Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 11 lutego 2026 roku (znak: [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 stycznia 2026 roku (znak: [...]) o ustaleniu, że kwota [...]zł pobrana przez B. G. tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad B. G. w okresie od 01 lipca 2025 roku do dnia 30 września 2025 roku jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że podaniem z dnia 15 lipca 2025 roku B. G. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku w związku z opieką nad B. G.. Decyzją z dnia 17 lipca 2025 roku przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne na "starych zasadach" na okres od 1 lipca 2025 roku do dnia 30 września 2028 roku. Od lipca 2025 roku wnioskodawczyni przyznana została emerytura. Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia 1 grudnia 2025 roku, uchylił decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie, decyzją z dnia 12 stycznia 2026 roku, orzekł w sprawie ustalenia, że kwota [...]zł wypłacona B. G. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.
Uwzględniając powyższe organ wyjaśnił, że strona nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem. Złożony i podpisanym przez stronę wniosek zawiera informację, że zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 roku, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Strona miała wiedzę, że nie może jednocześnie otrzymywać świadczenia na "starych zasadach" i pobierać emerytury.
Podsumowując organ stwierdził, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona stronie tytułem świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podlega zwrotowi zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
B. G. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W ocenie strony zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem:
- 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., gdyż organ całkowicie pominął jej wizytę w urzędzie w dniu 29 lipca 2025 roku, podczas której zgłosiła wolę przejścia na nowe zasady pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz przedłożyła potwierdzenie, że złożyła w ZUS wniosek o ustalenie emerytury;
- 2) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie pozornego uzasadnienia, które nie odnosi się do jej kluczowych twierdzeń oraz pomija istotne dowody i okoliczności faktyczne;
- 3) art. 8 § 1 K.p.a., gdyż organ odwoławczy ograniczył się do powielenia stanowiska organu I instancji oraz zignorował istotne argumenty strony;
- 4) art. 15 K.p.a., gdyż organ odwoławczy nie przeprowadził rzeczywistej kontroli decyzji organu I instancji oraz nie ustosunkował się do wniosków dowodowych i argumentacji strony;
- 5) prawa materialnego poprzez błędne uznanie, że pobrane świadczenie jest nienależne, chociaż strona działała w dobrej wierze i zgodnie ze wskazówkami urzędników.
W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że brak odniesienia się do wizyty z dnia 29 lipca 2025 roku stanowi o tym, że ocena winy skarżącej został przeprowadzona nierzetelnie. Organ pominął, że strona działał zgodnie z instrukcjami urzędników.
Warunkiem uznania, że świadczenie zostało nienależnie pobrane jest wypłacenia świadczenia osobie, która miała świadomość braku prawa do otrzymania tego świadczenia. Skarżąca takiej świadomości nie miała. Działała całkowicie transparentnie. Stawiła się w urzędzie w dniu 29 lipca 2025 roku i poinformowała o wniosku emerytalnym. To organ miał obowiązek odebrania stosownego wniosku oraz wydania prawidłowej instrukcji. Skarżąca uznaje, że nie może ponosić konsekwencji prawnych i finansowych wynikających z błędnego pouczenia udzielonego jej przez pracownika PCŚ lub zaniechania przyjęcia wniosku w dniu 29 lipca 2025 roku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.
W pismach z dnia 13 marca 2026 roku oraz 30 marca 2026 roku skarżąca podtrzymała i uzupełniła argumentację skargi oraz wniosła o przeprowadzenie dowodów na poparcie jej twierdzeń z zeznań świadka K. G., pisma Dyrektora [...] Centrum Świadczeń z dnia 26 marca 2026 roku oraz wydruku e-mail na okoliczność rejestracji wizyty w PCŚ w dniu 29 lipca 2025 roku.
Na rozprawie w dniu 25 czerwca 2026 roku Sąd oddalił wniosek dowodowy o przesłuchanie świadka oraz dopuścił dowód z przedłożonych dokumentów.
Skarżąca uzupełniająco wyjaśniła, że celem wizyty w urzędzie w dniu 29 lipca 2025 roku było złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach, a ponadto podtrzymała dotychczasowe stanowisko i złożyła załącznik do protokołu rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267).
Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego aktualnego na dzień wydania zaskarżonego aktu.
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.").
Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.)
