Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 12 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Po 186/26

Uzasadnienie

Decyzją Burmistrz Gminy [...] z dnia 25 września 2025 roku, nr [...]:

odmówił na wniosek z dnia 28 lipca 2025 r. całkowitego zwolnienia z wnoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] członka rodziny tj. Ł. K..

Ustalił dla W. Ł. opłatę za pobyt K. Ł. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia faktycznego umieszczenia tj. od 18 czerwca 2025 r. w wysokości:

1. a) za okres od okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł;
2. b) za okres od okres od 1 lipca 2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

zwolnił częściowo z opłaty określonej w punkcie 2 i ustalił opłatę za pobyt K. Ł. w Domu Pomocy Społecznej:

1. a) za okres od okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł;
2. b) za okres od okres od 1 lipca 2025 r. do 30 czerwca 2026 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Po upływie okresu zwolnienia obowiązuje pełna opłata określona w pkt 2 lit. b) chyba, że zwolnienie zostanie przedłużone.
3. 4. Zaległość w opłatach za okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 września 2025r. w kwocie [...]zł należy wpłacić w terminie do 15 listopada 2025 r. razem z opłatą za ten miesiąc.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 16 czerwca 2025 r., nr [...] Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działając z ww. upoważnienia Burmistrza Gminy [...] skierował K. Ł. do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia 20 stycznia 2025 r. (Dz. Urz. Woj. [...] z 2025 r., poz. 292) określono średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w [...] w 2025 r. wynosi [...] zł. Na podstawie posiadanych dokumentów ustalono, że dochód K. Ł. będący podstawą do wyliczenia odpłatności wynosi [...] zł, z tego 70% stanowi kwota [...]zł. Stąd ustalono odpłatność w w/w kwocie miesięcznie dla Ł. K. będącego mieszkańcem DPS. W pozostałym zakresie odpłatność w kwocie [...]zł za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] K. Ł. będzie ponosić Gmina [...] oraz rodzice zgodnie z art. 61 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

W dniu 27 czerwca 2025 r. W. Ł. wraz z małżonką G. Ł. zgłosił się celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Na wywiadzie udzielili informacji o dochodzie, poniesionych wydatkach w tym wydatkach na swoje leczenie i obecnych relacjach z synem K. Ł.. W trakcie wywiadu ustalono, że żona K. Ł. zmarła oraz to, że nie miał on dzieci. Na dochód w rodzinie składa się: emerytura z ZUS W. Ł. w wysokości [...] zł oraz G. Ł. w wysokości [...] zł. Łącznie dochód 2 osobowej rodziny wynosi: [...] zł, a na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Przyjęto, że dochód na osobę w rodzinie tj. kwota [...]zł pomniejszony o 300 % kryterium na osobę w rodzinie tj. kwotę [...]zł daje maksymalną odpłatność na osobę w kwocie [...]zł. W. Ł. jest obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej. Po analizie zgromadzonej dokumentacji w tym o potwierdzeń płatności za wizyty lekarskie i zakup leków, potwierdzeń przelewów za opłaty poniesione za utrzymanie mieszkania tj. wydatków jakie ponosi rodzina, organ dostrzegł uzasadnione okoliczności do częściowego zwolnienia z wnoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] członka rodziny tj. Ł. K..

W efekcie organ częściowo zwolnił z odpłatności osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...] K. Ł. ustalając opłatę w kwocie łącznej [...] zł miesięcznie tj. [...] zł dla W. Ł. oraz [...] zł dla G. Ł.. W. Ł. oraz G. Ł. odmówili podpisania umowy na kwotę zaproponowaną przez MGOPS w [...], której przedmiotem był udział członka rodziny K. Ł. w kosztach jego pobytu w DPS w [...]. W dniu 28 lipca 2025 r. G. i W. Ł. wnieśli o zwolnienie z odpłatności członków rodziny K. Ł. za pobyt w DPS w [...] argumentując wniosek długotrwałą chorobą członków rodziny oraz rażącym naruszeniem przez syna obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem jego rodziców. Organ uwzględnił dokumentację medyczną, z której wynikało, że rodzina objęta była bądź obecnie jest objęta opieką poradni specjalistycznych i uwzględniono koszty leczenia i częściowo zwolniono wnioskodawców z faktycznie ustalonej odpłatności.

