Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2026 r. nr SKO.4141.13.26 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691), dalej jako: "k.p.a." i art. 17 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2025.1208 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429 ze zm.) dalej jako: "u.ś.w." - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 10 marca 2026 r. nr 524.21.ŚP.2026, którą organ I instancji uchylił własną decyzję z dnia 19 września 2022 r. nr GOPS 524.27.ŚP.2022 o przyznaniu W. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad bratem A. S..
Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 19 września 2022 r. nr GOPS 524.27.ŚP.2022 Wójt Gminy K. przyznał W. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad bratem A. S. na okres od 1 sierpnia 2022 r. bezterminowo. Informacją z dnia 9 lutego 2026 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznano A. S. świadczenie wspierające na okres od dnia 18 grudnia 2024 r. do dnia 31 grudnia 2031 r. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 10 marca 2026 r. Wójt Gminy K. uchylił własną ww. decyzję z dnia 19 września 2022 r. nr GOPS 524.27.ŚP.2022 z uwagi na nabycie przez A. S. prawa do świadczenia wspierającego. Organ uznał, że w takiej sytuacji W. S. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł W. S., lecz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w obecnym stanie prawnym, w przypadku osób pełnoletnich, świadczenie pielęgnacyjne zostało zastąpione świadczeniem wspierającym, a oba te świadczenia wykluczają się wzajemnie. W. S. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przyznane przed 31 grudnia 2023 r., zaś niepełnosprawnemu bratu skarżącego, nad którym sprawowała opiekę, przyznane zostało świadczenie wspierające z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od dnia 18 grudnia 2024 r. Przyznanie świadczenia wspierającego A. S. spowodowało, że W. S., z uwagi na treść art. 63 ust. 6 u.ś.w. utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe stanowiło podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium uznało również, że okoliczności podniesione przez skarżącego w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. Z brzmienia przepisów u.ś.w. wynika wprost, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne wykluczają się wzajemnie, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie nie ma swobody w ocenie przesłanek, od których uzależnione jest uchylenie prawa do świadczenia. Trudna sytuacja finansowa skarżącego nie ma więc wpływu na rozstrzygnięcie organu.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł W. S. wskazując, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności, podniesionych przez skarżącego w odwołaniu. Ponadto skarżący nie zgodził się na uchylenie decyzji z dniem 18 grudnia 2024 r. Podkreślił, że zaszła sprzeczność w rozumieniu i interpretacji przepisów, gdyż świadczenie pielęgnacyjne i wspierające nie wykluczają się wzajemnie bowiem jedno z nich przyznane jest opiekunowi za sprawowanie opieki, a drugie bezpośrednio osobie niepełnosprawnej. Gdyby jednak Sąd uznał, że świadczenia te są tożsame, to decyzja powinna zostać uchylona dopiero od chwili, kiedy skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji o przyznaniu jego bratu świadczenia wspierającego, nie powinna być zaś uchylona wstecz. Składając w imieniu brata wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego, skarżący nie miał bowiem wiedzy, czy wniosek zostanie rozpatrzony pozytywnie i bratu zostanie przyznane świadczenie wspierające.
Kolegium w ogóle nie odniosło się do tej kwestii, a sam skarżący nie miał świadomości, że świadczenie pielęgnacyjne jest nienależne, dopóki nie została wydana decyzja przyznająca świadczenie wspierające. Skarżący nie został także pouczony o braku prawa do świadczenia. Podkreślił, że nie zataił otrzymania przez brata świadczenia wspierającego, poinformował organ niezwłocznie po wydaniu decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy, nakazujące rezygnację ze świadczenia pielęgnacyjnego na kilka lat przed ewentualnym otrzymaniem świadczenia wspierającego w ocenie skarżącego rażąco naruszają godność i prawo człowieka niepełnosprawnego, jak również opiekunów osób niepełnosprawnych oraz przepisy Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy u.ś.w. wprowadzające świadczenie wspierające, które jest kierowane bezpośrednio do pełnoletnich osób niepełnosprawnych, mających potrzebę wsparcia i jednocześnie ustawa ta zmieniła przepisy u.ś.r. regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym w wieku do ukończenia 18. roku życia. Ustawodawca przewidział możliwość dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów pełnoletnich osób niepełnosprawnych, którym prawo do tego świadczenia zostało już przyznane (art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w.).
Wprowadzone do systemu prawnego świadczenie wspierające, mające w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki, przewidziane jest dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich. Stosownie do art. 3 ust. 2 u.ś.w. świadczenie to przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2023.100 ze zm.). Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania.
W nadanej sprawie podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 63 ust. 6 u.ś.w., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r., nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Ustawodawca wprowadził zatem regulację prawną, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba z niepełnosprawnością ma przyznane świadczenie wspierające. Innymi słowy, świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi, a skorzystanie przez osobę niepełnosprawną z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że decyzją z dnia 19 września 2022 r. skarżący miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym bratem od dnia 1 sierpnia 2022 r. bezterminowo.
Nie jest również sporne to, iż w dniu 9 lutego 2026 r. A. S., niepełnosprawny brat skarżącego, otrzymał świadczenie wspierające od dnia 18 grudnia 2024 r. W konsekwencji, z mocy art. 63 ust. 6 u.ś.w., skarżącemu przestało przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad bratem. Zasadnie zatem organy zastosowały ww. regulację prawną uchylając decyzję przyznającą skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie Wójt Gminy K. w decyzji z dnia 10 marca 2026 r. nie wskazał, iż uchyla własną decyzję z dnia 19 września 2022 r. od dnia wydania decyzji uchylającej, tj. od dnia 10 marca 2026 r., co należy uznać za uchybienie. Jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że decyzja wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki od chwili jej wydania (ex nunc), natomiast skutek wsteczny może mieć wyłącznie wtedy, gdy ma pozytywne konsekwencje dla strony.
Nie ma zatem wątpliwości, że kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja z dnia 10 marca 2026 r. uchyla decyzję z dnia 19 września 2022 r. od dnia 10 marca 2026 r., zaś wspomniane uchybienie nie uzasadnia konieczności wyeliminowania decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.
Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów, należy zauważyć, iż dotyczą one nienależnego pobrania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący wywodzi, że nie można przypisać mu pobierania ww. świadczenia ze świadomością, iż jest ono nienależne. Tymczasem zaskarżona decyzja nie rozstrzyga w zakresie nienależnie pobranego świadczenia. Przedmiotem rozstrzygnięcia jest bowiem wyłącznie uchylenie decyzji przyznającej skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Argumenty dotyczące braku świadomości nienależności świadczenia pielęgnacyjnego oraz trudnej sytuacji materialnej skarżącego będą mogły zostać podniesione w ewentualnym postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143 ze zm.) oddalił skargę.
ds