Uzasadnienie
Skarżący P. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł złożył wniosek o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości (k. 17 akt sąd.).
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca argumentował, że nie jest w stanie opłacić kwoty 100 zł tytułem opłaty sądowej bez uszczerbku dla własnej egzystencji, ponieważ z udziału w kamienicy nie uzyskuje żadnych dochodów. Natomiast z renty skarżący ma potrącane świadczenie alimentacyjne i pozostaje mu kwota 899,61 zł. Dodatkowo musi kupować leki i z tego tytułu ponosi koszty w wysokości około 166 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że posiada 1/6 części kamienicy kwaterunkowej o powierzchni 1160 m², nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Podał, że sam prowadzi gospodarstwom domowe. Wnioskodawca oświadczył, że jego renta wynosi [...] zł miesięcznie. Zmuszony jest wygospodarować środki na leki i wizyty lekarskie.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżący oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT za 2011 r.).
Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie dysponuje.
Wezwano także skarżącego do podania spisu koniecznych kosztów bieżącego jego utrzymania, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi skarżący rzeczywiście rozporządza.
Nadto zobowiązano skarżącego do opisania posiadanych nieruchomości wraz z informacją jakie przynoszą dochody i jakich wymagają kosztów utrzymania oraz do podania, jakie skarżący posiada samochody. Okoliczności te również pozwalają ocenić sytuację finansową skarżącego i wysokość środków jakimi realnie dysponuje.
Powyższe wezwanie skarżący odebrał osobiście, ale do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi (k. 36 akt sąd.).
Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego swojego utrzymania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FS 741/06).
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taki wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).
W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania, chociażby w części (wysokość wpisu sądowego od skargi wynosi 100 zł).
Z akt sprawy wynika jedynie, że wnioskodawca sam utrzymuje się ze świadczenia rentowego umniejszonego o wysokość zobowiązania z tytułu alimentów. Nadto dysponuje majątkiem nieruchomym, który jak podał nie przynosi dochodów. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części.
Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy przyjąć należy, iż nie zrealizował warunku wykazania, że nie jest w stanie uiścić kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części. Złożone na formularzu w niniejszej sprawie oświadczenie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawcy.
W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na choćby częściowe pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Niemożliwe okazało się, więc uwzględnienie rozpoznawanego wniosku, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska