Uzasadnienie
A. D. wystąpiła we wniosku z 24 lipca 2025 r. o świadczenie wychowawcze na dziecko – D. K. na okres od 1 czerwca 2025 do 31 maja 2026 r.
Decyzją z 3 grudnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, uzasadniając to stwierdzeniem, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną ustalił, że wnioskodawczyni utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 22 kwietnia 2025 r. 4 grudnia 2025 r. od decyzji tej wnioskodawczyni złożyła odwołanie. Zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że ZUS błędnie uznał, że dziecko przebywało poza Polską ponad 20 dni. Faktyczny wyjazd trwał 20 dni - od 22 kwietnia do 12 maja 2025 r. Podała, ze zwróciła się do SG o korektę danych i czeka na potwierdzenie. Załączyła pismo SG, stanowiące reakcję na jej wniosek o dokonanie korekty danych. Poinformowano w nim, że rekord z 12 maja 2025 r. "odprawy graniczne j w [...] w [...]" dotyczący D. K. został zaktualizowany poprzez dopisanie statusu osoby ewakuowanej z terenu objętego konfliktem oraz że transfer zmienionych w systemie danych do urzędów gmin nie następuje automatycznie lecz po kilku dniach od chwili ich modyfikacji.
W piśmie z 5 grudnia 2025 r. wnioskodawczyni zwróciła się do o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i oficjalne wystąpienie przez organ do SG o potwierdzenie daty wjazdu dziecka na terytorium Polski, załączając pismo SG, informujące m.in., że rekord z 12 maja 2025 r. dotyczący odprawy granicznej dziecka został zaktualizowany 3 października 2025 r. poprzez dopisanie statusu osoby ewakuowanej z terenu objętego konfliktem oraz że w Rejestrze Wjazdów i Złożonych Wniosków posiada on ważne uprawnienia do 4 marca 2026 r oraz ważny status UKR.
Decyzją Prezesa ZUS z 6 lutego 2026 r. zaskarżona decyzję ZUS o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego została utrzymana w mocy. Stwierdzono, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji brak jest podstaw do jej uchylenia, ponieważ w rejestrze prowadzonym przez SG nie odnotowano okresu legalnego pobytu wnioskodawczyni w Polsce jako uchodźcy w okresie świadczeniowym. W rejestrze tym odnotowano jej przyjazd na terytorium Polski 23 listopada 2025 r. jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku działaniami wojennymi. Nie został on jednak uwzględniony jako przyjazd ustanawiający okres legalnego pobytu w Polsce uprawniającego do świadczeń. Zgodnie z rejestrem wnioskodawczyni posiadała prawo do legalnego pobytu w Polsce od 12 marca 2022 r. do 22 kwietnia 2025 r. Przedłożona do akt sprawy pieczątka w paszporcie przekroczenia granicy w dniu 12 maja 2025 r. potwierdza wyłącznie przyjazd do Polski, ale nie jest dowodem posiadania legalnego pobytu w Polsce.
Zaświadczenie z 20 października 2025 r., potwierdzające nadanie wnioskodawczyni numeru Pesel ze statusem UKR potwierdza spełnienie warunku posiadania numeru Pesel określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Spełnienie tego warunku nie wystarcza jednak do uznania legalności pobytu w Polsce. Mimo wezwań skierowanych do wnioskodawczyni 17 października i 3 listopada 2025 r. o podjęcie działań w celu wyjaśnienia ww. niezgodności, rejestr SG nadal nie zawiera okresu jej legalnego pobytu w okresie świadczeniowym, tj. od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.
W piśmie z 24 lutego 2026 wnioskodawczyni zwróciła się do ZUS z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczeń 800+ i 300+ za wnioskowany okres. Załączyła pismo ze SG z 23 lutego 2026 r. informujące o zaktualizowaniu danych w rejestrze wraz z wydrukami z rejestru dotyczącymi jej i dziecka.
W reakcji na to pismo Prezes ZUS, postanowieniem z 13 kwietnia 2026 r., stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji Prezesa ZUS z 6 lutego 2026 r., utrzymującej w mocy decyzję ZUS z 3 grudnia 2025 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego, wskazując że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji.
W skardze do sądu administracyjnego wnioskodawczyni zarzuciła, że nie odniesiono się się do nowego istotnego dowodu, nieznanego organowi w chwili wydawania pierwotnej decyzji, w postaci informacji ze SG, z której wynika jednoznacznie, że ona i jej dziecko posiadali uprawnienia w całym okresie objętym wnioskiem.
Pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że pismo wnioskodawczyni z 24 lutego 2026 r. nie mogło być potraktowane ani jako odwołanie, ponieważ od decyzji Prezesa ZUS odwołanie nie przysługuje, ani jako skarga do sądu administracyjnego z uwagi na brak wskazania adresata i brak złożenia w formie zgodnej z art. 46 § 1-2a i 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., w skr. p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzje lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżonym postanowieniem Prezes ZUS na podstawie art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji własnej z 6 lutego 2026 r. utrzymującej w mocy decyzję ZUS z 3 grudnia 2025 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko za okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. Organ wskazał, że od decyzji Prezesa ZUS nie przysługuje odwołanie - przyjmując, że jest nim pismo skarżącej z 24 lutego 2026 r.
Potraktowanie tego pisma jako odwołania tylko dlatego, że skarżąca wniosła w nim o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczeń 800+ i 300+ za okres, którego dotyczyła decyzja odmowna, było niezasadne. Korzystając z systemu informatycznego organu, skarżąca nie posłużyła się formularzem SW-ODW (odwołanie do prezesa ZUS od decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego), lecz - POG (pismo ogólne do ZUS), gdzie powołała się na zaktualizowane dane z rejestru SG, z których wynika, że rekord z 12 maja 2025 r. odnotowuje przyjazd jej i jej dziecka do Polski jako przyjazd obywateli Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Istotne jest przy tym, że informację od SG o tej aktualizacji i opóźnieniach w transferze zmienionych danych do urzędów gmin skarżąca przekazywała jeszcze w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, zaprzeczając istnieniu przeszkód w przyznaniu świadczenia na wnioskowany okres (pisma z 6 października i 7 listopada 2025 r.).
Organ winien więc przedsięwziąć proces subsumpcji tego stanu faktycznego pod normę regulującą przesłanki zmiany decyzji w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji ostatecznej. Skarżąca zwróciła się bowiem o "(...) przyznanie należnych mi świadczeń 800+ i 300+ za cały okres, w którym niesłusznie mi je odmówiono (...)". W sposób oczywisty żądała zatem merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Skarżone zaś rozstrzygniecie nie dotyka meritum sprawy. Co istotne skarżąca nie wniosła odwołania, jak to bezprawnie przyjął organ.
Zaskarżone postanowienie zostało więc wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 8 § 1 k.p.a.), mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.