Uzasadnienie
Skarżący T. K.złożył wniosek na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że choruje, z tego powodu uzyskuje rentę w wysokości 960 zł netto miesięcznie. Choruje na różne schorzenia. Do listopada 2007r. prowadził działalność gospodarczą polegającą na budowie domów, później działalność tą zakończył i wyrejestrował z ewidencji działalności gospodarczej. Z uwagi na zły stan zdrowia nie może pracować. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z żoną, która uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2200-2300 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że posiada dom o powierzchni 150 m², dwie działki o powierzchni 183 m² i 375 m², samochód osobowy Fiat Panda o wartości 13000 zł. Podał, że wraz z żoną ma wysokie zadłużenie w bankach, instytucjach finansowych oraz u osób prywatnych i łączna kwota miesięcznych rat wynosi ok. 3000 zł. Na przeżycie pozostaje mu często kwota ok. 100-150 zł.
Wnioskodawca wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") dodatkowo wskazał, że na skutek choroby stracił dodatkowe źródło dochodu i pozostaje mu tylko renta w wysokości 932 zł netto miesięcznie. Wynagrodzenie żony wynosi od 2.200 zł do 2.400 zł miesięcznie. Na ratowanie zdrowia zaciągnął pożyczki w różnych bankach i instytucjach finansowych. Łączne zobowiązania wynoszą już znacznie ponad 200 tys. zł. Wyjaśnił, iż kolejne pożyczki bierze wraz z żoną w celu spłaty istniejącego już zadłużenia. Koszty utrzymania wynoszą ok. 500 zł. Posiadane nieruchomości nie przynoszą dochodu i są obciążone hipoteką, której wysokość (122 000 zł) uniemożliwia ich sprzedaż.
Wnioskodawca przedłożył kserokopie:
- - decyzji ZUS o wysokości renty – 932,09 zł netto miesięcznie
- - umów pożyczek i kredytów gotówkowych
- - druku PIT-37 za 2013 r. żony wnioskodawcy, z którego wynika dochód w wysokości 35.450,46 zł,
- - druku PIT-40A wnioskodawcy, z którego wynika jego dochód w 2013 r. w wysokości. 12.448,76 zł,
- - rachunków za media i leki,
- - wyciągu z rachunku bankowego w Plus Bank SA za okres od września 2014 r. do lutego 2015 r., gdzie wpływa wynagrodzenie żony skarżącego za kolejne miesiące w kwocie 2.228,10 zł, 2.187,21 zł, 2.440,86 zł, 2.429,85 zł, 2.500 zł, 2.228,90 zł i dokonuje spłaty raty kredytowej w kwocie 1.355,38 zł. miesięcznie,
- - wyciągu z rachunku bankowego w Banku Pocztowym S.A. za okres od 5 września 2014 r. do 10 lutego 2015 r., na który wpływa świadczenie rentowe wnioskodawcy, na którym widnieje saldo w wysokości – 458,34 zł, wykorzystano limit debetowy w kwocie 500 zł. Nadto na ten rachunek dokonywane są osobiste wpłaty przez wnioskodawcę w kwocie 1.700 zł – 7 listopada 2014 r., 300 zł - 5 grudnia 2014 r., 100 zł - 10 grudnia 2014 r., 406 zł - 07 stycznia 2015r., 260 zł - 14 stycznia 2015 r., 350 - zł 20 lutego 2015 r. na pokrycie należności za media, raty kredytowe oraz za trzy numery telefonów komórkowych.
Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił wniosek T. K. o przyznanie prawa pomocy.
Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca podnosząc, iż miesięczne obciążenia są wyższe od dochodów jego oraz jego żony. Brakujące środki uzyskuje od brata. Wskazała nadto, iż należące do jego żony nieruchomości gruntowe położone w B. są obciążone hipoteką i w związku z tym, nie może ich zbyć mimo ich wystawienia do sprzedaży. Skarżący podniósł, iż łączne raty z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek wynoszą już ponda 4000 zł, a łączne zadłużenie w różnych bankach wynosi ok. 250000 zł.
W piśmie z dna 5 lipca 2015 r. skarżący wyjaśnił, iż kredyt konsumpcyjny udzielony przez Plus Bank na podstawie umowy z dnia 10 marca 2015 r. w kwocie 96000 zł w całości został przeznaczony na spłatę wcześniejszej pożyczki udzielonej 13 grudnia 2013 r. przez Credit Agricole Bank Polska oraz innych zadłużeń. Ponadto kwota kredytu został przeznaczona na leczenie wobec szybko pogarszającego się stanu zdrowia.
