Uzasadnienie
Skarżąca B. B. złożyła wniosek o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku wskazała jedynie, że od półtora roku znajduje się na zwolnieniu lekarskim i z tego tytułu otrzymuje [..]zł miesięcznie. W czerwcu tego roku orzeczono rentę rolniczą, ale nie określono kwoty. Oświadczyła, że zdrowie nie pozwala pracować, więc [...] ha gospodarstwo przekazała bratu aktem darowizny. Wskazała, że od 14 lat znajduje się w separacji z mężem, nie mieszka z nim i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczyła, że mieszka sama, a jej dochody nie wystarczają na leki. Brat opłaca jej rachunki, kupuje opał oraz daje kieszonkowe, a także opiekuje się nią.
Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT za 2012 r.).
Zwrócono się także o podanie, czy prowadzona jest działalność gospodarcza oraz czy prowadzi gospodarstwo rolne i z jakim wynikiem finansowym. Ustalenie rzeczywistych okoliczność w tym zakresie w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącej w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącej za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje.
Wezwano także skarżącą do podania jakie posiada samochody oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego jej utrzymania, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi skarżąca rzeczywiście rozporządza.
Powyższe wezwanie skarżąca odebrała osobiście. W dniu 22 sierpnia 2013 r. odesłała przesłane jej z Sądu wezwanie, na odwrocie którego odręcznie napisała, że oświadcza, że nie posiada majątku oprócz Fiata Palio z 1999 r. Jej potrzeby zaspokaja brat, są one minimalne. Nic więcej nie pamięta, choroba ją ogranicza. Skarżąca nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej.
Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FS 741/06).
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, powinny uprawdopodabniać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów.
Z akt administracyjnych i sądowych zgromadzonych do sprawy wynika, że skarżąca aktualnie prowadzi działalność gospodarczą – skargę do Sądu opatrzyła pieczęcią firmy – [...]. Pomimo wezwania skarżąca nie dostarczyła swojego zeznania podatkowego za poprzedni rok. Zauważyć należy, że zeznanie takie w pełni odzwierciedla wszystkie źródła dochodu i ich realną wysokość albo ich brak.
Nie podała również wyniku finansowego z prowadzonej działalności, ani nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych w postaci zeznań, deklaracji podatkowych, czy dokumentów rachunkowych obrazujących sytuację finansową prowadzonej działalności. Przy czym niewystarczające jest poprzestanie na stwierdzeniu, że grunty darowała bratu i on zaspokaja jej potrzeby, które są minimalne. W ten sposób wnioskodawczyni uniemożliwiła ustalenie przybliżonej nawet wysokości aktualnie osiąganych przychodów i kosztów prowadzonej działalności. Nie wskazała również, że działalność ta została zakończona i nie przynosi żadnych przychodów. Z akt administracyjnych wynika, że ponosiła znaczne wydatki na zakup części do koparko-ładowarki, czy samochodów ciężarowych (protokół przesłuchania kontrolnego k. 15).
Nadto skarżąca nie wskazała spisu ponoszonych kosztów bieżącego swojego utrzymania, których wysokość również wskazuje na to, jakimi środkami realnie dysponuje. Nie jest wypełnieniem powyższego obowiązku dotyczącego wskazania kosztów niezbędnego utrzymania stwierdzenie, że jej potrzeby zaspokaja brat. Skarżąca nie określiła wysokości tej pomocy i jej charakteru. Powyższej okoliczności nie uprawdopodobniła żadnymi dokumentami, w postaci umów pożyczki, aktu darowizny, czy zgłoszeniem o nabyciu praw majątkowych uprawniającym do zwolnienia podatkowego z tego tytułu. Skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości, czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, co również ma wpływ na ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ocenie podlega bowiem sytuacja finansowa wnioskodawcy i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym oraz zobowiązanych do alimentacji.
Pomimo wezwania skarżąca nie dopełniła zobowiązania do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy, które w pełni odzwierciedlają wysokość środków, jakimi strona rozporządza. Skoro prowadzi działalność gospodarcza, taki rachunek winna posiadać.
W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy, niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych, co do aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni, pozwalających określić, że skarżąca nie może pokryć nawet części kosztów niniejszego postępowania. Precyzyjne wyjaśnienie sytuacji finansowej skarżącej jest istotne z punktu widzenia możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Wskazać nadto należy, że w niniejszej sprawie niewystarczające jest powoływanie się przez skarżącą jedynie na długotrwałą chorobę, gdyż w ramach prawa pomocy ocenie podlega przede wszystkim sytuacja finansowa wnioskodawczyni i jej domowników, zwłaszcza, gdy sama oświadcza, że darowała bratu należące do niej grunty rolne oraz że brat zaspokaja wszystkie jej potrzeby. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być oświadczenie strony o braku majątku, które nastąpiło na skutek jego bezpłatnego wyzbycia się na rzecz osoby trzeciej.
Brak pełnego materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz wątpliwości co do jej realnej sytuacji finansowej, musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska