUS, aby ten rozważył zasadność wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, a jeśli uzna, że zachodzą takie podstawy, to aby wydał postanowienie w tej materii.

W ocenie Sądu Prezes ZUS dopełnił tych wymagań formalnych, bowiem postanowieniami z 10 marca 2026 r. wznowił postępowania w sprawie świadczeń wychowawczych na dzieci skarżącego oraz doręczył te postanowienia skarżącemu. Przy czym dwa z tych postanowień dotyczyły tego samego dziecka, tj. T. B., a trzecie N. B.. Zatem stwierdzić należy, że trzeci z zarzutów skargi jest niezasadny, bowiem postanowienie z art. 149 § 1 K.p.a. zostało wydane w sprawie związanej z N. B.. Sąd poczytuje ten zarzut jako postawiony błędnie, bowiem w sprawie dotyczącej córki skarżącego, taki zarzut okazał się zasadny (zob. wyrok z 21 sierpnia 2026 r. o sygn. akt II SA/Po 403/26). Powielenie tego zarzutu w niniejszej sprawie z udziałem N. B., gdzie postanowienie o wznowieniu postępowania zostało wydane i doręczone skarżącemu, nie może odnieść zamierzonego skutku.

Idąc dalej, w sprawie została wydana decyzja, która tym razem posiada elementy z art. 107 § 1 K.p.a., ale szczególnie z art. 151 § 1 K.p.a. Wydano decyzję, którą, w wyniku stwierdzenia, że zaistniała okoliczność z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., uchylono decyzję ostateczną i rozpoznano sprawę co do istoty. Należy zatem stwierdzić, że pod względem formalnym, dopełniono wskazań tut. Sądu wyrażonych w sprawie o sygn. akt II SA/Po 448/25, a więc postępowano zgodnie z art. 153 P.p.s.a.

Powyższe rozważania i stwierdzenia uprawniają następnie Sąd aktualnie orzekający do merytorycznej kontroli orzeczenia zakwestionowanego w skardze. Przypomnieć tylko należy, że zaskarżona decyzja zapadła w toku postępowania wznowieniowego. Instytucja wznowienia postępowania administracyjnego ma zastosowanie w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi, a więc gdy nie ma możliwości zaskarżenia ich w trybie zwyczajnym (zob. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3061/14, publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobne stanowisko wyraża doktryna: "Wznowienie postępowania jest instytucją procesową polegającą na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli mają miejsce przyczyny wznowienia taksatywnie określone w przepisach prawa procesowego." (W. Sawczyn, Administracyjne postępowanie ogólne [w:] Postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne z kazusami, pod red.

R. Hausera, A. Skoczylasa, Warszawa 2017, s. 158). Instytucja wznowienia postępowania jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 § 1 K.p.a., a więc jednej z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego. Mając na uwadze to, że powołana instytucja nadzwyczajna jest wyjątkiem od zasady ogólnej, w orzecznictwie, jak i w teorii prawa przyjmuje się, że wobec instytucji nadzwyczajnej niedopuszczalne jest stosowanie dyrektyw wykładni rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae). Wyjątek od zasady musi być interpretowany ściśle według znaczenia, jakie nadał jemu prawodawca. Na rzecz przedstawionego stanowiska przemawia następujące uzasadnienie: otóż nie można dopuścić wykładni rozszerzającej względem wyjątku od zasady, czy też zasad, ponieważ wyjątek ten sam w sobie powoduje konieczność przyjęcia odrębnych założeń i efektów wykładni prawa w odniesieniu do przepisów ogólnych, które znajdują zastosowanie dla całości materii normatywnej (por. wyrok NSA z 23 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 4520/21, publ. jak wyżej).

Każda więc instytucja nadzwyczajna, jaka stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych musi być stosowana ściśle według tego, jak ustanowił ją ustawodawca. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest więc postępować według przepisów o wznowieniu postępowania, ściśle respektując reżim, jaki wprowadza. Ten obowiązek jest dodatkowo wzmocniony zasadą praworządności z art. 6 K.p.a.

