Uzasadnienie
Wójt Gminy [...] (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 29 lipca 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 71 ust. 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4 i art. 84 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r., poz. 1112 ze zm.; dalej: "u.u.i.ś."), po rozpoznaniu wniosku Gospodarstwa Rolnego [...], stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego do chowu trzody chlewnej w ilości do 140 DJP wraz z infrastrukturą towarzyszącą, planowanego do realizacji na działce nr ewid.[...], obręb [...], gmina [...] oraz określił warunki i wymagania dotyczące realizacji planowanego przedsięwzięcia.
Pismem z dnia 28 października 2025 r. odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium", "organ II instancji") wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia złożyli G. B. i J. G., którzy nie byli stronami postępowania przed organem I instancji.
W uzasadnieniu odwołujący wskazali, że organ I instancji pominął wszystkie strony postępowania, które mogły mieć faktyczny interes w postępowaniu. Odwołujący nie otrzymali żadnej informacji o wydaniu decyzji, chociaż chlewnia ma zostać wybudowana naprzeciwko okien domu, w którym prowadzą agroturystykę. Działalność polega na wynajmie pokoi oraz sali na imprezy okolicznościowe, a także na prowadzeniu łowiska. Wskazali, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, ponieważ pominięto wszystkie strony postępowania, które mogły mieć interes w postępowaniu oraz wyszły na jak istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, co stanowi przesłanki z art. 145 § 1 k.p.a. do wznowienia postępowania.
Do odwołania został także dołączony wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji na podstawie art. 152 k.p.a. do czasu ostatecznego zakończenia postępowania odwoławczego lub wznowieniowego.
We wniosku wskazano, że wykonanie decyzji grozi nieodwracalnymi skutkami dla środowiska naturalnego i interesu społecznego, w tym powstaniem trwałego źródła emisji odorów, amoniaku i zanieczyszczeń azotowych na obszarze szczególnie narażonym, obniżeniem jakości życia i wartości nieruchomości w otoczeniu inwestycji, utrudnieniem lub uniemożliwieniem odwrócenia skutków w przypadku późniejszego uchylenia decyzji.
Pismami z dnia 26 listopada 2025 r. G. B. i J. G. w związku ze złożonym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, złożonym odwołaniem oraz wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zostali wezwani przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 50 k.p.a. do złożenia wyjaśnień w jakim charakterze występują w sprawie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że odwołanie od decyzji organu I instancji przysługuje wyłącznie stronie postępowania, którą zgodne z art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. jest wnioskodawca oraz podmiot, któremu przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości znajdującej się w obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie w wariancie zaproponowanym przez wnioskodawcę, z zastrzeżeniem art. 81 ust.
- 1. Przez obszar ten rozumie się: 1) przewidywany teren, na którym będzie realizowane przedsięwzięcie, oraz obszar znajdujący się w odległości 100 m od granic tego terenu;
- 2) działki, na których w wyniku realizacji, eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia zostałyby przekroczone standardy jakości środowiska, lub 3) działki znajdujące się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może wprowadzić ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości, zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem. Wobec tego posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości położonych w obszarze oddziaływania planowanej inwestycji skutkuje uznaniem, że osoba taka posiada przymiot strony postępowania. Warunkiem jest jednak wykazanie tej okoliczności (wskazanie numeru działki) wraz z przywołaniem jaki rodzaj oddziaływania inwestycji będzie potencjalnie niekorzystnie wpływał na nieruchomości będące własnością wnioskodawców. Należy zatem przedstawić dowody, na podstawie których uznać można, że wnioskodawcom przysługuje interes prawny umożliwiający rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji, załatwienia odwołania oraz wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi z dnia 18 grudnia 2025 r. G. B. i J. G. wyjaśnili, że są małżeństwem i mieszkają na działce nr [...] w [...] w Gminie [...]. Działka jest własnością J. G.. Obecnie małżonkowie prowadzą agroturystykę (wynajem pokoi i sali weselnej oraz łowisko). Działka, na której ma powstać chlewnia to działka nr [...] w [...]. Wskazali, że z uwagi na miejsce zamieszkania będą narażeni na oddziaływanie prowadzonej działalności przemysłowego tuczu trzody chlewnej. Oddziaływanie takiej chlewni uderzy w nich ze względu na uciążliwe odory (amoniak, siarkowodór i inne gazy z gnojownicy), hałas (pracujące wentylatory, sprzęt, załadunek i wyładunek świń, ruch ciężarówek), zwiększony ruch samochodów ciężarowych, ryzyko spadku atrakcyjności turystycznej i utrata klientów w agroturystyce, sali weselnej, a także na łowisku, na które przyjeżdżają rodziny z dziećmi niemalże cały rok, a w okresie od wczesnej wiosny do później jesieni ruch jest bardzo wzmożony.
