Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 25 października 2016 r., sygn. akt II SA/Po 103/16

Uzasadnienie

Adwokat K. C. został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącej K. K. w niniejszej sprawie.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję oraz decyzję Kierownika [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] 2015r oraz przyznał adwokatowi K. C. od Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę 590,40 zł w tym 110,40 zł tytułem podatku od towarów i usług.

Pełnomocnik Skarżącej pismem z dnia 8 sierpnia 2016r. złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od w/w wyroku w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu, w maksymalnej wysokości określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 22 października 2015r., uwzględniając także stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez Skarżącą, w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Podał, że wniosek o przyznanie kosztów w w/w wysokości motywowany jest obszernością i złożonością materiału dowodowego, a także złożonym charakterem sprawy, co wymaga znacznego nakładu pracy.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016r. referendarz sądowy przyznał adwokatowi K. C. od Skarbu Państwa, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu wynagrodzenie w kwocie 147,60 zł, w tym 27,60 zł tytułem podatku od towarów i usług.

W uzasadnieniu podał, że zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.poz.1801) koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują:

1. 1. opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia,
2. 2. niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata.

Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej – 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł.

Opłata, o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym, które zostało wszczęte po wejściu w życie nowego rozporządzenia, do którego nawiązuje § 21 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia, wynosi zgodnie z pkt 1 lit c 480 zł.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia

1. 1. Opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy.
2. 2. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.
3. 3. Opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.

Uwzględniając powyższe referendarz uznała, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia należało ustalić opłatę za czynności adwokata w wysokości ˝ opłaty maksymalnej wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia, nie mniej niż 240 zł, czyli w wysokości ˝ opłaty maksymalnej wynoszącej 240 zł. Kwota 240 zł stanowi bowiem opłatę maksymalną obliczoną jako 50% kwoty 480 zł, co wynika z treści § 21 ust. 1 pkt 2 lit b w związku z pkt 1 lit c rozporządzenia. Opłata za udzielenie pomocy prawnej skarżącej wynosi zatem 120 zł (1/2 x 240 zł). Z okoliczności sprawy, w tym akt sądowych i administracyjnych, nie wynikają przy tym przesłanki uzasadniające zastosowanie § 4 ust. 2 rozporządzenia i podwyższenie wynagrodzenia ponad opłatę, powyżej wyliczoną w oparciu o § 4 ust. 1 rozporządzenia. Taka też kwota powiększona o stawkę podatku od towarów i usług – w łącznej wysokości 147,60 zł została przyznana.

Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej 5.09.2016r.

W terminie – 7.09.2016r. pełnomocnik Skarżącej wniósł sprzeciw od w/w postanowienia, zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, którego to uchybienia miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. - § 21 ust. 1 pkt 2 lit b i § 21 ust. 1 pkt 1 lit c i § 4 ust. 1 – 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2015, poz.1801), poprzez dokonanie błędnej wykładni i uznanie, że stawka maksymalna wynosi w niniejszej sprawie 240 zł, skutkiem tego jest błędne obliczenie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu i błędne w tym zakresie przyznanie kwoty wynagrodzenia, a także błędne uznanie, iż brak jest podstaw faktycznych do przyznania pełnomocnikowi z urzędu kwoty 240 zł + VAT.

Wniósł o:

1. 1. zmianę w całości zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie w całości wniosku pełnomocnika z urzędu zawartego w opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej z dnia 8 sierpnia 2016r. i przyznanie adwokatowi K. C. od Skarbu Państwa kwoty 295,20 zł, uwzględniając podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł (240 zł netto + 23% VAT [55,20 zł] =295,20 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu skarżącej za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie,
2. 2. przyznanie pełnomocnikowi z urzędu Skarżącej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu, w wysokości maksymalnej stawki określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 22 października 2015r., uwzględniając także stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez Skarżącą w postępowaniu dotyczącym sprzeciwu.

W uzasadnieniu pełnomocnik podał, że wykładnia językowa § 21 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia, wbrew temu co zostało wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jednoznacznie wskazuje, iż za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej ustanowiony pełnomocnik z urzędu w niniejszej sprawie powinien otrzymać 50% stawki maksymalnej określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit c, lecz nie mniej niż 240 zł. Użyte sformułowanie "nie mniej niż 240 zł" oznacza, że pełnomocnik z urzędu za dokonanie czynności polegającej na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej powinien otrzymać co najmniej kwotę 240 zł netto. Z uwagi na fakt, że sprawę w drugiej instancji prowadził ten sam adwokat zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit b powinien otrzymać wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie mniej niż 240 zł, powiększonej zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.

Pełnomocnik podał, że w identycznym stanie faktycznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyznał pełnomocnikowi z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w kwocie 295,20 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje

Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2016.718, powoływanej dalej jako ppsa) od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona, adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia.

W przedmiotowej sprawie sprzeciw od postanowienia z dnia 23 sierpnia 2016r. został wniesiony w terminie i formie prawem przewidzianej.

Zgodnie z art. 260 § 1 ppsa rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 art. 260 ppsa w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z § 3 art. 260 ppsa sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 16 § 2 ppsa sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Wniesiony w niniejszej sprawie sprzeciw nie był zasadny a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Prawidłowo zostało uznane w zaskarżonym postanowieniu, że zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2015, poz.1801, powoływanej dalej jako rozporządzenie). Niniejsza sprawa, w której adwokat K. C. został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu została wszczęta po 1.01.2016r. Pełnomocnik brał udział w postępowaniu I – szo instancyjnym i otrzymał wynagrodzenie w kwocie wyższej niż ˝ opłaty maksymalnej. Po wydaniu wyroku i doręczeniu jego odpisu wraz z uzasadnieniem w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej sporządził opinię o braku podstaw do wniesienie skargi kasacyjnej, domagając się przyznania kosztów za tą czynność.

W rozdziale 4 rozporządzenia zatytułowanym "opłaty maksymalne w innych sprawach" w § 21 ust. 1 wskazano, że opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi:

1. 1) w pierwszej instancji:
2. a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - opłatę maksymalną obliczoną na podstawie § 8,
3. b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 1200 zł,
4. c) w innej sprawie - 480 zł;
5. 2) w drugiej instancji:
6. a) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat - 100% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,
7. b) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,
8. c) za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam adwokat, nie sporządził i nie wniósł kasacji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,
9. d) w postępowaniu zażaleniowym - 240 zł. § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia określa opłaty maksymalne za czynności pełnomocnika w pierwszej instancji, zaś pkt 2 tego przepisu – opłaty maksymalne za określone czynności w drugiej instancji.

W § 21 ust. 1 pkt 2 lit a, b i c rozporządzenia wysokość opłat maksymalnych za czynności w drugiej instancji ustalono jako procentową wartość opłaty w pierwszej instancji, z zastrzeżeniem, że nie może to być kwota niższa niż 240 zł.

W przedmiotowej sprawie opłata maksymalna w I instancji wynosiła 480 zł (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit c). Za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez tego samego adwokata, który prowadził sprawę w pierwszej instancji opłata maksymalna wynosi więc 50 % z 480 zł, czyli 240 zł i w tym wypadku jest ona nie mniejsza niż 240 zł. Określenie "nie mniej niż 240 zł" wprowadza jedynie dolną granicę opłaty maksymalnej za czynności w drugiej instancji. Nadal jest to opłata maksymalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji a nie, jak podał pełnomocnik Skarżącej - zagwarantowana stawka jaką powinien otrzymać pełnomocnik z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Ustalenie opłaty jaką winien otrzymać pełnomocnik w danej sprawie następuje, jak słusznie wskazała referendarz, na podstawie § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia.

Zgodnie z tymi przepisami opłatę wchodzącą w skład kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ustala się w wysokości co najmniej ˝ opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4. Ustalenie opłaty wyższej niż ˝ opłaty maksymalnej a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje w okolicznościach wskazanych w ust. 2 § 4 rozporządzenia. Z treści § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia wynika, że opłata wchodząca w skład kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zamyka się w granicach od ˝ opłaty maksymalnej do opłaty maksymalnej. Przy czym opłata maksymalna przewidziana jest dla spraw zawiłych wymagających nakładu pracy pełnomocnika, jego wkładu w wyjaśnienie sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, obszerności materiału dowodowego, etc. Przy sprawach nie wymagających takiego nakładu pracy, nie będących zawiłymi, nie zawierających obszernego materiału dowodowego, opłata wynosi ˝ opłaty maksymalnej.