W trakcie wywiadu w dniu 19 sierpnia 2025 r. rodzice przedstawili dokumentacje świadczącą o potrzebie swojego leczenia oraz oświadczenia znajomych i rodziny, informujące o braku zainteresowania życiem rodziców przez ich syna K. Ł.. Brak było wyroków świadczących o obowiązku alimentacyjnym oraz o przestępstwach popełnionych wobec rodziców przez K. Ł.. Z oświadczeń świadków przedłożonych na piśmie w trakcie wywiadu ustalono, że K. Ł. nie kontaktował się z rodzicami od około dwudziestu pięciu lat. Rodzice chcieli utrzymywać z nim dobre relacje lecz syn nie chciał się z nimi kontaktować. W oświadczeniu jednego ze świadków ustalono, że to dopiero po powrocie K. Ł. do domu rodzinnego pogorszył się stan zdrowia jego rodziców, a do tego czasu "...funkcjonowali całkiem dobrze...", a zatem pomimo zerwanych więzi, postępowanie K. Ł. a dokładniej jego brak kontaktu z rodzicami nie miało, jak to jest przytoczone we wniosku, rażącego naruszenia przez osobę kierowana do DPS obowiązków rodzinnych.

We wniosku nie wskazano sytuacji będącej podstawą do uznania, że w sposób umyślny Krzysztof naraził rodziców na szkodę poprzez brak zainteresowania, wsparcia i nieobecność w ich życiu. Zarzuty jako rodzica wobec dziecka w zakresie braku kontaktu oraz jego przyczyn nie mogą być w pełni zweryfikowane przez organ z powodu złego stanu zdrowia syna i braku możliwości uzyskania jego stanowiska w tej sprawie. W ocenie organu na dzień wydania decyzji uwzględniając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego organ nie znalazł wystarczających podstaw do zwolnienia całkowitego z opłaty a jedynie do częściowego zwolnienia z opłaty, jak w sentencji decyzji. Dochód pozostały po uiszczeniu opłaty po częściowym zwolnieniu pozwoli na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb. Rodzice opłacają z emerytury syna jego kredyty i abonamenty oraz pobyt w DPS. Oświadczeniem z dnia 19 sierpnia 2025 r. W. Ł. poinformował, że rodzina jest w stanie ponosić koszt dopłaty do pobytu w DPS syna Krzysztofa w kwocie [...]zł miesięcznie, co w ocenie organu było niewystarczające.

Na kwotę do spłaty za okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 września 2025 r. składały się opłaty miesięczne za ten okres, tzn.: za okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł; za okres od 1 lipca 2025 r. do 30 września 2025 r. w wysokości [...] zł tj. [...] zł miesięcznie x 3 miesiące = [...] zł. Po upływie okresu zwolnienia obowiązuje pełna opłata określona w pkt 2 lit. b) sentencji decyzji chyba, że zwolnienie zostanie przedłużone. Pełnomocnik strony wniósł odwołanie od decyzji Burmistrza [...], zarzucając jej naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i pominięcie istotnych dowodów z dokumentacji medycznej i oświadczeń świadków oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie prawa materialnego - art. 64 pkt 2 i 7 ustawy o pomocy społecznej, przez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do całkowitego zwolnienia z odpłatności, mimo że spełnione zostały dwie niezależne podstawy ustawowe: uzasadnienie okoliczności tj. długotrwała choroba odwołującego oraz rażące naruszenie obowiązków rodzinnych względem odwołującego przez syna K. Ł., co skutkowało tylko częściowym zwolnieniem odwołującego z odpłatności.