Podkreślili, że działka znajduje się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia, które może powodować ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości zgodnie z jej obecnym przeznaczeniem (usługi turystyczno-rekreacyjne). Wskazali, że na dzień dzisiejszy mają spisanych wiele umów na wesela, imprezy okolicznościowe i komunie, co w przypadku budowy chlewni może spowodować wycofanie się klientów z tych umów, a także rezygnację potencjalnych klientów z wynajmu w przyszłości. Na nieruchomości jest także utworzony skansen starych maszyn i pojazdów. Planowana chlewnia w praktyce uniemożliwi, a na pewno mocno ograniczy dalsze wykorzystanie nieruchomości jako agroturystyki, sali weselnej oraz łowiska - czyli bezpośrednio uderzy w interes wnioskodawców. Podkreślili także, że w odległości ok. 300 m od prowadzonej przez nich agroturystyki znajdują się już trzy obory (od wschodu obora na 120 szt. bydła opasowego i mlecznego - działka nr [...], od północy obora na 220 szt. bydła opasowego i mlecznego - działka nr [...], od zachodu obora na 120 szt. bydła mlecznego i opasowego - działka nr [...]) oraz jedna chlewnia (od południowego zachodu na 300 szt. świń - działka nr [...]), co jest już i tak sporym obciążeniem dla agroturystyki. Budowa chlewni od południa znacznie pogorszy życie w tym rejonie ze względów głownie odorowych, które mają najbardziej niekorzystny wpływ na otoczenie spośród wielu innych równie niekorzystnych.
Do pisma G. B. i J. G. dołączyli mapę poglądową z naniesioną odległością pomiędzy agroturystyką a działką inwestycyjną oraz zdjęcia swojej nieruchomości (budynku agroturystyki, skansenu, łowiska).
W dniu 15 stycznia 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało złożone przez J. G. i G. B. żądania, wydając łącznie sześć postanowień, z czego adresatem trzech z nich stał się J. G..
Postanowieniem nr [...] Kolegium działając na podstawie art. 134 w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. stwierdziło niedopuszczalność odwołania J. G..
W uzasadnieniach Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca nie jest stroną postępowania środowiskowego, stąd uznać należało, że nie ma on prawnej możliwości złożenia odwołania od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r., nr [...] Wniesienie odwołania przez osobę niebędącą stroną jest niedopuszczalne, co zgodnie z treścią art. 134 k.p.a. wiąże się z wydaniem postanowienia będącego ostatecznym rozstrzygnięciem w sprawie.
Pismem z dnia 22 marca 2026 r. G. B. i J. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...]. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili:
- I. naruszenie przepisów prawa materialnego, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
- 1) art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że skarżący nie są stroną w przedmiotowym postępowaniu, podczas gdy przy prawidłowym zastosowaniu w/w przepisów uznać należało, że zasadnym jest uznanie ich za stronę postępowania, a w konsekwencji uzasadnionym było rozpatrzenie wniesionego odwołania, co miało istotny wpływ na wynik postępowania;
- 2) art. 140 k.c. w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ograniczenie prawa własności oraz prawa do dysponowania nieruchomością skarżących;
- II. naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
- 1) art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu sprawy (w aspekcie tak faktycznym, jak i prawnym) i nieprawidłowe ustalenie analizowanego obszaru, brak rozpatrzenia w całości zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego oraz dokonywanie ustaleń na podstawie wybiórczo wybranego i zgromadzonego materiału dowodowego, co stanowi istotne naruszenie interesu skarżących w zakresie nieuznania ich za stronę postępowania;
- 2) z daleko posuniętej ostrożności procesowej art. 84 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie odrębnego dowodu z opinii biegłego w związku z pojawiającymi się potencjalnymi wątpliwościami co do istnienia zasięgu oddziaływania planowanego do realizacji przedsięwzięć oraz w związku z pojawiającymi się licznymi wątpliwościami m. in. co do wpływu zamierzonego przedsięwzięcia na środowisko.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący podkreślili, że niezaprzeczalnym jest, iż w postępowaniu o wydanie decyzji środowiskowej to, czy podmiot jest stroną postępowania, ustala się na podstawie stanowiącego lex specialis przepisu art. 74 ust. 3a u.u.i.ś. Niemniej jednak organ II instancji w żaden sposób nie uzasadnił dlaczego odmówił skarżącemu przymiotu strony. Przytoczenie treści przepisów i lakoniczne stwierdzenie, że "z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie jest stroną postępowania środowiskowego, stąd uznać należało, iż nie ma on prawnej możliwości złożenia odwołania" nie stanowi żadnego merytorycznego uzasadnienia dla rozstrzygnięcia znajdującego się w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym oddziaływanie znaczące, o którym mowa w art. 74 ust. 3a pkt 3 u.u.i.ś. nie musi być oddziaływaniem negatywnym, nie musi również oznaczać przekroczenia standardów jakości środowiska, to zostało określone w pkt 2 ww. przepisu, ale musi wprowadzać ograniczenia w zagospodarowaniu nieruchomości zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem.
