Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 4 września 2026 r., sygn. akt II SA/Łd 408/26

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2026 r. nr KO.440.26.2026 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie jako: "k.p.a") utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia 27 lutego 2026 r. nr KO.440.119.2025 o odmowie wszczęcia na wniosek D. G. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Opoczna z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Decyzją z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB Burmistrz Opoczna przyznał D. G. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 288,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.

Decyzją z dnia 15 kwietnia 2025 r., wydaną po wznowieniu postępowania, organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z dnia 11 grudnia 2023 r. i przyznał D. G. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 600,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.

Pismem z dnia 20 grudnia 2025 r., wniesionym na adres do doręczeń elektronicznych Kolegium w dniu 22 grudnia 2025 r., D. G. zwrócił się o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzji ostatecznych organu pierwszej instancji z dnia 11 grudnia 2023 r., tj.: Nr DSPS.5101.637.2023.AMB (zasiłek okresowy), Nr DSPS.5102.474.2023. AMB (zasiłek celowy na zakup środków czystości), Nr DSPS.511.1341.2023.AMB (zasiłek celowy na zakup żywności), jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wskazał m.in., iż wszystkie trzy zaskarżone decyzje opierają się na błędnie ustalonym dochodzie rodziny w kwocie 624,00 zł, natomiast w decyzji dotyczącej zasiłku okresowego organ I instancji wprost przyznał, że skarżący płaci miesięczne alimenty w wysokości 700 zł. Zatem dochód w rodzinie skarżącego został zawyżony o 700 zł. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z dnia 12 listopada 2025 r. stwierdziło nieważność innej decyzji z tożsamego okresu z powodu identycznego błędu.

SKO jednoznacznie uznało, że brak odliczenia alimentów stanowi "kwalifikowaną wadę skutkującą unieważnieniem na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa". Kontynuowanie egzystencji trzech zaskarżonych decyzji w obrocie prawnym stanowi zatem rażące naruszenie zasady praworządności.

Pismem z dnia 22 grudnia 2025 r. organ I instancji zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia 11 grudnia 2023 r., przyznających D. G. prawo do zasiłku celowego na zakup żywności oraz środków czystości, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W piśmie tym wyjaśnił, że w związku z toczącym się postępowaniem administracyjnym w ww. sprawach, błędnie wyliczono dochód strony, ponieważ nie odliczono bieżących alimentów w wysokości 700,00 zł. Ponadto w ww. decyzjach nie został uwzględniony dochód z tytułu zasiłku okresowego w wysokości 538,00 zł, przyznanego decyzją Nr DSPS.5101.580.2023.KO z dnia 15 listopada 2023 r. Nadto organ pierwszej instancji wskazał, iż decyzją Nr DSPS.5101.580.2025.KST z dnia 11 grudnia 2025 r. został przyznany D. G. zasiłek okresowy za okres od 1 października 2023 r. do 31 października 2023 r. w wysokości 600,00 zł, po stwierdzeniu nieważności powyższej decyzji przez Kolegium decyzją z dnia 12 listopada 2025 r. znak: KO.440.100.2025.

Zasiłek okresowy został wyrównany w kwocie 62,00 zł. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym należało uwzględnić następujące dochody, tj.: zasiłek rodzinny w wysokości 124,00 zł, fundusz alimentacyjny w wysokości 500,00 zł, zasiłek okresowy w wysokości 600,00 zł oraz należało odliczyć bieżące alimenty w wysokości 700,00 zł. Kryterium ustawowe dla rodziny: 1.200,00 zł, dochód rodziny: 1.224,00 zł (po odliczeniu alimentów w wysokości 700,00 zł na syna A. G. dochód rodziny wynosił: 524,00 zł, na osobę: 262,00 zł.). Błąd pracownika polegał na nieprawidłowym ustaleniu dochodu rodziny. Usunięcie tego rodzaju wady nie może nastąpić poprzez sprostowanie decyzji na podstawnie art. 113 k.p.a.

W dniu 21 stycznia 2026 r. D. G. złożył kolejne pismo, w którym podniósł zarzuty kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym udokumentowanej statystycznie systemowej dyskryminacji oraz rażącego naruszenia zasad dostępu do akt sprawy w celu ukrycia nierzetelności dokumentacji.

Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 27 lutego 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Opoczna z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż przedmiotowa decyzja organu I instancji nie istnieje już w obrocie prawnym, gdyż została uchylona decyzją z dnia 15 kwietnia 2025 r. Nr DSPS.5101.118.2025.KST. Natomiast postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczy tylko decyzji istniejących w obrocie prawnym. Mamy zatem do czynienia z inną uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a.