Podstawą wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną w niniejszej sprawie, jak i wydaniem decyzji z art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. był przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. – jak twierdzi organ II instancji, wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Prezes ZUS uznał bowiem, że zapoznanie się z uzasadnieniami wyroków sądów powszechnych dotyczących sprawy rozwodowej z uwzględnieniem kontaktów z dziećmi skarżącego oraz ustalenia ich miejsca zamieszkania po wydaniu decyzji ostatecznej stanowi istotne novum, które determinowało wznowienie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji, w której uchyla się decyzję ostateczną i utrzymuje się w mocy decyzję ZUS o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna N. B..

Skarżący odrzuca taką argumentację twierdząc, że zapoznanie się z uzasadnieniami wyroków sądów powszechnych nie stanowi ani nowych okoliczności, ani tym bardziej nowego dowodu, skoro Prezes ZUS miał wiedzę o tym, iż uzasadnienia takie zostały sporządzone. Skoro bowiem zapadł wyrok SA w [...] to wyrok SO w [...] musiał posiadać pisemne uzasadnienie. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko organu II instancji.

Należało mieć na względzie, że Prezes ZUS wydał swoje decyzje ostateczne znając wyłącznie sentencje wyroków sądów powszechnych. Na ich podstawie uznał wówczas, że SO w [...] ustanowił opiekę naprzemienną. Prezes ZUS nie dysponował uzasadnieniami tych wyroków. Po uprawomocnieniu się decyzji ostatecznych organu II instancji organ wezwał skarżącego do nadesłanie ww. uzasadnień, wedle treści których okazało się, że nie ustanowiono jednak opieki naprzemiennej. Sąd uważa, że taka okoliczność wpisuje się w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że skoro instytucja opieki naprzemiennej jest ustanawiana przez sąd powszechny, a nie organ administracji publicznej, a ustanowienie tejże instytucji może nastąpić zarówno w sentencji wyroku, jak i w samym uzasadnieniu, o czym jeszcze będzie mowa poniżej, a ustanowienie tej instytucji nie musi następować poprzez użycie jakiegoś sformalizowanego wyrażenia, to rolą organu administracji publicznej, aby dopełnić warunków z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. jest dotarcie do ww. dokumentów, tj. do sentencji wyroku lub uzasadnienia wyroku sądu rodzinnego.

Oczywiście Sąd rozumie argumentację skarżącego, który wywodzi wniosek, że uzasadnienie wyroku podąża w ślad za wyrokiem sądowym. Niemniej w niniejszej sprawie chodzi o rekonstrukcję istnienia instytucji opieki naprzemiennej na podstawie dowodów w postępowaniu administracyjnym. Okoliczność, iż uzasadnienie wyroku sądu powszechnego w sprawach cywilnych jest sporządzane na wniosek strony, uprawnia do stwierdzenia, że zarówno wyrok, jak i uzasadnienie wyroku, chociaż funkcjonalnie ze sobą powiązane, stanowią dwa osobne dokumenty, na podstawie których organ administracji publicznej musiał zrekonstruować ustanowienie albo brak ustanowienia opieki naprzemiennej na skutek orzeczonego rozwodu między skarżącym a M. B.. W momencie wydawania decyzji ostatecznej Prezes ZUS dysponował dokumentem, tj. sentencjami wyroków sądów powszechnych, z których wywodził istnienie opieki naprzemiennej. Nie dysponował uzasadnieniami do tych wyroków, lecz gdyby był w ich posiadaniu, wiedziałby, że opieki naprzemiennej nie ustanowiono. Ujawnienie treści uzasadnień wyroków sądów powszechnych stanowiło nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej i nie były one znane organowi, który wydał decyzję ostateczną.