Celem dokonania oceny, czy dany podmiot będzie miał przymiot strony w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, konieczne jest ustalenie do jakich nieruchomości przysługuje mu prawo rzeczowe oraz - jeśli nie graniczą one z terenem planowanej inwestycji - jakie jest ich aktualne i potencjalne przeznaczenie, czy z uwagi na usytuowanie w stosunku do terenu planowanej inwestycji, inwestycja ta spowoduje przekroczenie standardów jakości środowiska na tych nieruchomościach lub może wprowadzić ograniczenia w ich zagospodarowaniu. Mimo złożonego wniosku organ II instancji nie przeanalizował szczegółowo okoliczności faktycznych sprawy co do przesłanek uznania skarżącego za stronę postępowania, a tym samym naruszył przepisy i niesłusznie stwierdził niedopuszczalność odwołania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi J. G. oraz o odrzucenie skargi G. B..
Postanowieniem z dnia 15 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Po 343/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę G. B..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazano.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji bądź postanowienia także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Kontroli Sądu poddano wydane na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...], stwierdzające niedopuszczalność odwołania J. G. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r., nr [...], stwierdzającej brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku inwentarskiego do chowu trzody chlewnej w ilości do 140 DJP wraz z infrastrukturą towarzyszącą, planowanego do realizacji na działce nr ewid.[...], obręb [...], gmina [...].
Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać zarówno z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Pierwsza z sytuacji zachodzi, gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia oraz gdy przepisy prawne wyłączają możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Natomiast niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez jednostkę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia albo też wniesienia odwołania przez stronę niemającą zdolności do czynności prawnych. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych stwierdzoną w formie postanowienia należy przy tym odnieść do przypadków, gdy z okoliczności sprawy wynika wprost ograniczenie podmiotowe, a zatem gdy tak stanowi expressis verbis prawo i nie zachodzi konieczność podejmowania czynności wyjaśniających (np. odwołanie osoby trzeciej od decyzji o odmowie oddania obiektu budowlanego do użytkowania).
W pozostałych przypadkach (wymagających przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego) stwierdzenie przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a. lub przepisów szczególnych następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 20, 2026, art. 134, Nb 5; dostęp el./Legalis). W sytuacji więc gdy odwołanie wniosła jednostka, która twierdzi, że zaskarżona decyzja dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, organ odwoławczy w toku postępowania odwoławczego winien ustalić czy wnoszący odwołanie jest stroną w sprawie (art. 127 § 1 k.p.a.) i gdy ustali, że brak jest po jego stronie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku w danej sprawie, wówczas wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, już z tej przyczyny zaskarżone postanowienie byłoby wadliwe. Skoro bowiem organ odwoławczy rozważał, czy skarżący winien być stroną postępowania w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań w oparciu o art. 74 ust. 3a u.u.i.ś., ewentualne odmówienie mu takiego przymiotu winno nastąpić w decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego.
Tym niemniej, rozważania te nie mają znaczenia w sytuacji, gdy – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – odwołanie zostało wniesione przez podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu w pierwszej instancji, któremu nie została doręczona decyzja i który nie wniósł odwołania od decyzji kończącej postępowanie w terminie otwartym dla innej strony postępowania biorącej w nim udział. Jeśli bowiem od decyzji nie zostało wniesione odwołanie przez jedną ze stron, którym decyzję doręczono i w związku z tym decyzja ta uprawomocniła się wskutek upływu terminu odwoławczego, to po upływie terminu do wniesienia odwołania stronie pominiętej w postępowaniu przysługuje jedynie wniosek o jego wznowienie przewidziany w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., jeśli bez własnej winy nie brała w nim udziału. Podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym może wnieść odwołanie wyłącznie dopóki decyzja nie jest ostateczna, a więc tak długo, jak długo nie upłynął termin do wniesienia odwołania dla któregokolwiek z podmiotów, któremu doręczono decyzję (por. wyrok NSA z 23 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 3355/19 – wszystkie powołanie w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. strona postępowania administracyjnego może wnieść odwołanie od decyzji organu I instancji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej lub ogłoszenia decyzji. W razie nieskorzystania przez strony z odwołań w powyższym terminie, decyzja w myśl art. 16 § 1 k.p.a. staje się ostateczna, niezależnie od tego, czy organ doręczył lub ogłosił ją wszystkim stronom.