D. G. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz organ nie znalazł podstaw do zakwestionowania własnego rozstrzygnięcia i zaskarżonym postanowieniem utrzymał je w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 kwietnia 2026 r. organ podzielił pogląd, zgodnie z którym nie ma możliwości wzruszenia w trybie nadzwyczajnym decyzji, której nie ma już w obrocie prawnym. Skoro decyzja objęta wnioskiem skarżącego o stwierdzenie jej nieważności w tym czasie nie istniała już w obrocie prawnym, to, jak słusznie uznało Kolegium w zaskarżonym postanowieniu, nie było podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego wobec niej.

Ponadto na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego. W postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania organ nie może zatem formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, albowiem instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Chybiony jest zatem zarzut, iż Kolegium nie odniosło się merytorycznie w zaskarżonym postanowieniu do kluczowych argumentów strony podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, jak i w dodatkowym piśmie z dnia 28 grudnia 2025 r. Skoro zatem Kolegium nie mogło oceniać merytorycznie decyzji, która nie istnieje w obrocie prawnym, to nie sposób zarzucać Kolegium, że zaskarżone postanowienie jest niespójne z rozstrzygnięciem podjętym w innej sprawie skarżącego (Nr KO.440.100.2025).

Bezpodstawne są również zarzuty skarżącego odnoszące się do decyzji organu I instancji z dnia 15 kwietnia 2025 r., jak i do stanowiska zajętego przez Kolegium w innej sprawie (Nr KO.440.100.2025). W konsekwencji nie znajduje uzasadnionych podstaw zarzut naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej, jak i zasady praworządności (art. 6 k.p.a.).

Kolegium podkreśliło również, że stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie jest samoistnym celem ani przedmiotem odrębnego postępowania. Pojawia się ono tylko w ramach postępowania nieważnościowego prowadzonego na podstawie art. 156 k.p.a. Nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji w oparciu o art. 158 § 2 k.p.a. (stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa) bez wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. W toku procedury administracyjnej organ administracji musi w pierwszej kolejności zbadać, czy decyzja administracyjna dotknięta jest którąś z ciężkich wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a., a może to zrobić tylko w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Zatem wobec stwierdzenia, że brak było podstaw do merytorycznego załatwienia w drodze decyzji administracyjnej wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Opoczna z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB, która nie funkcjonuje już w obrocie prawnym, uzasadniona była odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Na marginesie Kolegium wskazało, iż skarżący powołuje się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na orzeczenia sądów administracyjnych o podanych sygnaturach, w których nie sposób doszukać się przywołanego przez niego stanowiska sądu. Powołane orzeczenia mają też inną datę wydania niż podana przez skarżącego.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł D. G., wnosząc o jego uchylenie w całości, jak i uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia z dnia 27 lutego 2026 r. i zobowiązanie SKO do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Opoczna z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB oraz o zasądzenie od SKO na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego, o ile takowe powstaną, według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił postanowieniu:

1. 1. naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zastosowanie niedopuszczalnego automatyzmu procesowego: "uchylenie decyzji ex nunc = bezprzedmiotowość postępowania nieważnościowego" - sprzecznego z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi;
2. 2. naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - zaniechanie oceny przesłanek merytorycznych przy błędnym zatrzymaniu postępowania na etapie formalnym; niezbadanie przesłanek rażącego naruszenia prawa mimo oczywistości wady;
3. 3. naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. - trwałe i nieodwracalne zamknięcie jedynej dostępnej drogi do uzyskania prejudykatu odszkodowawczego;
4. 4. naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. - zasada zaufania do organów państwa i zasada praworządności: SKO powołuje się na skutki własnego błędnego działania jako przeszkodę procesową dla skarżącego ("koło argumentacyjne");
5. 5. naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. - zasada równego traktowania i spójności działania organów: SKO stwierdziło nieważność za identyczną wadę w sprawie KO.440.100.2025, odmawiając jednocześnie wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie;
6. 6. naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. - pominięcie istotnych zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;
7. 7. naruszenie art. 77 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - zaniknięcie drogi sądowej do ochrony praw majątkowych i do sądu.

