Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 marca 2026 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu zażalenia A. M. (dalej jako "skarżąca") utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] grudnia 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności za pobyt córki M. S. w rodzinie zastępczej
W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny i prawny sprawy.
Wyjaśniło, że skarżąca w piśmie z 28 listopada 2025 r. (data wpływu do organu 1 grudnia 2025 r.) zwróciła się do organu I instancji o umorzenie zaległości z wydanej decyzji z dnia 26.01.2024 r. oraz o odstąpienie od bieżących płatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. We wniosku wskazywała na utrzymywanie się z "niezbyt wysokich zarobków" z dochodu uzyskiwanego na podstawie niestabilnej umowy zlecenia, niskiej wysokości renty rodzinnej, ponoszenie opłat eksploatacyjnych związanych z utrzymaniem domu, ponoszenie zobowiązań alimentacyjnych i spłatę zobowiązań komorniczych oraz zarzucała, że opłatą obciążono wyłącznie ją.
Odmawiając wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a., organ I instancji stwierdził, że zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), a Kolegium podzieliło stanowisko tego organu. Stwierdziło, że sprawa, której rozpatrzenia domaga się obecnie skarżąca, dotyczy tych samych podmiotów, tego samego przedmiotu i ma tożsamy stan faktyczny ze stanem faktycznym sprawy rozstrzygniętej już ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] października 2025 r., znak: [...] Decyzją tą, wydaną po rozpatrzeniu wcześniejszego wniosku skarżącej z 4 czerwca 2025 r., organ odmówił w całości umorzenia należności za pobyt małoletniej córki M. S. w spokrewnionej rodzinie zastępczej w okresie od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 30 czerwca 2025 r. Kolegium podkreśliło, że przedmiotowa decyzja z dnia 6 października 2025 r. została doręczona skarżącej w trybie zastępczym - została nadana za pośrednictwem Poczty Polskiej i po dwukrotnym awizowaniu powróciła do organu z adnotacją "nie podjęto w terminie" ze skutkiem doręczenia (art. 44 k.p.a.).
Okoliczności, na które obecnie powołuje się skarżąca, zostały wzięte pod uwagę w postępowaniu zakończonym tą decyzją ostateczną, a obecnie skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności.
W części dotyczącej odstąpienia od ustalenia bieżących opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej prowadzone jest natomiast odrębne postępowanie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca domagała się uchylenia postanowień organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 61a § 1, 7, 77 § 1 i 8 k.p.a.
Podniosła, że w związku z wszczęciem wobec niej egzekucji świadczeń wynikających z decyzji z dnia 26 stycznia 2024 r. złożyła w dniu 4 czerwca 2025 r. wniosek o umorzenie należności, ale w jej przekonaniu sprawa ta nie została ostatecznie zakończona. Wskazała, że organ kierował do niej różne pisma o różnych znakach (wzywał ją do uzupełnienia braków formalnych, zawiadamiał o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy), które jej zdaniem, świadczyły o tym, że postępowanie zainicjowane jej wnioskiem z 4 czerwca 2025 r. wciąż trwa; poza tym zarzuciła, że decyzja z 6 października 2025 r. nie została jej doręczona, a więc nie weszła do obrotu prawnego, a w konsekwencji nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania na wniosek z 28 listopada 2025 r. z powodu powagi rzeczy osądzonej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty skarżącej są trafne.
Niewątpliwie przesłanką wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. może być powaga rzeczy osądzonej. Zgodnie z tym przepisem - gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 [wszczęcia postępowania], zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W orzecznictwie trafnie wyjaśniono, że "przez "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie, a więc gdy zachodzi res iudicata (zob. wyroki NSA: z 18 lutego 2026 r., II OSK 2239/23; z 28 listopada 2025 r., I OSK 3033/23), przy czym jednocześnie podkreślono, że taka "przeszkoda zaistnieje wówczas, gdy w złożonym do organu administracji publicznej podaniu ustalone zostanie zaistnienie negatywnych przyczyn załatwienia wniosku na podstawie jego wstępnej analizy (...)". (zob. wyrok NSA z dnia 23 maja 2024 r., I OSK 1833/22).
W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji błędnie uznały, że zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Dla porządku należy wyjaśnić, że powaga rzeczy osadzonej (res iudicata) ma miejsce tylko wtedy, gdy istnieje tożsamość przedmiotowa i podmiotowa sprawy, przy czym z tożsamością przedmiotową mamy do czynienia, gdy sprawa dotyczy tej samej podstawy prawnej, tego samego stanu faktycznego oraz tych samych praw i obowiązków strony (zob. np. wyrok NSA z 13 sierpnia 2024 r., II OSK 1514/23).
Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje.
Jakkolwiek pozostająca w obrocie prawnym decyzja z 6 października 2025 r. o odmowie umorzenia postępowania na wniosek skarżącej z 4 czerwca 2025 r. (organy prawidłowo wyjaśniły skarżącej, że skutek doręczenia nastąpił po dwukrotnym awizowaniu na podany przez nią adres) dotyczy umorzenia zaległości za okres 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r., a więc za okres wynikający z decyzji z 26 stycznia 2024 r., którego również wprost dotyczy wniosek skarżącej z 28 listopada 2025 r., to jednak materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przez organy nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzi tożsamość przedmiotowa sprawy objętej tą decyzją i sprawy niniejszej.
