Uzasadnienie
Pismem z 25 maja 2026 r. L. Wojewódzki [...] w L. (dalej jako: skarżący) wniósł skargę na zarządzenie nr 370/26 Burmistrza Miasta Międzyrzec Podlaski z dnia 17 kwietnia 2026 r. w przedmiocie wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta Międzyrzec Podlaski nie zajął stanowiska w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje
Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi do sądu administracyjnego może być konkretnie określony indywidualny akt administracyjny (decyzja, postanowienie), inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, inne akty i czynności organów administracji publicznej wymienione w art. 3 § 2 pkt 5-7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej jako: p.p.s.a.), ewentualnie bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w ww. sprawach.
W świetle aktualnego, ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych, czynności związane z funkcjonowaniem gminnej ewidencji zabytków, takie jak: włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji (także włączenie nowej – zaktualizowanej karty adresowej – po jej sporządzeniu) oraz wyłączenie karty adresowej zabytku stanowią inne czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące obowiązków lub uprawnień wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. przykładowo wyroki NSA z 18 października 2023 r., II OSK 1765/17, II OSK 2326/18, II OSK 3029/18; z 21 listopada 2023 r., II OSK 423/21, z 27 listopada 2023 r., II OSK 1573/22, z 5 grudnia 2023 r., II OSK 94/22; z 10 stycznia 2024 r., II OSK 1952/22; z 14 lutego 2024 r., II OSK 1166/21; z 30 października 2025 r., II OSK 3021/24; postanowienia NSA: z 4 grudnia 2024 r., II OSK 2421/24; z 28 października 2025 r., II OZ 1670/25; CBOSA; podobnie w literaturze – M. Jackowska, Procedura ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków w świetle art. 6 EKPC, Europejski Przegląd Sądowy 2022, nr 10, s. 94).
Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny zawsze bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a. Przesłankami tymi są: niewłaściwość sądu (pkt 1), wniesienie skargi po terminie (pkt 2), nieuzupełnienie braków formalnych (pkt 3), zawisłość sprawy (pkt 4), brak zdolności sądowej lub procesowej (pkt 5) oraz niedopuszczalność z innych przyczyn (pkt 6).
Niedopuszczalność skargi będzie miała miejsce zarówno z przyczyn przedmiotowych jak i podmiotowych. Przyczyny podmiotowe obejmują sytuacje wniesienia skargi przez podmiot, który nie jest legitymowany do jej wniesienia. Postępowanie sądowoadministracyjne, jako postępowanie bezwzględnie oparte na zasadzie skargowości, może być prowadzone tylko na podstawie skargi wniesionej przez legitymowany do tego podmiot. Ustalenie zatem zakresu tej legitymacji musi nastąpić w postępowaniu wstępnym, a oczywisty brak legitymacji skargowej jest podstawą do odrzucenia skargi.
Zgodnie z treścią art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Ponadto, stosownie do § 2 art. 50, uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Analiza treści unormowania art. 50 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że o statusie strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyduje posiadanie interesu prawnego. Ze skargą może więc wystąpić co do zasady podmiot, który wykaże związek między określonym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej.
Należy również wskazać, że skarżący powołał się na art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj.: Dz. U. z 2026 r. poz. 662, dalej jako: u.s.g.). Zgodnie z tym przepisem każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.
Niewątpliwie podmiot wnoszący skargę L. Wojewódzki [...] w L. jest organem administracji publicznej, a zarówno ustawa procesowa (p.p.s.a.), jak i ustawa o samorządzie gminnym nie przyznaje mu interesu prawnego w zaskarżeniu powołanego powyżej zarządzenia Burmistrza Miasta Międzyrzec Podlaski. Okoliczność ta oznacza, że skarżący nie miał legitymacji do wniesienia skargi. Interesu prawnego skarżącego nie można również wywieść z innych przepisów materialnoprawnych w tym w szczególności ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm.).
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. W orzecznictwie, jak i w doktrynie utrwalony jest pogląd, że wniesienie skargi przez nieuprawniony podmiot stanowi przyczynę jej odrzucenia, jeżeli skarga pochodzi od podmiotu, który a limine nie może być skarżącym. Innymi słowy, chodzi tu o taki podmiot, co do którego nie zachodzi potrzeba zbadania, czy posiada on interes prawny we wniesieniu skargi, ponieważ i tak w świetle obowiązujących przepisów nie jest on legitymowany do jej wniesienia (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2005 r., OSK 1017/04, CBOSA).
Z tej przyczyny odrzuceniu podlega skarga wniesiona przez L. Wojewódzkiego [...] w L., ponieważ nie ma on legitymacji skargowej w rozumieniu art. 50 p.p.s.a.
W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. oraz art. 101 ust. 1 u.s.g. należało orzec jak w sentencji.