W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., iż pierwotna decyzja z dnia 11 grudnia 2023 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1214 ze zm., dalej: "u.p.s."). Wada ta ma charakter materialnoprawny - tkwi bezpośrednio w sentencji decyzji, która przyznała świadczenie w kwocie niemożliwej do uzasadnienia żadnym prawidłowym zastosowaniem art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. do ustalonego przez sam organ stanu faktycznego. Różnica pomiędzy kwotą należną a kwotą faktycznie wypłaconą wyniosła 312,00 zł miesięcznie. Za objęty decyzją okres dwóch miesięcy (XI-XII 2023 r.) łączna kwota niedopłaty wyniosła 624,00 zł. Wyrównanie zostało wypłacone dopiero w dniu 18 kwietnia 2025 r. - tj. z opóźnieniem wynoszącym blisko 16 miesięcy od daty, w której świadczenie powinno zostać wypłacone w prawidłowej wysokości. Przez cały ten okres skarżący - samotny ojciec z dzieckiem, korzystający z pomocy społecznej z powodu bezrobocia - był pozbawiony przysługującej mu z mocy prawa większej części świadczenia.

Skarżący podkreślił, iż posiada interes prawny w przeprowadzeniu postępowania nieważnościowego, gdyż będzie ono stanowić prejudykat dla roszczenia odszkodowawczego. Ponadto skutek ex tunc niemożliwy jest do osiągnięcia w innym trybie, a uchylenie decyzji w trybie wznowienia zachowuje domniemanie legalności decyzji za okres jej obowiązywania. Stwierdzenie nieważności potwierdza, że decyzja była wadliwa od chwili wydania - ma to istotne znaczenie dla wykazania systemowego charakteru naruszeń prawa przez MGOPS w O..

Z uwagi na powyższe okoliczności skarżący wniósł jak w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Należy w tym miejscu wskazać, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wymaga wykazania, że zarzucane organowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (innego niż dające podstawę stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania) spełniało warunki określone tym przepisem, tzn. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewykazanie takiej odmiany wpływu naruszenia na wynik sprawy oznaczałoby bowiem stan, w którym skarga powinna podlegać oddaleniu. Brak takiego właśnie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oznacza stan, w którym ustawodawca nie pozwala na eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymujące w mocy własne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Występujące w sprawie zagadnienie prawne sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ był uprawniony do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. i odmowy wszczęcia na żądanie skarżącego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Opoczna z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB.

Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten wskazuje na dwie przyczyny odmowy wszczęcia postępowania: pierwsza ma charakter podmiotowy (wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną), a druga - przedmiotowy ("inne uzasadnione przyczyny"), przy czym okoliczności stanowiące "inne uzasadnione przyczyny" nie zostały skonkretyzowane w ustawie.

Dla wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wystarczające jest stwierdzenie istnienia którejkolwiek przesłanki niedopuszczalności wszczęcia postępowania. Postanowienie to nie ma charakteru uznaniowego. Organ jest zobligowany do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w każdym przypadku, gdy stwierdzi, że postępowanie nie może być wszczęte z jakiejkolwiek przyczyny, przy czym organ nie może w tym postanowieniu zawrzeć wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. W ramach badania dopuszczalności wszczęcia postępowania możliwe jest wyłącznie zbadanie tych okoliczności, które należą do przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania. Przyjąć należy, że przeszkoda wszczęcia postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi wynikać z treści wniosku. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w trybie art. 61a § 1, ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego (zob. np. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 528/19, wszystkie powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trzeba także wyjaśnić, że zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, w stosunku do której wznowiono postępowanie nie jest niedopuszczalne (por. np. wyrok NSA w Warszawie z 9 sierpnia 1990 r., IV SA 543/90; R. Kędziora [w:] Komentarz KPA, 2014, s. 1048). Skuteczne zastosowanie trybu nadzwyczajnego zmierzającego do uchylenia decyzji nie wyłącza możliwości retroaktywnego orzeczenia w stosunku do decyzji już uchylonej. Stąd nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności decyzji uchylonej w wyniku wznowienia (por. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 449).

Należy bowiem zważyć możliwość wystąpienia takich spraw, w których dochodzi do zbiegu podstaw stosowania obu trybów nadzwyczajnych. Decyzja może być dotknięta różnego typu wadami i zawierać zarówno wady skutkujące nieważnością, jak i wady dające podstawę do wznowienia postępowania (Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. IX, WKP 2026). Uchylenie decyzji nie musi zatem zamykać drogi do stwierdzenia, że była ona od początku nieważna, o ile dotknięta jest wadą skutkującą jej nieważnością. Trzeba też zauważyć, że przesłanki wznowienia postępowania i przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zawarte są w dwóch rozłącznych katalogach określonych w przepisach art. 145 § 1 i art. 156 § 1 k.p.a. Stosownie do art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1. 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
2. 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;
3. 3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;
4. 4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;
5. 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;
6. 6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;
7. 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);
8. 8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Natomiast w myśl art. 156 organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1. 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2. 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3. 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4. 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5. 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6. 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7. 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Powyższe tryby nadzwyczajne nie są wobec siebie konkurencyjne, co polega na tym, że nie jest dopuszczalne przyjęcie, aby którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogła zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Elementem odróżniającym obie instytucje jest materialnoprawny charakter w przypadku stwierdzenia nieważności i proceduralna istota wznowienia postępowania. W przypadku stwierdzenia nieważności wada decyzji ma swoje źródło w prawie materialnym, tj. tkwi w samej decyzji. Natomiast w odniesieniu do wznowienia postępowania wada dotyczy sposobu podejmowania tej decyzji, przy czym wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy w celu sprawdzenia, czy dana wada postępowania wpłynęła także na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2026 r., sygn. I OSK 442/25).