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący nie został przez organ pierwszej instancji uznany za stronę w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji uznał za strony postępowania łącznie 10 osób i podmiotów. Najpóźniejsze doręczenie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 29 lipca 2025 r. nastąpiło w dniu 31 lipca 2025 r. Parafii [...]. Oznacza to, że wskazana decyzja stała się ostateczna z dniem 14 sierpnia 2025 r. Tymczasem strona skarżąca swoje odwołanie wniosła w dniu 29 października 2025 r.
Z treści art. 134 k.p.a. wprost wynika, że niedopuszczalność odwołania i uchybienie terminu do wniesienia odwołania są odrębnymi instytucjami proceduralnymi. Jeżeli odwołanie zostało wniesione po terminie, organ winien więc jak już wydać postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu. Dokonanie oceny w tym zakresie jest proste i ogranicza się jedynie do kwestii proceduralnej. Powinno zatem poprzedzać bardziej skomplikowaną ocenę przymiotu strony, która to ocena wymaga zastosowania przepisów prawa materialnego i wiąże się z koniecznością dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 211/12). Rozstrzygnięcie to winno przy tym zapaść dopiero po rozpoznaniu wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Dopiero bowiem kiedy zapadnie ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu organ może postanowić o uznaniu odwołania za wniesione z naruszeniem obowiązującego terminu.
W rozpoznawanej sprawie natomiast organ odwoławczy postanowieniem z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...], odmówił J. G. wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie to nie zostało zaskarżone, więc tylko na marginesie odnośnie możliwości złożenia przez osobę, która nie brała udziału w postępowaniu, wniosku o przywrócenia terminu Sąd wskazuje, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istnieją rozbieżne stanowiska w tej kwestii (zob. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 1758/97, publ. Legalis nr 1618266 versus wyrok NSA z dnia 5 grudnia 1997 r., sygn. akt I SA 1329/95. publ. Leglias nr 41338).
Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd, że przyjęcie, iż strona, która nie brała udziału w postępowaniu może wnieść odwołanie w terminie przysługującym stronie postępowania, winno konsekwentnie skutkować uznaniem, iż osobie takiej przysługuje również prawo złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, z tym zastrzeżeniem, iż wniosek taki nie może opierać się na fakcie niedoręczenia decyzji, lecz winien być uzasadniony innymi okolicznościami (por. szerzej wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 211/12).
W realiach rozpoznawanej sprawy istotne jest natomiast, że przyjęcie tezy o dopuszczalności złożenia odwołania przez osobę, która nie brała udziału w postępowaniu, jak też możliwości złożenia przez nią wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji w ocenie Sądu orzekającego powinno być obwarowane dodatkowo zastrzeżeniem, że chodzić musi o decyzję, która nie uzyskała jeszcze waloru ostateczności. Jeżeli bowiem w chwili składania przez taki podmiot odwołania czy też wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, decyzja, której środki te dotyczą była już decyzją ostateczną (ze względu na upływ terminu do wniesienia odwołania w odniesieniu do stron postępowania lub zakończenie postępowania odwoławczego), organ administracji publicznej winien podjąć działania do jakich obliguje go przepis art. 235 § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Go 856/14).
Zgodnie ze wskazanym przepisem skargę w sprawie, w której wydano decyzję ostateczną, uważa się zależnie od jej treści za żądanie wznowienia postępowania stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany, które może być uwzględnione z zastrzeżeniem art. 16 § 1 k.p.a. W doktrynie wskazuje się, że przytoczony przepis odnosi się do sytuacji wnoszenia skargi w sprawie zakończonej decyzją ostateczną i stanowi przejaw zasady pierwszeństwa postępowania ogólnego (jurysdykcyjnego) nad postępowaniem skargowym. W związku z tym pierwszeństwem skarga, o której mowa, interpretowana jest jako środek prawny z art. 145 - 163 k.p.a. Oznacza to, że skarga (pismo formułujące wolę wzruszenia decyzji) w sprawie, w której wydana była ostateczna decyzja administracyjna powinna być traktowane jako wniosek o wszczęcie postępowania w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania.