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych względów niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), czyli w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 roku, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 roku, stanowił natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Po nowelizacji, czyli w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 roku, w świetle treści przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208 z późn. zm.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na mocy art. 43 pkt 4 lit. e) ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 873) przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymał brzmienie "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów".
Zgodnie zaś z treścią przepisów art. 63 ust. 1-3 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego niedłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust.
3. Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Na gruncie powołanych powyżej przepisów należy przyjmować, że po 1 stycznia 2024 roku można łączyć pobieranie emerytury ze świadczeniem pielęgnacyjnym, ale wyłącznie na nowych zasadach i przy zachowaniu kluczowego warunku dotyczącego wieku osoby niepełnosprawnej. Jednocześnie nadal aktualna pozostaje możność przyznawania i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku.
Okoliczności sprawy pozostają bezsporne. Na podstawie przekazanych akt sprawy oraz stanowisk stron postępowania Sąd przyjmuje następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej.
Prezydent Miasta [...], po rozpoznaniu wniosku z dnia 15 lipca 2025 roku, decyzją z dnia 17 lipca 2025 roku, na podstawie art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad B. G. urodzonym [...] tj. świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku.
Skarżąca, podaniem złożonym w dniu 28 lipca 2025 roku (k. 5 akt sądowych), wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z żądaniem ustalenie emerytury.
W dniu 5 listopada 2025 roku skarżąca złożyła w [...] Centrum Świadczeń pismo, w którym wskazała, że:
"Rezygnuje ze świadczenia pielęgnacyjnego od 01.11.2025 pobieranego na B. G., ponieważ wnioskuję o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach.
Oświadczam, że jestem świadoma, że rezygnuję z uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego na podstawie przepisów obowiązujących do 31.12.2023 i od dnia 01.11.2025 nie będzie możliwości przyznania uprawnień do w/w świadczeń na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 21.12.2023.
W lipcu 2025 złożyłam wniosek o przyznanie emerytury w ZUS i nadal czekam na decyzję".
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 14 listopada 2025 roku, przyznał skarżącej emeryturę od dnia 1 lipca 2025 roku, tj. od dnia w którym zgłoszono wniosek. Termin płatności ustalono na 20 dzień każdego miesiąca.
Łącznie z wnioskiem o ustalenie emerytury nie został złożony wniosek o zawieszenie wypłaty świadczeń emerytalny z uwagi na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach. Świadczenie emerytalne wypłacono w listopadzie 2025 roku z wyrównaniem od lipca 2025 roku.
Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia 1 grudnia 2025 roku (znak:[...]), na podstawie art. 163 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uchylił decyzję z dnia 17 lipca 2025 roku przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku w związku ze sprawowanie opiek nad synem B. G..
Następnie, decyzją z dnia 12 stycznia 2026 roku, Prezydenta Miasta [...] orzekł o ustaleniu, że kwota [...]zł wypłacona skarżącej tytułem świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach w okresie od 01 lipca 2025 roku do dnia 30 września 2025 roku jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.
W ocenie Sądu organy błędnie zastosowały przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.
W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie zaktualizowała się kompetencja do wydania rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierani (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Zgodnie zaś z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Organy trafnie uznały, że okolicznością istotną materialnoprawnie z punktu widzenia zasad pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność ustalenia/pobierania emerytury.
Na gruncie treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu do 31 grudnia 2023 roku, sądy administracyjne uznają, że emerytura jest prawem niezbywalnym, ale przyjąć należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy oświadczeniach rodzinnych, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy oświadczeniach rodzinnych musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 2.06.2026 r., I OSK 1183/24, LEX nr 4112184).
W ocenie Sądu nieprawidłowe jest założenie, że przejście z tzw. starych zasad na tzw. nowe zasady pobierania świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie na skutek stosownego wniosku.
Dostrzegać należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie zostało zniesione na skutek nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej na mocy art. 43 ustawy o świadczeniu wspierającym. Ustawodawca zmodyfikował to świadczenie w zakresie zasad jego przyznawania/pobierania.
Przypomnieć zatem należy, że zmiana decyzji na podstawie art. 155 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza modyfikację ostatecznej decyzji, pod warunkiem zachowania tożsamości sprawy administracyjnej. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz stan faktyczny sprawy w swoich istotnych elementach muszą pozostać te same (zgodność podmiotowa i przedmiotowa sprawy). Nowe rozstrzygnięcie musi mieścić się w granicach sprawy wyznaczonej przez pierwotną decyzję.