W realiach kontrolowanej sprawy trzeba podkreślić, że podnoszone przez skarżącego żądanie stwierdzenia nieważności dotyczy decyzji, w stosunku do której Burmistrz a postanowieniem z dnia 31 marca 2025 r. wznowił postępowanie administracyjne a następnie decyzją z dnia 15 kwietnia 2025 r. uchylił przedmiotową decyzję. Jak wynika z akt postępowania organ wznowił postępowanie z uwagi na wyjście na jaw istotnej dla sprawy okoliczności, jaką było dokonanie przez skarżącego w październiku 2023 r. wpłaty alimentów na rzecz syna w wysokości 700,00 zł., co skutkowało przyznaniem zasiłku okresowego w niższej wysokości niż powinien być przyznany przy odliczeniu od dochodu skarżącego zapłaconych alimentów.

Z kolei, jak wynika z treści wniosku o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, jako podstawę żądania skarżący wskazał błędne ustalenie dochodu rodziny w wyniku pominięcia wpłaty alimentów na rzecz syna w wysokości 700,00 zł. We wniosku o stwierdzenie nieważności skarżący podnosi, że pracownik socjalny zaniechał odliczenia alimentów co doprowadziło do zawyżenia dochodu o 700,00 zł i skutkowało przyznaniem zasiłku okresowego w zaniżonej kwocie 288,00 zł zamiast pełnej różnicy między kryterium a faktycznym dochodem.

Wobec powyższego nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący uzasadnia swoje żądanie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB zaistnieniem tych samych okoliczności, które stały się uprzednio podstawą do wznowienia postępowania oraz uchylenia decyzji. Zaniżenie dochodu skarżącego polegające na nieuwzględnieniu wypłaty alimentów w kwocie 700 zł było przedmiotem badania przez organ w toku postępowania wznowieniowego i skutkowało wznowieniem postępowania oraz uchyleniem decyzji. Decyzja uchylająca decyzję z dnia 11 grudnia 2023 r. Nr DSPS.5101.637.2023.AMB z powodu tej samej wady, na którą powołuje się skarżący w niniejszej sprawie jest ostateczna i prawomocna.

W literaturze i orzecznictwie uznaje się, że okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie mogą jednocześnie stanowić podstaw do żądania stwierdzenia nieważności decyzji (por. np. wyrok NSA z 19 września 2013 r., sygn. II OSK 533/12; wyrok NSA z 7 stycznia 2025 r., sygn. I OSK 2177/21). Nadzwyczajne tryby postępowania (wznowieniowe i nieważnościowe) oparte są na zasadzie niekonkurencyjności, zgodnie z którą poszczególne tryby mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie.

Niemożliwe jest więc z tego samego powodu uruchomienie trybu wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności. Poszczególne tryby nadzwyczajne nie mogą być stosowane zamiennie lub łącznie (wyrok WSA we Wrocławiu z 22 czerwca 2023 r., sygn. IV SA/Wr 159/23).

Wobec powyższego w realiach kontrolowanej sprawy należało uznać, że wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wobec decyzji uchylonej w wyniku wznowienia postępowania w związku z tymi samymi wadami decyzji, które wskazywane są przez skarżącego jako podstawa jej nieważności, jest niedopuszczalne z innych uzasadnionych przyczyn, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Trzeba przy tym ponownie podkreślić, że uchylenie decyzji nie przesądza w każdej sytuacji o niedopuszczalności następczego stwierdzenia jej nieważności w związku z bezprzedmiotowością takiego postępowania. Trafnie kwestionuje skarżący zastosowanie "automatyzmu procesowego: uchylenie decyzji ex nunc = bezprzedmiotowość postępowania nieważnościowego". Jednakże w okolicznościach kontrolowanej sprawy zachodzi niedopuszczalność postępowania z opisanych powyżej względów o charakterze przedmiotowym, stanowiących "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Trzeba też wskazać, że okoliczności stanowiące przeszkody wszczęcia postępowania w istocie wynikają z treści wniosku. W konsekwencji zatem rozstrzygnięcie organu okazało się prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61a § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zaniechanie oceny przesłanek merytorycznych należy przypomnieć, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w trybie art. 61a § 1, ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego. Na etapie sprawdzania dopuszczalności postępowania przesłanki nieważności nie podlegają zatem badaniu, na co zwrócił uwagę organ w zaskarżonym postanowieniu.