Podniósł także, iż błędnie określono w sentencji obowiązek zapłaty zaległości w opłatach, bez uwzględnienia, że wniesienia w terminie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty tj. zwolnienie odwołującego z wnoszenia opłat, względnie uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia 05 listopada 2025 roku, nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze: 1. uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza [...] z dnia 25 września 2025 roku, nr [...] w zakresie pkt 4 jej sentencji, w części dotyczącej terminu dokonania wpłaty opłat za okres od 18.06.2025r. do 30.09.2025r. w kwocie [...]zł i orzec o zobowiązaniu strony do uiszczenia powyższych opłat w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji;

1. 2. w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że wyliczenia dotyczące możliwości płatniczych strony, dokonane zostały poprawnie i zgodnie z ustaleniami faktycznymi. Miesięczny dochód W. Ł. pozwalał na uiszczanie przez niego ustalonej opłaty w wysokości [...] zł, a następnie w wysokości [...] zł. Po ustaleniach w tym zakresie organ orzekający rozważył możliwość zastosowania ulgi. Analizując te kwestie organ wziął pod uwagę i zweryfikował podnoszone w toku postępowania okoliczności, a dotyczące sytuacji zdrowotnej odwołującego i jego żony oraz rażącego naruszenia przez syna obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych. Po rozważeniu tych okoliczności organ zastosował ulgę w wysokości [...] zł i ustalił opłatę w kwocie [...]zł w okresie od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. oraz ulgę w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 01 lipca 2025 r. do 30 czerwca 2026 r. Kolegium zgodziło się z rozstrzygnięciem organu I instancji w zakresie częściowego zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt syna w placówce.

W ocenie Kolegium wbrew zarzutom odwołania organ I instancji, przeprowadził postępowanie na okoliczność wysokości dochodów i możliwości odwołującego do uiszczenia opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej, a ustalone kwoty odpłatności były adekwatne do możliwości finansowych odwołującego. Dochody strony pozostające do dyspozycji po uiszczeniu opłaty umożliwiały zaspokojenie potrzeb życiowych.

Kolegium wskazało, że zastosowana ulga w opłacie za pobyt syna w placówce w ramach uznania administracyjnego nie spełniła oczekiwań strony. Organ I instancji zastosował w opłacie ulgę, biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną strony i jego żony oraz zwiększone z tego tytułu wydatki na leczenie. Odnosząc się zaś do przesłanki z art. 64 ust. 7 ustawy tj. rażącego naruszenia przez syna strony obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców, organ orzekający wyjaśnił, że nie znalazł podstaw do uznania, że syn strony w sposób umyślny naraził rodziców na szkodę poprzez brak zainteresowania, wsparcia i nieobecność w ich życiu, a tym samym, że ziściła się przesłanka z tego przepisu.

Kolegium wyjaśniło, że powoływanie się przez odwołującego na całkowity brak więzi rodzinnych z synem i zerwanie relacji z rodzicami tylko i wyłącznie z inicjatywy syna było niewystarczające do uznania, że w sprawie wystąpiła przesłanka rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych. Okoliczności wskazujące na zaistnienie przesłanki z art. 64 ust. 7 ustawy muszą być rażące i muszą zostać udowodnione. Konieczne jest przedstawienie dowodów w postaci dokumentów, w tym z zeznań świadków. Z dołączonych do akt zeznań świadków wynikało, że K. Ł. od 25 lat nie utrzymywał kontaktów z rodzicami, co świadczyło mogło o jego braku zainteresowania ich losem.

W ocenie Kolegium całkowity brak więzi rodzinnych i wieloletnie zerwanie relacji z rodzicami tylko i wyłącznie z inicjatywy syna jest niewystarczające do uznania, że w sprawie wystąpiła przesłanka rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych. Okoliczności wymienione w art. 64 ust. 7 ustawy powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny, a takich w przedmiotowej sprawię nie dowiedziono. Odpłatność za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej obciąża członków rodziny i stanowi rekompensatę za przejęcie tej opieki przez instytucje samorządowe. Osoby bliskie są zobowiązane natomiast do partycypowania w tych kosztach na miarę swoich możliwości finansowych, przy czym możliwości finansowe należy oceniać w kontekście zarówno samego zobowiązanego do wnoszenia opłaty, jak też sytuacji przeciętnego obywatela. Długotrwała choroba i zwiększone wydatki na leczenie, umniejszają z pewnością budżet strony, jednakże nie uzasadniają całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt syna w placówce, biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów.

W celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych, w sprawach o ustalenie opłaty za pobyt w DPS jako próg socjalny ustawodawca wprowadził kwotę 300% kryterium dochodowego tj. [...] zł. Tylko koszty niezbędnego utrzymania mogą wyprzedzać obowiązek odpłatności za pobyt syna w DPS. Należność za pobyt członka rodziny w DPS, jako należność publicznoprawna powinna mieć pierwszeństwo przed wydatkami, które nie noszą cechy niezbędności. Organ orzekający przyjął, iż obowiązek ponoszenia opłat przez osoby zobowiązane stosownie do art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 obejmuje też okres przed wydaniem decyzji, gdyż decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia zdarzenia prawnego, jakim jest umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, czyli od dnia 18 czerwca 2025 r. Organ I instancji nieprawidłowo rozstrzygnął o obowiązku uiszczenia opłaty za okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 września 2026 r., to zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie pkt 4 jej sentencji, w części dotyczącej terminu dokonania wpłaty opłat za okres od l8 czerwca 2025r. do 30 września 2025 r. w kwocie [...]zł i orzec o zobowiązaniu strony do uiszczenia powyższych opłat w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji.

Pismem z dnia 28 stycznia 2026 roku pełnomocnika W. Ł. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 05 listopada 2025 r. znak: [...] w części dotyczącej pkt 2 sentencji decyzji, w którym utrzymano w mocy w pozostałym zakresie decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 25 września 2025 r., nr [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] w sprawie ustalenia odpłatności W. Ł. za pobyt syna - K. Ł. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. 1. naruszenie prawa materialnego - art. 64 pkt 2 i pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r., poz. 1214, z późn.zm., dalej: u.p.s.) poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitego zwolnienia z odpłatności, i mimo że spełnione zostały dwie niezależne podstawy ustawowe: uzasadnione okoliczności, tj. długotrwała choroba skarżącego oraz rażące naruszenie obowiązków rodzinnych względem skarżącego przez syna K. Ł., co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji w zakresie częściowego zwolnienia z opłaty;
2. 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, z późn.zm., dalej: k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, pominięcie istotnych dowodów z dokumentacji medycznej i oświadczeń świadków oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, a w konsekwencji niewskazanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji konkretnych przesłanek wskazanych w art. 64 u.p.s., które stanowiły podstawę tylko częściowego zwolnienia z odpłatności Skarżącego;
3. 3. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pominięcie zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa i zastosowanie środków nieproporcjonalnych do sytuacji życiowej skarżącego, w tym naruszenie zasad współżycia społecznego i słusznego interesu Skarżącego;
4. 4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w pozostałym zakresie tj. za wyjątkiem pkt 4 sentencji decyzji organu I instancji, mimo że decyzja ta została wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego i procesowego.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 2 sentencji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] nr [...] z dnia 25 września 2025 r. w części obejmującej punkty 1, 2, 3, 4 sentencji, które zostały utrzymane w mocy przez Organ II instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. całkowite zwolnienie z wnoszenia opłaty za pobyt syna K. Ł. w Domu Pomocy Społecznej w [...]; względnie o: 2) uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt 2 sentencji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] nr [...] z dnia 25 września 2025 r. w części obejmującej punkty 1, 2, 3, 3 sentencji, które zostały utrzymane w mocy przez organ II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji z zobowiązaniem organu I instancji do dokonania ponownej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego ze szczególnym uwzględnieniem przesłanek całkowitego zwolnienia z odpłatności określonych w art. 64 pkt 2 i pkt 7 u.p.s. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W ocenie skarżącego decyzja SKO w [...] w zaskarżonej części została wydana z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, wbrew zasadom proporcjonalności, słuszności i zaufania obywatela do organów Państwa i powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ II instancji nie dokonał prawidłowej kontroli decyzji organu I instancji, powielając błędy w ocenie dowodów i dowolnie interpretując przesłanki z art. 64 u.p.s. W szczególności, organ II instancji nie uwzględnił, że brak kontaktu przez 25 lat, ignorowanie prób pojednania i brak jakiegokolwiek wsparcia ze strony syna stanowi rażące naruszenie obowiązków rodzinnych w rozumieniu przywołanego powyżej orzecznictwa sądów administracyjnych. Ponadto, organ II instancji nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego, pomijając wpływ długotrwałej choroby skarżącego na jego możliwości finansowe, co narusza art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosło o jej oddalenie podtrzymując wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) kontrola sprawy sądowoadministracyjnej sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem działań organu administracji publicznej. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd działając według wyżej wskazanego kryterium sprawowania kontroli nie stwierdził podstaw do uwzględnienia skargi.

