Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 maja 2026 r., znak sprawy: 010070.680.2342006.2026, postępowanie: 617671747 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2024.1576 ze zm.), dalej jako: "u.800+" – utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 kwietnia 2026 r. o odmowie przyznania M. V. prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko Y. V..
Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 20 kwietnia 2026 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko Y.V. z powodu posiadania tytułu ubezpieczeń, który nie uprawnia do świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie weryfikacji danych zawartych w ZUS skarżąca podlega ubezpieczeniom z tytułu, który nie jest aktywnością zawodową, określoną w art. 2 pkt 1a u.800+ w miesiącu lutym 2026 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. V., wskazując, iż była zatrudniona, natomiast po porodzie przeszła na urlop macierzyński, zaś pobierany zasiłek macierzyński przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia. Pomimo tego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie nie znalazł podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że 10 sierpnia 2025 r. skarżąca została zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS z kodem 1240 jako osoba pobierająca zasiłek macierzyński i jednocześnie w tym czasie nie pozostaje w stosunku pracy. Aktywność zawodowa w rozumieniu przepisów u.800+ oznacza pobieranie zasiłku macierzyńskiego, jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ostatnio przyjęta do obliczenia składek albo kwota zasiłku, świadczenia albo wynagrodzenia stanowi niemniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę w odniesieniu do osób, o których mowa w lit. a, albo niemniej niż 30 % minimalnego wynagrodzenia za pracę w przypadku osób, o których mowa w lit. d. Natomiast osoby, o których mowa w lit. a są aktywne zawodowo ze względu na podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-5a, 7 i 7b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2026.199 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s.", oraz z tytułu wykonywania umowy uaktywniającej określonej w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U.2025.798), od podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia stanowiącej niemniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W ocenie organu niniejsze oznacza, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia w rozumieniu przepisów u.800+ nie jest aktywnością zawodową.
Skargę na powyższą decyzję wniosła M. V., wnioskując o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organu do ponownego rozpoznania sprawy oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jest obywatelką Ukrainy, legalnie przebywającą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wraz z czwórką dzieci, posiadającą status UKR. Na terytorium Polski ostatnio była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie M. Sp. z o.o. w Ł.. W trakcie zatrudnienia urodziła dziecko i od sierpnia 2025 r. zaczęła pobierać zasiłek macierzyński z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Skarżąca podkreśliła, że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe, przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 15 lutego 2024 r. Organ całkowicie pominął powyższą okoliczność i wydał decyzję odmowną wyłącznie z uwagi na brak aktywności zawodowej.
W ocenie skarżącej stanowi to rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1 ust. 2a u.800+. Nadto - zdaniem skarżącej - organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, pominięcie istotnego dowodu w postaci orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz wydanie decyzji sprzecznej z zasadą zaufania obywatela do państwa. Skarżąca podkreśliła, że wcześniej Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał jej świadczenie wychowawcze na te same dzieci oraz na ten sam okres świadczeniowy 2025/2026, uznając spełnienie przesłanek ustawowych. Dopiero później organ odmówił świadczenia wyłącznie z uwagi na rzekomy brak aktywności zawodowej, pomijając ustawowy wyjątek dotyczący osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wskazuje to na wewnętrzną sprzeczność działań organu oraz automatyczne wydanie decyzji bez rzeczywistej analizy sytuacji skarżącej.
Skarżąca wskazała, że samotnie wychowuje czworo dzieci na terytorium Polski, a odmowa przyznania świadczenia narusza również konstytucyjną zasadę ochrony rodziny i dobra dziecka wynikającą z art. 71 i art. 72 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przepisy ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U.2025.1301), dalej jako "ustawa nowelizująca", zmieniła dotychczasowe zasady przyznania m.in. świadczenia wychowawczego dla cudzoziemców. W zakresie istotnym ze względu na okoliczności niniejszej sprawy, a zatem mając na uwadze stanowisko organów odmawiających skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego, zauważyć należy, że na mocy art. 9 ustawy nowelizującej dodano w art. 1 u.800+, ust. 2a zdanie pierwsze, stanowiący, iż prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f u.800+, za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc.
Powyższa regulacja odnosi się do skarżącej, ponieważ zamieszkuje ona z czworgiem dzieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2025.223 ze zm.), posiada nr PESEL ze statusem UKR (art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. ca) u.800+). Ponadto ustawa nowelizująca do art. 2 u.800+ dodała pkt 1a, definiujący pojęcie aktywności zawodowej. Pojęcie to oznacza m.in. pobieranie zasiłku macierzyńskiego, jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ostatnio przyjęta do obliczenia składek albo kwota zasiłku, świadczenia albo wynagrodzenia stanowi niemniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę w odniesieniu do osób podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu - generalnie rzecz ujmując - zatrudnienia lub pracy zawodowej (lit. a), albo niemniej niż 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (lit. d) (art. 2 pkt 1a lit. e) u.800+).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, iż skarżąca mieszkając z rodziną w Polsce była aktywna zawodowo. Ostatnio była zatrudniona na cały etat na podstawie umowy o pracę, a w trakcie zatrudnienia urodziła dziecko i w związku z tym od sierpnia 2025 r. zaczęła pobierać zasiłek macierzyński. Zasiłek ten skarżąca pobierała w przedziale od 3.735,92 do 4.136,84 zł miesięcznie (załączone do akt administracyjnych zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w Łodzi z dnia 21 kwietnia 2026 r. o wypłaconych zasiłkach/świadczeniach od 1 sierpnia 2025 r. do 21 kwietnia 2026 r.). Po skończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego skarżąca podjęła zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia (oświadczenie skarżącej złożone podczas rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku). Wypada także zauważyć, iż minimalne wynagrodzenie brutto w 2026 r. wynosi 4.806 PLN miesięcznie.
Powyższe oznacza, iż organy obu instancji wadliwie uznały, że skarżąca pobierając zasiłek macierzyński w ww. wysokości miesięcznie nie pozostawała aktywną zawodowo. Zarówno charakter otrzymywanego przez skarżącą zasiłku, jak i jego wysokość, odpowiadają dyspozycji art. 2 pkt 1a lit. e) u.800+, a zatem spełniona jest w niniejszej sprawie przesłanka aktywności zawodowej, o której stanowi art. 1 ust. 2a zdanie pierwsze u.800+. Nie ulega także wątpliwości, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego oznacza podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 6 ust. 1 pkt 19 u.s.u.s.).
Wypada także zauważyć, że w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej projektodawca wskazał, że za osoby aktywne zawodowo uznaje się nie tylko te aktualnie zatrudnione, ale również te, które były zatrudnione i pobierają zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłek wychowawczy czy świadczenia emerytalne lub rentowe. Osoby te, pomimo braku aktualnego zatrudnienia, pozostają w kręgu osób związanych z rynkiem pracy, bowiem aby nabyć prawo do jednego z tych świadczeń musiały przez określony czas pozostawać aktywne zawodowo. Szerokie uregulowanie aktywności zawodowej cudzoziemców ma również na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu (vide: druk sejmowy X, nr 1685).
Powyższe uzasadnia uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.).
ds