Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 marca 2026 r., znak sprawy 010070/680/3448303/2024 (postępowanie 465145650) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1661) – dalej: k.p.a.; ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1576) – dalej: p.p.w.d.; Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2025 r., znak sprawy 010070/680/3448303/2024 (postępowanie 465145650) o zmianie przyznanego M. M. świadczenia wychowawczego na dziecko J.K., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w ten sposób, że:
- - na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 28 lutego 2025 r. przyznał ww. świadczenie w kwocie 800 zł. miesięcznie;
- - na okres świadczeniowy od 1 marca 2025 r. do 31 maja 2025 r. przyznał ww. świadczenie w kwocie 400 zł. miesięcznie.
Z dokonanych w sprawie istotnych dla jej rozstrzygnięcia wynika, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko J.K. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. M.M (dalej także skarżąca, strona) wystąpiła w dniu 16 kwietnia 2024 r. Wnioskowane świadczenie zostało przyznane skarżącej na podstawie informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 maja 2024 r. i przekazane do realizacji.
W toku pobierania przedmiotowego świadczenia do akt sprawy wpłynął odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu I Wydział Cywilny z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. akt IC 1307/24 orzekający między innymi o rozwodzie M.M. z J.K. (pkt 1 wyroku) oraz wykonywaniu władzy rodzicielskiej ww. nad wspólnymi małoletnimi dziećmi – J.K. i S.K., powierzając rozwiedzionym rodzicom opiekę naprzemienną nad dziećmi (pkt 2 wyroku).
Z uwagi na powyższe wskazaną na wstępie decyzją z dnia 22 sierpnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odwołując się do treści art. 5 ust. 2a p.p.w.d. orzekł o zmianie przyznanego stronie świadczenia wychowawczego. Jednocześnie organ zaznaczył, że odrębną decyzją ustalona zostanie wota nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego należna do zwrotu.
Kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie, w którym podnosiła, iż pomimo orzeczonego rozwodu, jak i sprawowanej opieki naprzemiennej nad J.K., to z przyznanego stronie świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025 korzystali oboje rodzice. Środki z tego tytułu wpływały na wspólny wówczas rachunek bankowy, z którego każde z rodziców pobierało należną mu cześć. Powyższe potwierdzają załączone do odwołania wyciągi z rachunku bankowego.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 27 marca 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy (art. 4 ust. 2 pkt 1 p.p.w.). Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 2a p.p.w.d. w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Uwzględniając powyższe organ odwoławczy wskazał, iż dokonane w sprawie, w oparciu o przedłożony przez skarżącą odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu I Wydział Cywilny z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. akt IC 1307/24, bezsporne ustalenia faktyczne, co do faktu sprawowania orzeczonej przez sąd opieki naprzemiennej nad małoletnim J.K. przez oboje rodziców, obligowały organ do zmiany przyznanego stronie świadczenia w ten sposób, że od 1 marca 2025 r. do 31 maja 2025 r. należna stronie wysokość przedmiotowego świadczenia wynosi 400 zł miesięcznie.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podtrzymała argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wskazała, że w jej ocenie kwestionowana decyzja jest błędna i niezasadna, gdyż zgodnie z przepisami świadczenie wychowawcze na każde dziecko wynosi 800 zł. Organ natomiast dokonując zmniejszenia przyznanej jej kwoty świadczenia za sporny okres nie orzekł jednocześnie o przyznaniu pozostałych 400 zł ojcu dziecka.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu 2 września 2026 r. na rozprawie skarżąca popierała wniesioną skargę i przedstawioną w niej argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W rozpoznawanej sprawie jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi M.M.uczyniła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 marca 2026 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 sierpnia 2025 r. o zmianie przyznanego skarżącej, na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. świadczenia wychowawczego na dziecko J.K..
W tym miejscu wskazać należy, że Sąd dostrzega, iż adresatem zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji była M.M. Niemniej jednak wnosząc przedmiotową skargę strona skarżąca wskazała jedynie pierwszy człon ww. nazwiska i w taki też sposób własnoręcznie podpisała skargę, co Sąd uwzględnił zarówno w sentencji wydanego wyroku, jak i w treści niniejszego uzasadnienia.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1576) – dalej: p.p.w.d.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a ustawy (art. 4 ust. 2 pkt 1 p.p.w.).
Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 2a p.p.w.d. w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Jak wynika z art. 13 ust. 1-2 p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego następuje na wniosek uprawnionego podmiotu, składany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przyznanie świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji i następuje w drodze informacji umieszczonej profilu informacyjnym wnioskodawcy, bądź też przesłanej na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu (art. 13a ust. 1-2 p.p.w.d.). Natomiast w sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 p.p.w.d.).
Świadczenie wychowawcze wypłaca się w okresach miesięcznych (art. 21 ust. 1 p.p.w.d.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (art. 27 ust. 1 p.p.w.d.).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, że informacją z dnia 6 maja 2024 r. skarżąca została powiadomiona o przyznanym jej uprawnieniu do świadczenia wychowawczego na dziecko J.K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., w wysokości 800 zł. miesięcznie, zgodnie z wnioskiem strony z dnia 16 kwietnia 2024 r. Przyznane skarżącej świadczenie zostało wypłacone w pełnych ustawowych kwotach za cały okres świadczeniowy, na wskazany we wniosku strony rachunek bankowy.
Bezsporna pozostaje także ta okoliczność, że w okresie pobierania przedmiotowego świadczenia, na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu I Wydział Cywilny z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. akt IC 1307/24 orzeczono między innymi o rozwodzie M.M. z J.K.(pkt 1 wyroku) oraz wykonywaniu władzy rodzicielskiej ww. nad wspólnymi małoletnimi dziećmi – J.K. i S.K., powierzając rozwiedzionym rodzicom opiekę naprzemienną nad dziećmi (pkt 2 wyroku).
Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że sprawie wystąpiły inne okoliczności, o których mowa w powołanym wyżej art. 27 ust. 1 p.p.w.d. mające wpływ na przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J.K., skutkujące koniecznością zmiany, począwszy od dnia 1 marca 2025 r. (uwzględniając datę uprawomocnienia się ww. wyroku) do zakończenia okresu świadczeniowego, wysokości należnego stronie świadczenia.
Niemniej jednak wydane w sprawie decyzje organów obu instancji dotknięte są wadą prawną obligującą Sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podkreślenia bowiem wymaga, że zgodnie z ugruntowanym poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych podejmowana na podstawie art. 27 ust. 1 p.p.w.d. decyzja uchylająca lub zamieniająca prawo do określonego świadczenia, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. na przyszłość. Ponadto na podstawie powołanego wyżej przepisu nie podlega uchyleniu ani zmianie prawo do świadczenia wychowawczego, które zostało już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie w całości pobrane i wypłacone. To zaś oznacza, że decyzja oparta o normę z art. 27 ust. 1 p.p.w.d. powinna więc wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia, natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego powinna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewiduje podstawy prawnej do uchylenia świadczenia co do minionych okresów świadczeniowych.
Oznacza to, że nie jest dopuszczalne uchylenie prawa do świadczenia, które zostało już skonsumowane (por. Wyrok NSA z 25 lutego 2026 r., I ISK 2986/23; wyrok WSA w Łodzi z 20 listopada 2025 r., II SA/Łd 528/25; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że do zmiany przyznanego skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J.K. doszło z mocą wsteczną, po zakończeniu okresu świadczeniowego. Decyzja organu I instancji wydana bowiem została w dniu 22 sierpnia 2025 r., a rozstrzygnięciem zmieniającym objęto okres od 1 marca 2025 r. r. do 31 maja 2025 r. Zmiana wysokości przyznanego świadczenia za okres, za który świadczenie to zostało już wypłacone w pełnej kwocie, było rozstrzygnięciem wadliwym, którego nie dostrzegł organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.
Z tych też przyczyn bez wpływu na wynik sprawy pozostaje argumentacja skarżącej prezentowana zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane zastosować się do wykładni znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów dokonanej przez Sąd w poczynionych rozważaniach. W szczególności wobec braku możliwości orzeczenia z mocą wsteczną o zmianie przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego (tu w zakresie wysokości należnego stronie świadczenia), jak również wobec prawnej możliwości dochodzenia zwrotu "nadwyżki" wypłaconych kwot, w trybie określonym w art. 25 p.p.w.d., rozważą zasadność umorzenia wszczętego w tej sprawie postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
A.K.