Skarżący podnosi, że przecież Prezes ZUS mógł zapoznać się z tymi uzasadnieniami wcześniej, przed wydaniem decyzji ostatecznej. Organ wiedział, zdaniem skarżącego, że te uzasadnienia istnieją. Owszem, jednakże Prezes ZUS uznał, że sentencje wyroków sądów powszechnych były wówczas wystarczające do sformułowania wniosku o ustanowieniu przez SO w [...] instytucji opieki naprzemiennej. Tak zgromadzony materiał dowodowy był podstawą orzekania przez Prezesa ZUS. Trudność w uchwyceniu momentu ustanowienia przez sąd rodzinny opieki naprzemiennej nie pozwala na stwierdzenie, że sentencja wyroku sądowego zawsze wystarczy do konstatacji o powstaniu tejże opieki. Dlatego też Sąd aktualnie uznał, że ujawnienie treści uzasadnienia wyroków sądowych w niniejszej sprawie stanowiło nowe dowody w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Pamiętając, że przepisy o wznowieniu postępowania, jako wyjątku od art. 16 § 1 K.p.a., należy interpretować ściśle, a także wobec stwierdzenia, że ujawniły się nowe dowody istniejące w dniu wydawania decyzji ostatecznej i obiektywnie nie były one znane Prezesowi ZUS, Sąd stwierdza, że powstała przesłanka wznowieniowa i zasadnie doprowadzono do uchylenia decyzji ostatecznej, rozstrzygając przy tym sprawę co do istoty.

Przystępując teraz do rozpoznania sprawy z punktu widzenia okoliczności na nowo ustalonych w związku z pojawieniem się nowych dowodów, należy stwierdzić, że istotne dla sprawy jest brzmienie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., według którego, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

W przedmiotowej sprawie organ, uwzględniając treść wyroku SO w [...] z 22 sierpnia 2022 r. o sygn. akt [...], a przede wszystkim jego uzasadnienie stoi na stanowisku, że sprawowana nad dziećmi opieka nie jest opieką naprzemienną. Natomiast w ocenie skarżącego zakres ustalonych kontaktów w ww. wyroku prowadzący do sytuacji gdzie dziecko spędza czas w połowie u matki a w połowie ze skarżącym należy traktować jako opiekę naprzemienną o której mowa w ww. art. 5 ust. 2a ustawy.

Rozstrzygając powyższe wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie mowa jest o sytuacji, w której rodzice dziecka są rozwiedzeni. Przy tym zgodnie z treścią wyroku rozwodowego wykonanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania dzieci przy matce (pkt. 2 ww. wyroku). Ponadto w wyroku tym sąd rodzinny uregulował kontakty skarżącego z dziećmi (pkt 3 sentencji wyroku) w ten sposób że mają się one odbywać:

1. 1) co drugi weekend: od piątku godz. 15 do poniedziałku godz.8, oraz we wtorki po zajęciach edukacyjnych, a gdy ich nie ma od godz. 15 do czwartku godz. 8, przy czym w czasie zajęć szkolnych powód ma obowiązek odebrać dzieci z placówek edukacyjnych i odwozić je;
2. 2) trzeci tydzień lipca i trzeci tydzień sierpnia (dwa razy po tygodniu – od popołudnia w piątek do poniedziałku rano); w pozostałym czasie wakacji ojciec będzie spotykał się z dziećmi według zasad określonych w punkcie 4.a, za wyjątkiem pierwszego tygodnia lipca i pierwszego tygodnia sierpnia, które dzieci spędzą z matką;
3. 3) drugi tydzień ferii zimowych - od soboty godz. 10 do soboty godz. 16;
4. 4) w latach parzystych: 24 grudnia od godz. 18 do 25 grudnia godz. 18;
5. 5) w latach nieparzystych 24 grudnia od godz. 10 do godz. 18 oraz od 25 grudnia godz. 18 do 26 grudnia godz. 18;
6. 6) 31 grudnia i Nowy Rok naprzemiennie z matką, przy czym 31 grudnia 2022 r. i Nowy Rok w 2023 r. dzieci spędzą z ojcem;
7. 7) w latach parzystych Wielką Sobotę od godz. 10 do Niedzieli Wielkanocnej godz. 18;
8. 8) w latach nieparzystych Niedzielę Wielkanocną od godz. 18 do wtorku po Świętach Wielkanocnych godz. 8.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż w sentencji wyroku SO w [...] nie posłużył się zwrotem "opieka naprzemienna". To jednakże w sytuacji gdy zwrot ten nie występuje w sentencji wyroku to rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z 3 lutego 2022 r., sygn. akt l OSK 843/20; wyrok WSA w Olsztynie z 7 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 690/18, wyrok WSA w Kielcach z: 1 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 679/22 i z 10 grudnia 2025 r. sygn. akt II SA/Ke 384/25, publ. jak wyżej).

Z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa, regulację tę należy odnieść do pojęcia opieki naprzemiennej, zastosowanego w u.p.p.w.d. Sąd podziela wyrażoną w orzecznictwie ocenę prawną, zgodnie z którą wskazówką dla tego, jak rozumieć opiekę naprzemienną, są znowelizowane przepisy K.p.c.: art. 5821 § 4, art. 59822, art. 7562 § 1 pkt 3 wskazujące na stan, w którym dziecko w powtarzających się okresach mieszka z każdym z rodziców.

W związku z tym opieka naprzemienna obydwojga rodziców wynika z ustalenia w orzeczeniu sądu, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Dodać przy tym należało, że przepisy K.p.c., w tym jego art. 7562 § 2, w sposób nie budzący wątpliwości, odróżniają "ustalenie, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" od "uregulowania sposobu kontaktów z dzieckiem". Powoduje to, że nie może być wątpliwości, iż uregulowanie sposobu kontaktów z dzieckiem nie może być utożsamiane z wprowadzeniem opieki naprzemiennej, wynikającym z określenia w orzeczeniu sądu, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach.

Warto w tym miejscu wskazać, iż opieka naprzemienna związana jest z wykonywaniem władzy rodzicielskiej i sprawowaniem pieczy nad dzieckiem, w przypadku pieczy naprzemiennej chodzi o cykliczne, naprzemienne zamieszkiwanie dziecka z każdym z rodziców (A. Pośpiech, Komentarz do art. 107 [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. M. Frasa, M. Habdasa, Warszawa 2021). Opieka (piecza) naprzemienna, jako związana z relacjami między rodzicami i dziećmi nie jest instytucją prawa administracyjnego, ale rodzinnego i z tego powodu uwzględnienia wymaga dorobek doktrynalny prawa rodzinnego. Na tym gruncie za dominujące można uznać stanowisko, że przyjęcie modelu pieczy naprzemiennej jest rozstrzygnięciem o władzy rodzicielskiej. Instytucja pieczy naprzemiennej znajduje oparcie w uprawnieniu sądu do rozstrzygnięcia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (por. wyrok NSA z: 20 lipca 2023 r., sygn. akt l OSK 1161/21, 27 sierpnia 2025 r., sygn. akt l OSK 1990/23 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż w cytowanym wyżej wyroku sądu powszechnego zostało zawarte orzeczenie o ustaleniu miejsca zamieszkania dzieci przy matce. Natomiast szerokiego uregulowania kontaktów nie może prowadzić do uznania, iż w niniejszej sprawie ustanowiono opiekę naprzemienną. Powyższe jednoznacznie potwierdza uzasadnienie wyroku SO w [...] z 22 sierpnia 2022 r. o sygn. akt [...]. W treści uzasadnienia wskazano, iż: "Sprawowanie opieki naprzemiennej być może okaże się zgodne z dobrem dzieci w przyszłości, sąd podziela tu obawy biegłego wyrażone w opinii. Rodzeństwo nie powinno być rozdzielane - nie ma podstaw, by pieczę nad synami powierzyć ojcu, a nad córką - matce (opinia uzupełniającą biegłego). Typowa opieka naprzemienna w jej różnych wariantach nie jest zgodna z dobrem dzieci, przynajmniej obecnie - brakuje idealnego, pełnego porozumienia małżonków, również z uwagi na eskalowanie roszczeń powoda motywowane jego obciążeniem finansowym związanych z orzeczonymi kosztami utrzymywania rodziny.

Duże znaczenie ma też forma rozwodu - strony dochodziły ustalenia winy, co pogłębiało konflikt małżeński i rzutowało negatywnie na sferę funkcjonowania rodzicielskiego. Nie można pominąć uwagi, że o ile opieka ta byłaby do zaakceptowania w przypadku chłopców, to nie będzie ona zgodna z dobrem małoletniej córki, jeszcze za bardzo z matką związaną, by dobrze znosić tygodniowe rozłąki, poza tym stoi na progu edukacji szkolnej - nie może mieć w tym trudnym okresie przejściowym, który niebawem nastąpi dwóch domów i dwóch osób nadzorujących ten proces". SO w [...] orzekając dalej o alimentach zaznaczył, że: "Powódka prowadzi z dziećmi gospodarstwo domowe, i co do zasady organizuje czas nauki szkolnej i wypoczynku; realizuje swój obowiązek w większym stopniu przez osobiste starania, zatem świadczenie alimentacyjne ojca powinno polegać na pokrywaniu kosztów utrzymania i wychowania dzieci".

