Uzasadnienie
Skarżąca Spółka z siedzibą w P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Spółka argumentowała, że 17 lutego 2015r. złożyła w Sądzie Rejonowym w P. wniosek o upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika, który został oddalony z uwagi na niewypłacalność Spółki w stopniu uniemożliwiającym pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Powołując się na uzasadnienie tego Sąd wnioskodawca wskazał, że zbycie nieruchomości, należących do Spółki byłoby problematyczne, gdyż na takie nieruchomości nie ma popytu, a sprzęt szybko traci na wartości.
W części wniosku dotyczącej majątku i dochodów Spółka oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi [...] zł, brak środków trwałych, Spółka w 2015r. nie prowadziła działalności gospodarczej i nie osiągnęła przychodów i nie generowała zysków, posiada stratę z lat ubiegłych w wysokości [...] zł. Nie posiada rachunku bankowego.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, skarżąca Spółka została wezwana, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
Wezwanie prawidłowo zaadresowane nie zostało przez Spółkę odebrane, zwrócono je do Sądu i w związku z tym na podstawie art. 73 § 4 P.p.s.a. pozostawiono je w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 26 sierpnia 2016r. (k. 26). Wezwanie pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi.
Skarżąca Spółka została przede wszystkim zobowiązana do przedłożenia złożonych organom podatkowym rocznych zeznań podatkowych za 2014 i 2015r. oraz do przedłożenia wyciągów z ksiąg rachunkowych za okres od 1 stycznia do 31 lipca 2016r. Wezwano Spółkę do złożenia raportów kasowych, deklaracji podatkowych VAT za 2015 i 2016r. Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, kosztów jego uzyskania i w konsekwencji dochodów skarżącej Spółki, w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe w zakresie przyznania prawa pomocy.
Nadto wezwano Spółkę do podania obrotów na posiadanych rachunkach bankowych i przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych Spółki za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskująca Spółka realnie dysponuje.
Nadto wezwano Spółkę do podania, czy posiada samochody i jakie, czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i jakie wypłaca im wynagrodzenia, nadto zobowiązano do podania jakie Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (opłaty za czynsz, media, telefony, obsługę księgową i prawną). Wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje bowiem na okoliczność, czy Spółka dysponuje środami finansowymi i w jakiej wysokości.
Nadto zobowiązano Spółkę do podania czy wykonała zobowiązania dotyczące przedmiotu sprawy i wypłaciła zaległe wynagrodzenia i z jakich środków. Odpowiedź na to pytanie daje też możliwość ustalenia sytuacji finansowej Spółki, co ma istotne znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z drugiej strony istotna jest też kwestia dotycząca udziałowców Spółki i czy Spółka zwróciła się o dopłaty, które mogą stanowić źródło finansowania Spółki. Dopłaty wpływają zatem na możliwości finansowe Spółki w przedmiocie prawa pomocy.
Skarżący w formularzu o prawo pomocy powołał się bowiem jedynie na okoliczność, że nie prowadzi działalności gospodarczej i ma stratę w lat ubiegłych. Pomimo wezwania Spółka nie przedstawiła szczegółowo swojej sytuacji finansowej i nie poprała jej żadną dokumentacją źródłową.
Przepis art. 246 §2 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, czy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §2 pkt 1 P.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej Spółki. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano jej Prezesa do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i finansowego Spółki. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez Spółkę, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało bowiem obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów postępowania, chociażby w części. Spółka argumentowała bowiem że posiada majątek trwały, ale nie ma możliwości jego sprzedaży. Wyjaśnienia wymagało zatem jaki to majątek i czy może przynieść jakieś środki finansowe, poprzez np. jego wynajem.
Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca Spółka nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że Spółka nie posiada żadnych środków na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki oraz jej możliwości na pozyskanie dodatkowych środków, chociażby z dopłat, czy pożyczek od udziałowców, celem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Nadmienić przy tym należy, że posiadanie straty nie jest wystarczającą okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Strata jest bowiem wartością księgową, wynikającą z rozliczenia kosztów od przychodu, a w istocie koszty te zostały z jakichś źródeł pokryte.
Brak współpracy Spółki, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskującej Spółki. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa Spółki, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należało oddalić.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §2 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska