Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 9 stycznia 2025 r. A.R. (dalej: "skarżąca") o przyznanie świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na córkę R.R., w postępowaniu automatycznym informacją z dnia 24 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie na okres od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. w wysokości 1500 zł miesięcznie.
Następnie skarżąca 3 kwietnia 2025 r. do akt sprawy dołączyła orzeczenie z dnia 13 marca 2025 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., z którego wynikało, że córka jest niepełnosprawna od urodzenia.
ZUS decyzją z dnia 5 września 2025 r. zmienił wysokość świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na córkę skarżącej w ten sposób, że od 1 marca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. przyznał ww. świadczenie w wysokości 1900 zł miesięcznie, ponieważ dziecko otrzymało na ten okres orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Prezes ZUS decyzją z dnia 20 marca 2026 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji dokonał należytej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy. Wyjaśniono, że w orzeczeniu o niepełnosprawności nie ma informacji o dacie, od której należą się świadczenia, jest jedynie data powstania niepełnosprawności, data złożenia wniosku, data wydania orzeczenia, natomiast konkretne świadczenia jak wcześniej wspomniano przyznawane są na podstawie odrębnych przepisów. Jako przykład podano świadczenia rodzinne ustalane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdzie w przypadku ubiegania się o te świadczenia datą, od której należy je wypłacać, jest data złożenia wniosku o ustalenie orzeczenia o niepełnosprawności. Prezes ZUS zauważył, że przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024 r. poz. 858 ze zm.) – dalej: "u.w.r.a.z.", nie zawierają takich regulacji.
Zatem, w ocenie organu, podwyższenia kwoty świadczenia "aktywni rodzice w pracy" do 1900 zł dokonuje się na czas ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Oznacza to, że jeżeli świadczenie aktywni rodzice w pracy zostało przyznane w kwocie 1500 zł, a następnie wnioskodawca załączył orzeczenie o niepełnosprawności dziecka z odpowiednimi wskazaniami, to przyznane świadczenie podlega przeliczeniu za okres, który pokrywa się z okresem ważności orzeczenia. Datą początkową ważności orzeczenia jest data wydania, a datą końcową data wskazana w punkcie IV orzeczenia.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
- - art. 11 ust. 2 u.w.r.a.z.;
- - art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) - dalej: "k.p.a.", poprzez ich niezastosowanie polegające na braku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz pominięcie w toku postępowania słusznego interesu obywateli.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przepisy art. 11 ust. 1 i 2 u.w.r.a.z. regulują moment przyznania świadczenia, nie wcześniejszy jednak niż momentu złożenia wniosku. Przepisy nie regulują jednak momentu ewentualnego przyznania świadczenia w wyższej wysokości. Biorąc pod uwagę, że córka skarżącej pozostaje niepełnosprawną od urodzenia (a więc była nią już w dniu 1 stycznia 2025 r.), a samo orzekanie uległo wydłużeniu z przyczyn leżących po stronie PCPR, zdaniem skarżącej uznać należy, że już od 1 stycznia 2025 r. wnioskowane świadczenie powinno wynosić 1900 zł.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, jak również wniósł o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Prezes ZUS wyjaśnił, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS i przyznania od 1 stycznia 2025 r. wnioskowanego świadczenia w wysokości 1900 zł, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności dziecka zostało wydane 13 marca 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2026 r., poz. 143 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a skarżąca nie sprzeciwiła się temu wnioskowi w przepisanym terminie.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa ZUS utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji zmieniającą wysokość przyznanego świadczenia "aktywni rodzice w pracy" na córkę skarżącej w ten sposób, że od 1 marca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. przyznano ww. świadczenie w wysokości 1900 zł miesięcznie, bowiem dziecko otrzymało na ten okres orzeczenie o niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej, wnioskowane świadczenie powinno być wypłacone w wysokości 1900 zł już od 1 stycznia 2025 r. (w tym miesiącu został złożony wniosek) w związku z tym, że jej córka jest niepełnosprawna od urodzenia.
Podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic".
Wskazana ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka, a także zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art. 1 u.w.r.a.z.). Celem świadczeń "aktywny rodzic" jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową (art. 2 ust. 2 u.w.r.a.z.). Katalog przewidzianych ustawą świadczeń zawarto w art. 2 ust. 1 u.w.r.a.z., który w pkt 1 wymienia wnioskowane przez skarżącą świadczenie "aktywni rodzice w pracy".
Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje obywatelom polskim, jak i cudzoziemcom, spełniającym określone prawem warunki (art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.w.r.a.z.). Prawo do ww. świadczenia przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie "aktywni rodzice w pracy", chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 8 ust. 2 u.w.r.a.z.).
Z art. 9 ust. 1 u.w.r.a.z. wynika, że świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo:
- 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3, albo
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo
- 3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742 i 743).
Natomiast art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 u.w.r.a.z. stanowi, że w przypadku osoby ubiegającej się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymującej to świadczenie, która wspólnie z małżonkiem lub wspólnie z rodzicem dziecka wychowuje dziecko albo zgodnie z oświadczeniem wspólnie z inną osobą zamieszkuje i wychowuje dziecko, świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje, jeżeli zarówno osoba ubiegająca się o świadczenie "aktywni rodzice w pracy" lub otrzymująca to świadczenie, jak i osoba wspólnie z nią wychowująca dziecko, z tytułu aktywności zawodowej podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy, której łączna wysokość wynosi nie mniej niż 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy czym podstawa, od której są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe każdego z nich nie może być niższa niż:
- 1) 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy";
- 2) 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie, na który jest ustalane prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" – w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, o których mowa w ust. 4 lub w art. 18a i art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia. Świadczenie przysługuje w wysokości 1500 zł miesięcznie na dziecko, a w przypadku dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w wysokości 1900 zł miesięcznie (art. 11 ust. 1 i 2 u.w.r.a.z.).
Z kolei z art. 47 ust. 1 u.w.r.a.z. wynika, że prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Natomiast na podstawie art. 53 ust. 1 u.w.r.a.z., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia "aktywny rodzic", jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia "aktywny rodzic", osoba nienależnie pobrała świadczenie "aktywny rodzic", lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia "aktywny rodzic".
W niniejszej sprawie sporna jest kwestia, czy prawo do ww. świadczenia w wysokości 1900 zł powinno być przyznane od 1 stycznia 2025 r., czyli od miesiąca w którym został złożony przez skarżącą wniosek, czy dopiero od 1 marca 2025 r., czyli od miesiąca, w którym wydano orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność dziecka?
W ocenie Sądu podniesione przez skarżącą zarzuty są zasadne. Skoro bowiem ustawodawca w przepisach u.w.r.a.z. wyraźnie wskazał, że prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (art. 47 ust. 1 u.w.r.a.z.) i nie zamieścił żadnych regulacji dotyczących zmiany wysokości tego świadczenia w związku z wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, to nie można przyjąć innej daty, od kiedy takie świadczenie w podwyższonej wysokości przysługuje. Organy ZUS, jako organy władzy publicznej działające na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) nie mogą przyjąć innego początku biegu okresu na jaki prawo to jest ustalane, w sytuacji braku stosownej regulacji ustawowej. Tym bardziej, że z przedłożonego przez skarżącą orzeczenia z dnia 13 marca 2025 r. wynika, iż niepełnosprawność córki istnieje od momentu urodzenia, a zatem istniała także w momencie składania w dniu 9 stycznia 2025 r. wniosku o przyznanie ww. świadczenia.
W tej sytuacji należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie wnioskowane świadczenie powinno zostać ustalone w wysokości 1900 zł od miesiąca, w którym został złożony przez skarżącą wniosek, tj. od 1 stycznia 2025 r.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał wniesioną skargę za zasadną i, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.