Do pisma załączono także m.in.:
- - wyciągi z Plus Bank S.A. za okres od marca 2015 r. do czerwca 2015 r. gdzie wpływa wynagrodzenie żony skarżącego za kolejne miesiące w kwocie 2.717,24 zł, 2653,73 zł, 2962,68 zł, 2232,22 i dokonuje spłaty raty kredytowej w kwocie 1410,04 zł miesięcznie;
- - wyciągu z rachunku bankowego w Banku Pocztowym S.A. za okres od 4 marca 2015 r. do 8 maja 2015 r., na który wpływa świadczenie rentowe wnioskodawcy, na którym widnieje ujemne saldo w wysokości – 268,18 zł. Na rachunek ten dokonywane są osobiste wpłaty przez wnioskodawcę w kwocie 500 zł – 10 kwietnia 2015 r., 37 zł – 8 maja 2015 r.,na pokrycie należności za media, dwóch rat kredytowych dla Provident Polska S.A (wypłata z 8 maja 2015 na łączną kwotę 476,12 zł) oraz za trzy numery telefonu komórkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zarządzenie lub postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu w swoim całokształcie przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia ani zawartej w sprzeciwie argumentacji skierowanej przeciwko temu rozstrzygnięciu.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje ugruntowane stanowisko, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt II FZ 741/06, niepubl.).
Natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (pkt 2). Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia całości lub odpowiednio części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego.
W konsekwencji osoba, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy powinna podjąć wszelkie niezbędne działania mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje. Instytucja prawa pomocy ma służyć bowiem przede wszystkim takim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub nastąpiłoby to kosztem ich własnego niezbędnego utrzymania. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób, który nie budzi wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe albo na tyle utrudnione, że nastąpiłoby z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Analizując wniosek T. K. o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż sytuacja strony postępowania uzasadnia przyznanie prawa pomocy w części, jednak nie w tak szerokim zakresie o jaki zwróciła się strona. Uzasadnioną formą pomocy, jaką należy przyznać wnioskodawcy jest ustanowienie pełnomocnika procesowego (radcy prawnego) z urzędu, bowiem skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zwolnienie strony od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie aktualnie mogą wynieść szacunkowo 100 zł tytułem wpisu od skargi oraz ewentualnie 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej nie było zasadne.
Sąd dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego na podstawie jego wyjaśnień oraz przedstawionej dokumentacji. W wynika z nich, iż dochód skarżącego oraz jego żony w ostatnich kilku miesiącach wynosił od ok. 3000 zł (czerwiec 2015 r.) do 4000 zł. (maj 2015 r.) miesięcznie. Z kolei wydatki na które składają się koszty kredytów i pożyczek w łącznej wysokości około 2500 zł (taka kwota wynika z przedłożonej dokumentacji instytucji finansowych i banków oraz wyciągów z rachunków bankowych) miesięcznie oraz koszty utrzymania domu i samochodu ok. 500 zł. Pozostał środki przeznaczone są na leczenie i żywność. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, iż korzysta on ze wsparcia finansowego udzielanego mu przez brata.
Posiadany majątek stanowi nieruchomość w R., która zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny, a nadto żona uczestnika posiada dwie działki budowlane w B., posiadają także samochód osobowy Fiat Panda rocznik 2010. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy majątek ten nie przynosi żadnych dodatkowych dochodów, a wiąże się z kosztami jego utrzymania.
Wobec powyższego przyjąć należy, że T. K. ma możliwość uzyskania dodatkowego dochodu, zaś żona dysponuje także majątkiem nieruchomym, który może zbyć celem pozyskania dodatkowych środków i wsparcia domowego budżetu. Obciążenie hipoteczne nie stanowi przeszkody prawnej do zbycia nieruchomości, jak również Skarb Państwa nie może być obciążany konsekwencjami autonomicznych decyzji ekonomicznych podejmowanych przez strony postępowania i członków ich rodzin. W ocenie Sądu skarżący może wygospodarować środki na należne koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak to już wspomniano, aktualnie wynoszą 100 zł tytułem wpisu od skargi. Jak sam wskazał otrzymuje także wsparcie finansowe od brata, a zatem ma możliwość pozyskiwanie środków na konieczne wydatki do jakich należy także zaliczyć koszty sądowe. Zasadna była zatem odmowa zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Niemniej przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa zarazem wskazuje na to, że aktualnie środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, co uzasadniało przyznanie prawa pomocy w tej części poprzez ustanowienie radcy prawnego (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a).
Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
Na marginesie Sąd pragnie zauważyć, iż zgodnie z art. 200 p.p.s.a. W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wniosek zwrot kosztów postępowania musi być zgłoszony najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 210 § 1 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.
/-/ Tomasz Świstak