Zatem skargę w sprawie zakończonej decyzją ostateczną uważa się zależnie od jej treści za żądanie wznowienia postępowania (art. 147 k.p.a.) lub żądanie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 2 k.p.a.) albo jej uchylenia lub zmiany (art. 154, art. 155, art. 161, art. 162, art. 163 k.p.a.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że na organie administracji publicznej w związku z wpływem pisma kwestionującego prawidłowość decyzji posiadającej już walor decyzji ostatecznej ciąży obowiązek ustalenia rzeczywistego żądania strony. Jeżeli organ odwoławczy uznał, że decyzja, od której odwołanie składała strona, była w chwili jego składania decyzją ostateczną, winien rozważyć w trybie art. 235 § 1 k.p.a., czy pisma nie potraktować jako wniosku o wznowienie postępowania lub żądanie stwierdzenia nieważności decyzji. Organ winien, mając wątpliwości czego w istocie dochodzi strona, pouczyć ją w trybie art. 9 k.p.a. o jej prawach i obowiązkach, a w zależności od powziętych wątpliwości zażądać stosownych wyjaśnień i uzupełnień (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 1005/24 i wskazane tam orzecznictwo).
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się przy tym, że to organ ma zastosować właściwy tryb nadzwyczajny adekwatny do rzeczywistej treści żądania, a jedynie w razie istnienia uzasadnionych wątpliwości co do charakteru żądania strony zawartego w jej piśmie, organ powinien stosując art. 9 k.p.a. zwrócić się do niej, udzielając niezbędnych wyjaśnień, np. w kwestii braku możliwości uznania pisma za odwołanie (por. wyrok NSA z dnia 3 września 1993 r., sygn. akt V SA 799/96, Biul. Cel. 1998 nr 3, str. 67, wyrok NSA z dnia 22 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1099/04) i żądając wymaganych uzupełnień. Wystąpienie do strony o sprecyzowanie żądania w celu ustalenia właściwego trybu postępowania może być wskazane wówczas, gdyby strona podawała w swym piśmie przykładowo zarówno okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania, jak i stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.
W konsekwencji poczynionych rozważań uprawniona pozostaje teza, że jeżeli strona w odniesieniu do decyzji posiadającej walor orzeczenia ostatecznego podnosi w skardze (podaniu) zarzut stanowiący jedną z podstaw wznowienia postępowania o jakich mowa w art. 145 § 1 k.p.a., to właściwym trybem załatwienia sprawy będzie tryb wznowienia postępowania.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że zdaniem Sądu w składzie orzekającym skoro skarżący wniósł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem kiedy decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 15 stycznia 2026 r. była już ostateczna, organ odwoławczy powinien uznać pismo skarżącego z dnia 28 października 2025 r. za wniosek o wznowienie postępowania. Trudno uznać, aby w sprawie wystąpiły wątpliwości co do charakteru żądania strony, skoro ze złożonego pisma z dnia 28 października 2025 r. wprost wynika, że skarżący zdawał sobie sprawę, że składa odwołanie po terminie i wskazał datę, w której dowiedział się o wydaniu decyzji. Wskazał także, że w toku postępowania zostały pominięte wszystkie strony postępowania, które mogły mieć interes w postępowaniu i wyraził niezadowolenie, że nie otrzymał informacji o wydaniu decyzji.
Skarżący wskazał także przesłanki, które w jego ocenie stanowią przesłanki "z art. 145 § 1 k.p.a. do wznowienia postępowania", w tym "pominięto wszystkie strony postępowania (...)". Do odwołania skarżący dołączył także wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, w którym powołał art. 152 k.p.a., który w § 1 stanowi, że organ administracji publicznej właściwy w sprawie wznowienia postępowania wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. W tej sytuacji organ odwoławczy winien był więc przekazać podanie organowi właściwemu do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego, stosownie do art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 150 § 1 k.p.a., czego w niniejszej sprawie nie uczynił.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2026 r., nr [...], albowiem zostało wydane z naruszeniem art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 150 § 1 k.p.a., art. 134 k.p.a. i art. 235 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie prowadząc postępowanie organ odwoławczy zastosuje się do oceny prawnej i wskazówek zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Obowiązkiem organu odwoławczego będzie przyjęcie w oparciu o art. 235 § 1 k.p.a., że pismo strony z dnia 28 października 2025 r. stanowi wniosek o wznowienie postępowania, który został uzupełniony pismem z dnia 18 grudnia 2025 r. Wniosek ten wraz z uzupełnieniem powinien zostać przekazany przez organ odwoławczy do organu właściwego w sprawie wznowienia postępowania.
O kosztach postępowania, na które składa się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi, Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Na mocy art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.