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie utrzymującym w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 25 września 2025 roku, nr [...], którą odmówił na wniosek z dnia 28 lipca 2025 r. całkowitego zwolnienia z wnoszenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] członka rodziny tj. Ł. K.;

2. ustalił dla W. Ł. opłatę za pobyt K. Ł. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia faktycznego umieszczenia tj. od 18 czerwca 2025 r. w wysokości: a) za okres od okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł; b) za okres od okres od 1 lipca 2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie;

3. zwolnił częściowo z opłaty określonej w punkcie 2 i ustalił opłatę za pobyt K. Ł. w Domu Pomocy Społecznej: a) za okres od okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł; b) za okres od okres od 1 lipca 2025 r. do 30 czerwca 2026 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., zwanej dalej u.p.s."). Zgodnie z art. 60 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust.

1. 3. Jak wynika z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
2. 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
3. 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
4. 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z kolei art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1. 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2. 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
3. a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
4. b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
5. 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z treści przedstawionych przepisów nasuwa się oczywisty wniosek, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z u.p.s. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej oraz sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty.

W badanej sprawie K. Ł. począwszy od 18 czerwca 2025r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...], do którego został skierowany decyzją Burmistrza [...] z dnia 16 czerwca 2025r. i z tego tytułu ponosi odpłatność w wysokości [...] zł miesięcznie, co stanowi 70% jego dochodów. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w [...] od dnia 01 lutego 2025r. wynosi [...] zł (kwota opublikowana w Dz. Urz. Woj. [...], poz. 292 - zarządzenie nr [...] Starosty [...] z dnia 20 stycznia 2025 r. Mieszkaniec DPS w [...] jest wdowcem i nie posiada dzieci. W kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt K. Ł. w domu pomocy społecznej pozostają jego rodzice W. Ł. i G. Ł.. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono sytuację dochodową i możliwości płatnicze W. Ł.. Obowiązujące w niniejszej sprawie kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, wynosi [...] zł, a 300% tego kryterium to kwota [...]zł.

W. Ł. uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł, a G. Ł. w wysokości [...] zł. Dochód rodziny wynosi łącznie [...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł. i jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wysokość dochodów została ustalona zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W. Ł. i G. Ł. wnieśli o całkowite zwolnienie ich z opłat z powodu długotrwałej choroby i rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego przez syna wobec rodziców. W tych okolicznościach zobowiązano W. Ł. do uiszczania opłaty za pobyt syna w DPS w [...] za okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł oraz od 01 lipca 2025 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Jednocześnie odmówiono stronie całkowitego zwolnienia z wnoszenia opłat za pobyt syna w DPS i zwolniono stronę częściowo z ponoszenia pełnej opłaty określonej w punkcie 1 zaskarżonej decyzji i ustalono opłatę za pobyt syna w DPS za okres od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. w wysokości [...] zł oraz od 01 lipca 2025 r. do 30 czerwca 2026 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Wniosek o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt syna w placówce został częściowo uwzględniony biorąc pod uwagę koszty leczenia i dokumentację medyczną, z której wynika, że rodzina objęta jest opieką poradni specjalistycznych.

Jednocześnie ustalono, że w okresie od 18 czerwca 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. przedmiotowa opłata wynosi [...] zł, natomiast w okresie od 01 lipca 2 025. do 30.06.2026. wynosi [...] zł miesięcznie. Odnosząc się do przesłanki zwolnienia podnoszonej przez stronę tj. rażącego naruszenia przez syna obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem rodziców, organy nie znalazły podstaw do całkowitego zwolnienia z opłat.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie były przesłanki całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt syna skarżącego domu pomocy społecznej, to jest, czy zasadnie skarżący jako wstępny ww. osoby powinien być obciążony wskazaną wyżej opłatą przy uwzględnieniu instytucji zwolnienia z opłat. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1. 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2. 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3. 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4. 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5. 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6. 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7. 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Stosownie do art. 64a. u.p.s., osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Wyjaśnienia wymaga, że przepis art. 64 zdanie 1 u.p.s., przewiduje możliwość zwolnienia zarówno osób wnoszących opłatę (a więc osób, których obowiązek został już ustalony) jak i osób obowiązanych do wnoszenia tejże opłaty (a więc osób w stosunku do których nie wydana została jeszcze decyzja administracyjna).

Tak więc, w kontrolowanej sprawie, dopuszczalne było jednoczesne rozstrzyganie przez organ I instancji w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt babci w DPS, jak i rozstrzyganie w przedmiocie zwolnienia skarżącego od ponoszenia tego kosztu.

Jeden z zarzutów skarżącego dotyczył oceny czy długotrwała choroba stanowiła wystarczającą podstawę do uwzględnienia wniosku o zwolnienie od opłat. Skład orzekający dostrzegł, że organ wyjaśnił, że w trakcie wywiadu w dniu 19 sierpnia 2025 r. rodzice K. Ł. przedstawili dokumentację medyczną świadczącą o potrzebie swojego leczenia. W tym względzie organy uwzględniły sytuację zdrowotną skarżącego odnosząc ją jednocześnie do możliwości finansowych wnioskodawcy, co stanowiło podstawę do częściowego zwolnienia od obowiązku poniesienia opłaty. Takie rozstrzygnięcie zostało uzasadnione przez organy obu instancji.

Skarżący stanął na stanowisku, że powinien być całkowicie zwolniony od opłaty za pobyt syna w DPS z uwagi na brak więzi oraz relacji społeczno-emocjonalnych skarżącego z osobą umieszczoną w DPS. Skarżący argumentował, że syn umieszczony w DPS nie utrzymywał kontaktów z rodzicami mimo podejmowanych w tym względzie prób ze strony rodziców. Wskazany zarzut za niezasadny w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który został prawidłowo oceniony przez organy. Okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za DPS, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione. Nie wymaga się co prawda przedłożenia orzeczenia sądu, niemniej konieczne jest przedstawienie dowodów w postaci dokumentów (np. decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na skutek bezskuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego) lub innych, w tym zeznań świadków (por. Iwona Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, opubl. w Lex - komentarz do art. 64 u.p.s.).

W ocenie Sądu, okoliczności wymienione we wskazanym przepisie art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Podnoszone przez skarżącego okoliczności nie dotyczą zaniedbań w obowiązku alimentacyjnym, a zatem istotne było wyjaśnienie, czy podnoszone okoliczności mieściły się w zakresie "innych obowiązków rodzinnych" zostały udowodnione.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że organ badając w niniejszej sprawie wystąpienie przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s. organy zobowiązane były przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, na przykład poprzez wskazanie świadków (osób zorientowanych w relacjach rodzinnych), którzy mogliby potwierdzić określone okoliczności. W tym względzie organ I instancji przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie uwzględnił oświadczenia A. K. oraz M. R. i D. Ł. w zakresie relacji łączących siostry K. Ł. z rodzicami. Z oświadczeń tych wynika, że syn skarżącego nie kontaktował się z rodzicami od około 25 lat, a rodzice dążyli do utrzymywania z nim dobrych relacji, lecz syn nie chciał się z nimi kontaktować. Jak oświadczyła jednak siostra K. Ł. jej brat "wrócił w rodzinne strony i oczekiwał pomocy od rodziców", co więcej "do momentu pojawienia się K. Ł. ich rodzice funkcjonowali całkiem dobrze, a od momentu pojawienia się brata sami wymagają opieki, gdyż ich stan zdrowia się pogorszył".

Organ I instancji uwzględnił powyższe okoliczności w zakresie rozpoznawanej przesłanki i w ramach uznania administracyjnego dokonał oceny podniesionych okoliczności uznając, że nie stanowiły one rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez osobę skierowaną do domu pomocy społecznej, które powinno być czymś cięższym gatunkowo, o drastycznym charakterze (obiektywnie społecznie potępianym działaniem). Brak więzi rodzinnych i zerwanie relacji z rodzicami na wiele lat z inicjatywy syna nie było wystarczające do uznania, że w sprawie wystąpiła przesłanka rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych. W tym względzie należy zwrócić, uwagę, że skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika od momentu złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Pełnomocnik skarżącego wraz ze złożonym odwołaniem w przedmiotowej sprawie zakwestionował dokonaną ocenę organu podjęta w ramach uznania administracyjnego oraz powoła się na orzecznictwo sądów administracyjnych, ale nie złożył żadnych dodatkowych dowodów na potwierdzenie stanowiska prezentowanego w sprawie w imieniu skarżącego, że zaistniała przesłanka z art. 64 ust. 7 u.p.s., warunkująca zwolnienie w całości z opłat za pobyt osoby bliskiej w DPS.

Nie było zatem podstaw aby kwestionować stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które podzieliło stanowisko organu I instancji wskazując na brak w przedmiotowej sprawie okoliczności, które można zakwalifikować jako rażące naruszenie obowiązków rodzinnych w świetle przywołanego orzecznictwa sądów administracyjnych. Nie wskazano sytuacji, która mogłaby stanowić podstawę do uznania, że syn strony w sposób umyślny naraził rodziców na szkodę poprzez brak zainteresowania, wsparcia i nieobecność w ich życiu. W czasie postępowania nie przedłożono żadnych wyroków świadczących o obowiązku alimentacyjnym oraz o przestępstwach popełnionych wobec rodziców przez K. Ł.. Ponadto zarzutów rodziców wobec K. Ł. nie można było zweryfikować z uwagi na jego stan zdrowia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało na podstawie jakich przepisów prawa zaskarżona decyzja została wydana oraz motywy, którymi kierowało się podejmując rozstrzygnięcie w rozpatrywanej sprawie. Postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z uwzględnieniem sytuacji skarżącego w zakresie jego sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych wynikających z jego sytuacji życiowej i zdrowotnej. Odpłatność za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej obciąża członków rodziny i stanowi rekompensatę za przejęcie tej opieki przez instytucje samorządowe. Osoby bliskie są zobowiązane do partycypowania w tych kosztach na miarę swoich możliwości finansowych, przy czym możliwości finansowe należy oceniać w kontekście zarówno samego zobowiązanego do wnoszenia opłaty, jak też sytuacji przeciętnego obywatela. Kolegium wyjaśniło, że udzielona stronie ulga w opłacie za pobyt syna w placówce, podjęta została przez organ w ramach uznania administracyjnego.

Podsumowując, zarzuty skargi okazały się niezasadne, gdyż postępowanie administracyjne zostało właściwie przeprowadzone, w tym należycie zebrano i rozpatrzono materiał dowodowy, wyjaśniając wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, jak i prawidłowo zastosowano obowiązujące przepisy prawa materialnego. Sąd nie dostrzegł żadnych naruszeń prawa w stopniu, który obligowałby do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.