Niezasadne okazały się także zarzuty naruszenia art. 61a § 1 w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. poprzez trwałe i nieodwracalne zamknięcie jedynej dostępnej drogi do uzyskania prejudykatu odszkodowawczego a także naruszenia art. 77 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – zamknięcie drogi sądowej do ochrony praw majątkowych i do sądu. Stosownie do art. 158 § 2 k.p.a., jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Z kolei okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. są następujące: upływ co najmniej 10 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji oraz wywołanie nieodwracalnych skutków prawnych. Przede wszystkim jednak trzeba podkreślić, że art. 158 § 2 znajduje zastosowanie wówczas, gdy w wyniku prowadzonego postępowania w przedmiocie nieważności organ stwierdzi, że zostały spełnione przesłanki pozytywne (art. 156 § 1 k.p.a.) a jednocześnie wystąpiły przesłanki negatywne z art. 156 § 2. W badanej sprawie, wobec odmowy wszczęcia postępowania, wskazywany przez skarżącego przepis art. 158 § 2 nie znajduje zatem zastosowania a w konsekwencji nie mogło dojść do jego naruszenia.

Skarżący wskazuje ponadto na art. 4171 § 2 k.c., zgodnie z którym, jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Wypada zatem w ślad za organem powołać stanowisko judykatury, które Sąd orzekający w pełni podziela, że postępowanie odszkodowawcze - cywilnoprawne jest kwestią wtórną i dla instytucji samego wszczęcia postępowania nieważnościowego nie ma znaczenia. Roszczenie odszkodowawcze może być skutkiem wyeliminowania decyzji, ale roszczenie to, nie może być podstawą wszczęcia postępowania nieważnościowego. Przesłanka szkody nie jest bowiem, przesłanką nieważnościową w zamkniętym katalogu podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w myśl art. 156 § 1 k.p.a.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania, pomimo że organ stwierdził w innej sprawie nieważność decyzji z powodu identycznej wady, trzeba wskazać, że badanie rozstrzygnięcia wydanego w sprawie nie będącej przedmiotem skargi wykracza poza zakres kognicji Sądu w sprawie niniejszej.

W skardze do tut. Sądu skarżący podnosi także zarzut naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. polegającego na tym, że rozpatrując sprawę ponownie organ nie odniósł się do zarzutów podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Trzeba zatem wskazać, że podnoszona przez skarżącego różnica między skutkiem ex nunc uchylenia a skutkiem ex tunc stwierdzenia nieważności znajduje swoje odzwierciedlenie już w treści postanowienia z 27 lutego 2026 r., w którym organ wprost wskazuje, że w wyniku stwierdzenia nieważności decyzja wadliwa zostaje usunięta z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że stwierdzenie nieważności wywołuje skutki od momentu wydania decyzji.

Jednocześnie treść uzasadnienia obu postanowień nie pozostawia wątpliwości o do tego, że organ prawidłowo identyfikuje moment, od którego następuje skutek uchylenia decyzji. Co do zarzutu niespełnienia przesłanki wznowienia postępowania z art., 145 § 1 pkt 5 k.p.a., trzeba wskazać, że ewentualne wady postanowienia z dnia 31 marca 2025 r. w przedmiocie wznowienia postępowania oraz ostatecznej decyzji z dnia 15 kwietnia 2025 r. uchylającej decyzję z 11 listopada 2023 r. pozostają poza przedmiotem niniejszej sprawy. Wypada też zauważyć, że zarzut braku odniesienia się do sprzeczności z decyzją KO.440.100.2025 nie znajduje potwierdzenia w treści uzasadnienia skarżonego postanowienia. Organ wskazuje bowiem wprost na bezpodstawność tego zarzutu argumentując, że wykracza on poza zakres postępowania w sprawie. Wbrew stanowisku skarżącego Kolegium odnosi się także do podnoszonej w odwołaniu kwestii odszkodowania na gruncie prawa cywilnego. W konsekwencji zatem również zarzut pominięcia argumentacji dotyczącej możliwości uzyskania prejudykatu odszkodowawczego nie okazał się zasadny.

Podsumowując w ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie organ nie dopuścił się takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. W sprawie nie doszło do naruszeń, o których mówi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.

a.bł.