Również SA w [...] uznał, iż brak jest podstaw do ustanowienia opieki naprzemiennej, której skarżący domagał się w złożonej apelacji. W uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego wskazano, że: "Na opiekę naprzemienną wyrazić muszą zgodę rodzice dzieci. W niniejszej sprawie pozwana nie zgadzała się na taką formę stąd wniosek powoda w tym względzie nie mógł zostać uwzględniony".

Z powyższych względów zgodzić należy się z organem, iż cytowany wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia, według którego dzieci stron mają pozostawać pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców.

Prawidłowo zatem organ przyjął, że w niniejszej sprawie nie można zatem mówić o opiece naprzemiennej w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., a co za tym idzie zasadnie odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego.

W rezultacie, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja była zgodna z prawem i opierała się na prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego i prawidłowej ocenie stanu faktycznego. Nie doszło w sprawie do naruszenia także innych niż wskazane w skardze przepisów prawa.

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów skargi, należało stwierdzić ich niezasadność. Nie doszło do naruszenia przez organ II instancji przepisu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Refleksja sądu rodzinnego nad ustanowieniem być może w przyszłości instytucji opieki naprzemiennej nie może doprowadzić do wniosku, że taka opieka została ustanowiona, kiedy sąd rozwodowy wprost wskazał na niecelowość jej ustanowienia w tej chwili. Prezes ZUS powołał ten fragment uzasadnienia wyroku sądowego. Jest to jednoznaczna deklaracja, iż o instytucji opieki naprzemiennej w rodzinie skarżącego nie może być mowy w uwagi na względy poruszone przez SO w [...]. Szczególnie trzeba mieć na uwadze to, że skoro ustanowienie opieki naprzemiennej może być wyartykułowane w sentencji lub w uzasadnieniu wyroku, to takie ustanowienie instytucji nie może budzić wątpliwości. Innymi słowy, tak istotne orzeczenie o kontaktach i sprawowaniu opieki nad dziećmi nie może być dorozumiane.

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. O ile kwestia przepisu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. została omówiona, to postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w oparciu o nowe dowody wykazało ponad wszelką wątpliwość, że opieki naprzemiennej nie ustanowiono. Niezasadne było zatem podejmowanie dalszych czynności, które miałby jednak świadczyć na korzyść skarżącego. Uzasadnienia wyroków sądów powszechnych nie pozostawiają wątpliwości, że do ustanowienia opieki naprzemiennej nie doszło.

Odnośnie trzeciego zarzutu skargi Sąd odniósł się doń powyżej, gdy oceniał prawidłowość zastosowania przepisu art. 153 P.p.s.a. pod względem formalnym.

Niezasadny okazał się także ostatni z zarzutów. Aby go należycie omówić, należy przywołać fragment uzasadnienia wyroku o sygn. akt II SA/Po 448/25: "Skoro w przedmiotowej sprawie organ na podstawie sentencji wyroku rozwodowego stron, uwzględniając częstotliwość kontaktów uznał, że ma miejsce opieka naprzemienna, winien skrupulatnie wykazać z jakich przyczyn w jego ocenie przy niezmienionym wyroku uznał, że uzasadnienie, w którym sąd rodzinny oceniał negatywnie kwestie rozdzielenia dzieci, było nową okolicznością w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Będzie miał przy tym na uwadze, że dokonanie odmiennej oceny tego samego dowodu nowym dowodem nie jest".

Sąd nie utożsamił dowodów w postaci wyroku i jego uzasadnienia. Sąd administracyjny wskazał, że niezmieniony wyrok musi być oceniony jako dowód w kontekście uzasadnienia, a z uzasadnienia należy wyprowadzić wnioski, które jednak nakazują przyjąć odmienne wnioski wynikającego z sentencji wyroku.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.