Zachowanie w mocy przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym na starych zasadach w zakresie nie tylko jego pobierania, ale także jego dalszego ustalania, a także wprowadzenie nowelizacją świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach oraz uzupełnienie zakresu pomocy osobom niepełnosprawnym poprzez ustanowienie prawa do świadczenia wspierającego, stanowi o systemowej realizacji na poziomie ustawowym obowiązków wskazanych w art. 69 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.).
Organy niesłusznie a priori odrzuciły możność zmiany decyzji z dnia 2 grudnia 2020 roku w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskutek podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy zmiana zasad pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie byłaby powiązana ze zmianą podmiotową stosunku prawnego skonkretyzowanego decyzją pierwotną. Przeszkody do zmiany decyzji pierwotnej w zakresie warunków pobierania świadczenia nie stanowi odmienność przesłanek przysługiwania/pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na starych i na nowych zasadach. Przyjmuje się bowiem, że zmiana przepisów prawa stanowi samodzielną przesłankę uzasadniającą zmianę lub uchylenie decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok NSA z 11.08.2020 r., I OSK 644/20, LEX nr 3061591).
Po 1 stycznia 2024 roku nadal niedopuszczanie jest łączne pobieranie świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach.
W konsekwencji brak złożenia wniosku o zawieszenie wypłaty świadczeń emerytalnych skutkuje utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach.
Błędną w kontekście treści art. 69 Konstytucja RP jest jednak ocena że, skarżąca utraciła prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle, co warunkuje wszczęcie postępowania administracyjnego w trybie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.
Zakresem rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia objęto kwoty wypłacone skarżącej w okresie od 01 lipca 2025 roku do 30 września 2025 roku (łącznej [...] zł) w związku ze sprawowaniem opieki nad synem B. G. urodzonym [...], czyli z tytułu sprawowania opieki na niepełnosprawnym dzieckiem w wieku do ukończenia 18 roku życia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 roku.
Na dzień wydania zaskarżonej decyzji aktualne pozostawało przyznanie i pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego zarówno na starych, jak i na nowych zasadach.
Z powyższych względów brak złożenia wniosku o zawieszenie wypłaty świadczeń emerytalnych w sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. starych zasadach po 1 stycznia 2024 roku należało rozpoznać jako zaistnienie przesłanki "inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń" w rozumieniu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uzasadniało zmianę warunków pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją z dnia 17 lipca 2025 roku.
Przyjmuje się, że ostateczna decyzja wydana na podstawie art. 32 ust. 1–1a ustawy o świadczeniach rodzinnych eliminuje z obrotu prawnego decyzję uprawniającą i ukształtowany nią stosunek materialnoprawny (uchylenie decyzji) albo modyfikuje ukształtowany decyzją przyznającą świadczenie rodzinne stosunek prawny na korzyść lub niekorzyść strony (zmiana decyzji). Uchylenie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie wymaga zgody strony (co odróżnia tryb materialnoprawny uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego od trybu uregulowanego w art. 155 K.p.a.). Niezależnie od tego, czy decyzja zmieniająca miałaby być korzystna czy niekorzystana dla strony, zmiana decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego także nie wymaga jej zgody (P. Lisowski, A. Ostapski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2023, art. 32).
Sąd doszedł do przekonania o konieczności uchylenia także decyzji Prezydent Miasta [...] z dnia 1 grudnia 2025 roku (znak: [...]), która została wydana na podstawie art. 163 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Przyjmuje się, że jedną z okoliczności uzasadniających zmianę lub uchylenie decyzji jest to, że osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, co musi być uprzednio stwierdzone ostateczną decyzją o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (P. Lisowski, A. Ostapski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2023, art. 32). W części, w jakiej art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy przesłanki nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, organ musi dysponować ostateczną decyzją w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ nie bada przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy, ale opiera się na wiążącej go decyzji orzekającej zwrot (W. Maciejko (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz art. 32, wyd. 5, 2019).
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., usunięto z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 stycznia 2026 roku, a także decyzję Prezydent Miasta [...] z dnia 1 grudnia 2025 roku (pkt 1 i 2 sentencji wyroku).
Sąd stwierdził ponadto, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zaistniały podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu, o czym orzeczono w punkcie trzecim sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obowiązane są uwzględnić zaprezentowane powyżej oceny prawne.