Skoro więc opłata maksymalna za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosiła 240 zł, ˝ tej opłaty stanowiła kwotę 120 zł. Podatek od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia) od tej kwoty wynosił 27 zł i 60 gr (23% z kwoty 120 zł. Prawidłowo więc w zaskarżonym postanowieniu przyznano pełnomocnikowi Skarżącej kwotę 147,60 zł na podstawie § 21 ust. 1 pkt 2 lit b w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia. Analiza przedmiotowej sprawy, w tym opinii o niecelowości kasacji nie wskazywała, by na tym etapie sprawa należała do szczególnie zawiłych, wymagających znacznego nakładu pracy, czy wyjaśniania budzących wątpliwości zagadnień prawnych, analizy obszernego materiału dowodowego. Przeważająca część wątpliwości czy analiz dokonana została na etapie postępowania przed sądem I instancji, za co pełnomocnik otrzymał wynagrodzenie w wysokości równej opłacie maksymalnej.

Na etapie sporządzania opinii, co wynikało również z jej treści nie pojawiły się okoliczności wskazujące na zawiłość, szczególny nakład pracy czy rozstrzyganie wątpliwości. Objętość pisma, w którym opisano przebieg postępowania nie stanowi o szczególnym nakładzie pracy. Sam pełnomocnik w sprzeciwie nie wskazał na istnienie okoliczności z § 4 ust. 2 rozporządzenia. We wniosku również nie uzasadnił zaistnienia tych okoliczności na tym etapie postępowania. Nie było więc podstaw do przyznania wynagrodzenia w kwocie wyższej niż ˝ opłaty maksymalnej.

Odnosząc się do wymienionego w sprzeciwie postanowienia tut sądu z 9 czerwca 2016r. (III SA/Po 1100/15) Sąd wskazuje, że nie zawarto w jego uzasadnieniu odniesienia do treści § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia. W pozostałych dwóch uzasadnieniach postanowień wskazanych w sprzeciwie, nie zawarto również analizy w/w przepisów w odniesieniu do opłat maksymalnych. Z tych względów nie mogą one potwierdzać zasadności poglądu wyrażonego w sprzeciwie. Tym bardziej, że pełnomocnik Skarżącej również nie odniósł się w swoich rozważaniach do treści § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Skoncentrował się jedynie na określeniu w § 21 ust. 1 pkt 2 lit b "nie mniej niż 240 zł", z czego wywiódł tezę, że w każdej sytuacji pełnomocnik z urzędu za sporządzenie opinii w sprawie, w której występował w pierwszej instancji powinien otrzymać 240 zł. A jak wyżej wskazano, przepis ten wskazuje jedynie dolną granicę opłaty maksymalnej a nie wysokość ustalonej w myśl § 4 ust. 1 czy 2 opłaty wchodzącej w skład kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa (§ 2 pkt 1).

Zwrócić należy uwagę, że w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (§ 21 ust. 1 pkt 1 lit a) opłata maksymalna w pierwszej instancji może być niższa niż 480 zł (§ 8 pk 1,2 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit a) i wynosić 120 zł czy 360 zł. Określenie dolnej granicy opłaty maksymalnej ("nie mniej niż 240 zł") za czynności podejmowane przez pełnomocnika z urzędu w drugiej instancji w takich sprawach pozwala uznać, że opłata maksymalna w tych sprawach wynosi 240 zł. I ta kwota stanowi podstawę do ustalenia wysokości opłaty wchodzącej w skład kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zgodnie z regułami wynikającymi z § 4 ust. 1 czy 2 rozporządzenia.

Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie naruszało treści w/w przepisów Sąd orzekł jak w sentencji i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie na podstawie art. 260 § 1 i 3 ppsa.

/-/ Izabela Paluszyńska