Decyzja z 6 października 2025 r. została wydana na podstawie art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2026 r. poz.980, dalej jako "u.w.r.") w związku z § 2 i § 3 uchwały Nr LIII/725/2022 Rady Miasta Z. z 28 listopada 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub zakładzie rehabilitacji leczniczej (Dz. Urz. Woj. Lub. poz. 6461, dalej jako "uchwała").
W świetle przepisów art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. starosta może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, uwzględniając uchwałę rady powiatu określającą szczegółowe warunki wymienionych ulg.
Zgodnie z § 3 ust. 1 uchwały - umorzenie w całości ustalonej opłaty, łącznie z odsetkami, może nastąpić z urzędu lub na wniosek osoby zobowiązanej, gdy dochód osoby lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty nie przekracza 300% kwoty kryterium dochodowego albo jest spełniona co najmniej jedna z poniższych przesłanek: 1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, 2) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne lub zostało umorzone, 3) osoba obowiązana do ponoszenia odpłatności zmarła i nie pozostawiła żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, 4) pobyt dziecka w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, 5) osobą zobowiązaną jest osoba pozostająca po uzyskaniu pełnoletności w pieczy zastępczej, nie posiadająca własnego dochodu, 6) ściągnięcie należności stanowiłoby zagrożenie dla egzystencji osoby oraz osób pozostających na jej utrzymaniu z powodu wystąpienia jednej z wymienionych okoliczności: a) utraty zatrudnienia, b) niepełnosprawności utrudniającej podejmowanie pracy zawodowej, c) długotrwałej choroby osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności lub członka jej rodziny pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, d) klęski żywiołowej, e) zdarzenia losowego.
Wydając w dniu 6 października 2025 r. decyzję o odmowie umorzenia spornych należności na wniosek skarżącej z 4 czerwca 2025 r., organ wyjaśnił, że skarżąca we wniosku tym wskazywała na swoją trudną sytuację życiową i materialną, niestabilne warunki zatrudnienia, niską rentę rodzinną, wysokie opłaty eksploatacyjne, szkolne i alimentacyjne i zadłużenie komornicze. W związku z tym, rozpatrując wniosek organ brał pod uwagę wyłącznie kryterium dochodowe, o którym mowa w przytoczonym § 3 ust. 1 uchwały, które ustalił na podstawie dochodu skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U. z 2021 r. poz. 2268), a więc z maja 2025 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego obecnie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania organ podniósł, że we wniosku z 28 listopada 2025 r., którego dotyczy to postanowienie, skarżąca, domagając się umorzenia tych samych należności, których dotyczyła decyzja z 6 października 2025 r., również wskazywała na swoją trudną sytuację materialną (utrzymywanie się z niezbyt wysokich zarobków, niestabilną umowę zlecenia, niską rentę rodzinną, ponoszenie opłat eksploatacyjnych związanych z utrzymaniem domu, alimentacyjnych i zobowiązań komorniczych). Organ stwierdził, że skoro skarżąca nie wskazała żadnych nowych przesłanek i okoliczności, to należało uznać, że wniosek jest tożsamy z wnioskiem z 4 czerwca 2025 r., a zatem zachodzi powaga rzeczy osądzonej.
W świetle przepisów uchwały stanowisko organu jest wadliwe. Zgodnie bowiem z § 2 pkt 3 i 4 tej uchwały przez dochód rodziny lub dochód osoby w rodzinie należy rozumieć dochód ustalony w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (pkt 3), zaś przez kryterium dochodowe - kryterium określone na podstawie art. 8 ust. 1-2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, waloryzowane zgodnie z zasadami określonymi w tej ustawie (pkt 4). Jak natomiast wynika z art. 8 ust. 3 u.p.s. - i co wyjaśnił organ w uzasadnieniu decyzji z 6 października 2025 r. - za dochód uważa się sumę miesięcznych dochodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...).
W świetle przytoczonych przepisów, ustalenie przesłanki dochodowej, o której mowa w § 3 ust. 1 uchwały, wymaga każdorazowo ustalenia dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o umorzenie. Przedstawiona regulacja prawna nie wyklucza składania kolejnych wniosków o skorzystanie z tego rodzaju ulgi, a stwierdzenie ewentualnej powagi rzeczy osądzonej wymaga przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego potwierdzającego, że dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie ponownego wniosku jest identyczny jak dochód, który był podstawą wydania pozostającej w obrocie prawnym decyzji rozstrzygającej wcześniejszy wniosek o umorzenie.
Takich ustaleń w rozpatrywanej sprawie zabrakło, a więc nieuzasadnione było – jedynie w ramach pobieżnej analizy - stwierdzenie powagi rzeczy osądzonej. To, że skarżąca we wniosku z 28 listopada 2025 r. wskazywała podobne okoliczności jak we wniosku z 4 czerwca 2025 r. nie oznacza więc, że występuje res iudicata. Wniosek skarżącej powinien więc zostać rozpatrzony, niezależnie od rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z 6 października 2025 r.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143) uchylił postanowienia organów obu instancji.