Uzasadnienie
Skarżący T. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego utrzymującą w mocy decyzje Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza.
Z oświadczenia skarżącego wynika,że od 2009 r. pozostaje bez zatrudnienia, nie osiąga żadnych dochodów. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez nadania statusu osoby bezrobotnej, nie ma dostępu do pomocy społecznej, wskazał brak jakiegokolwiek majątku. Korzysta ze środków do życia otrzymywanych od rodziny. W rubryce "stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" skarżący wpisał "brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego." W sprzeciwie skarżący podał, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie posiada własnej rodziny, a osoby na których utrzymaniu pozostaje nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego ani też nie są domownikami skarżącego. Podał dalej, że nie prowadzi własnego domu a jedynie od czasu do czasu przybywa do członków rodziny celem pożywienia lub przenocowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Zgodnie z powyższym przepisem zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się, więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Instytucja prawa pomocy jest jednakże wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W ocenie sądu skarżący wykazał, że nie jest w stanie uiścić kwoty 200 zł wpisu sądowego. Brak własnych dochodów, brak własnego mieszkania i życie przy rodzinie z tego co rodzina dobrowolnie zechce mu dać uzasadnia przyjęcie za uzasadnione udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych w takim zakresie aby skarżący samodzielnie przed sądem mógł wystąpić i przedstawić swoja sprawę.
Należy również wskazać, że sytuacja materialna skarżącego jest jedyną podstawą przyznania prawa pomocy, a przyjmowanie innych podstaw (złożoność sprawy, brak znajomości przepisów) jest niedopuszczalne, bowiem nie są one objęte zakresem art. 246 p.p.s.a. (vide postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05 - niepublik.). Ponadto ustanowienie adwokata w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie zachodzi obawa, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika skarżący nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie z tymi przepisami sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1), Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1). (Vide postanowienia NSA z 27 września 2004 r., sygn. akt FZ 330/04 i z 28 września 2004 r., sygn. akt FZ 246/04 powołane w postanowieniu NSA z dnia 27 maja 2008 r. I FZ 154/08 publikowane http://orzeczenia.nsa,gov.pl/ Z analizy przedstawionego przez skarżącego wniosku nie wynika, aby skarżący nie mógł ustanowić pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie w sytuacji gdy swoje utrzymanie skarżący ma zapewnione przy rodzinie.
Instytucja prawa pomocy przeznaczona jest dla osób ubogich (nieposiadających majątku, osiągających bardzo niskie dochody, które samodzielnie borykają się z koniecznością utrzymanie siebie i rodziny) w celu umożliwienia im dochodzenia swoich praw na drodze sądowej.
Reasumując przedstawiona przez skarżącego jego sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia przyznanie skarżącemu w oparciu o przepis art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym koszty opłaty sądowej. W ocenie sądu skarżący nie wykazał aby własną przedsiębiorczością nie był w stanie pokryć kosztów pełnomocnika z wyboru gdy uzna za konieczne fachowego pełnomocnika z wyboru sobie przybrać. Z powyższych względów wniosek o ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu jako nieuzasadniony sąd oddalił.
/-/ E. Brychcy