Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 20 stycznia 2026 r. nr SKO.4114.5.2026 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691), dalej jako: "k.p.a.", art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2025.1208 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 63 ust. 6 i ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429 ze zm.), dalej jako: "u.ś.w." - po rozpatrzeniu odwołania P. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 11 grudnia 2025 r. znak: SOCVI.554.1303DP.2025.273018.ŚR orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wypłacone w okresie od 14 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2025 r. w łącznej kwocie 45.917,20 zł oraz o zwrocie powyższego świadczenia.
Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 11 grudnia 2025 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad I. S. za okres od 14 do 30 czerwca 2024 r. w kwocie 1.693,20 zł, za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2024 r. w kwocie 2.988 zł miesięcznie, za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2025 r. w kwocie 3.287 zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranego ww. świadczenia pielęgnacyjnego za ww. okres w kwocie 45.917,20 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 17 ust. 4, art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6-8 u.ś.r. oraz art. 63 ust. 6 u.ś.w. W odwołaniu od powyższej decyzji P. S. wyjaśnił, że nie miał świadomości, iż świadczenie mu nie przysługuje. Całość uzyskanej kwoty przeznaczył na potrzeby matki, co potwierdzają załączone fotografie, zaświadczenie lekarskie oraz umowa kupna pojazdu elektrycznego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy u.ś.r. regulujące warunki otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła u.ś.w., która zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18. roku życia, natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Świadczenie pielęgnacyjne zostało zatem zastąpione w obecnym stanie prawnym (w przypadku osób pełnoletnich) świadczeniem wspierającym.
Świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane na rzecz opiekuna, obecnie zaś świadczenie wspierające przyznawane jest na rzecz osoby niepełnosprawnej. Dalej Kolegium, cytując art. 63 ust. 1 i ust. 11 u.ś.w., wyjaśniło, że za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Dalej organ odwoławczy wskazał, że Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. znak: SOCII.5111.044078.2023.273018.000001.2024, po rozpoznaniu wniosku P. S. z dnia 30 listopada 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – I. S., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi decyzją z dnia 20 lutego 2024 r. znak SKO.4114.92.2024 - po rozpoznaniu odwołania P. S. - uchyliło ww. decyzję organu I instancji w całości i w powyższym zakresie orzekło o przyznaniu P. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką na okres od dnia 18 września 2023 r. na czas nieokreślony.
Decyzja ta zmieniona była decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 grudnia 2024 r. znak: SOCII.5111.023771.2024.273018.000004.2024 w związku z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego Następnie, na podstawie weryfikacji przeprowadzonej przez Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi, ustalono, iż od dnia 14 czerwca 2024 r. I. S. jest uprawniona do pobierania świadczenia wspierającego. W związku z tym Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 10 września 2025 r. znak SOCII.5111.023771.2024.273018.000002.2025 uchylił od dnia 10 września 2025 r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lutego 2024 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 grudnia 2024 r., orzekającą o przyznaniu P. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi złożył P. S.. Organ odwoławczy decyzją z dnia 17 października 2025 r. znak: SKO.4114.163.2025 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W związku z tym, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 11 grudnia 2025 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za ww. okres w określonej kwocie oraz o zwrocie powyższego świadczenia.
Kolegium cytując następnie treść art. 63 ust. 6 u.ś.w. napisało, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Wypłata opiekunowi osoby z niepełnosprawnością świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać wstrzymana z chwilą złożenia przez osobę z niepełnosprawnością wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, chociaż jedno z nich przysługuje opiekunowi, a drugie - osobie wymagającej opieki. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo wskazał, iż w związku z ustaleniem I. S. prawa do świadczenia wspierającego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało odwołującemu od dnia 14 czerwca 2024 r., a zatem jako nienależnie pobrane podlega zwrotowi, co wprost wynika z art. 63 ust. 11 u.ś.w. Kolegium podkreśliło, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od art. 30 ust. 2 u.ś.r. przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane.
Z definicji nienależnie pobranego świadczenia, określonej w art. 63 ust. 11 u.ś.w., wyłania się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia. Z tego powodu - jak napisało Kolegium - okoliczność, iż w okresie od 14 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2025 r. odwołujący nie był świadomy tego, że świadczenie pielęgnacyjne mu się nie należy, nie ma wpływu na uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, gdyż w tym zakresie istotny jest wyłącznie fakt jednoczesnego pobierania obu świadczeń. Końcowo Kolegium stwierdziło, że wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, a podnoszone w treści odwołania okoliczności nie mają znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
Odwołujący może natomiast zwrócić się do organu I instancji z wnioskiem o zastosowanie ulgi w spłacie, tj. umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 u.ś.r.).
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze P. S. wskazał na naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i § 4 oraz art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności przez zaniechanie ustalenia, czy skarżący został prawidłowo i skutecznie pouczony o zmianach przepisów dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, nieustalenie, czy miał on świadomość, że z chwilą przyznania świadczenia wspierającego jego matce, świadczenie pielęgnacyjne stało się świadczeniem nienależnym, oraz pominięcie istotnych okoliczności dotyczących sposobu wykorzystania przez skarżącego otrzymanego świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej oraz zasady zaufania obywatela do władzy publicznej.
Ponadto skarżący wskazał na naruszenie prawa materialnego, tj.:
- a) art. 30 § 1 i § 2 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 63 ust. 16 u.ś.w. przez jego niezastosowanie, polegające na pominięciu obowiązku ustalenia, czy skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne w złej wierze, tj. mając świadomość braku prawa do jego pobierania, pomimo że okoliczności sprawy, w szczególności brak jednoznacznego i skutecznego pouczenia o zmianach zasad dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz skutkach przyznania świadczenia wspierającego osobie pozostającej pod jego opieką, brak wstrzymania wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego z urzędu oraz jego dalsza wypłata przez organ, nakazywały dokonanie ustaleń w zakresie świadomości skarżącego co do jego sytuacji prawnej oraz oceny jego dobrej lub złej wiary, jako świadczeniobiorcy,
- b) art. 63 ust. 11 u.ś.w. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że sam fakt zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego stanowi wystarczającą podstawę do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, bez dokonania indywidualnej oceny okoliczności sprawy, w szczególności bez ustalenia, czy skarżący miał świadomość zmiany swojej sytuacji prawnej, czy został prawidłowo i skutecznie pouczony oraz czy w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu co do przysługiwania mu prawa do tego świadczenia i jego prawidłowej wypłaty, co skutkowało zastosowaniem uproszczonego, automatycznego schematu kwalifikacji prawnej, nieuwzględniającego okoliczności istotnych dla oceny charakteru pobranego świadczenia.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką za okres od 14 czerwca 2024 r. do 31 sierpnia 2025 r. oraz orzeczenia obowiązku zwrotu tego świadczenia w łącznej kwocie 45.917,20 zł.
Na wstępie należy wskazać, że na mocy przepisów u.ś.w z dniem 1 stycznia 2024 r. do polskiego systemu prawnego wprowadzona została nowa forma wsparcia w postaci świadczenia wspierającego. Celem tego świadczenia jest udzielenie osobom niepełnosprawnym pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem ich szczególnych potrzeb życiowych (art. 3 ust. 1 u.ś.w.). Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane pod wskazanymi w tym przepisie warunkami, wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18. roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby te mają finansować koszty opieki. Świadczenie wspierające zastąpiło zatem istniejące w dotychczasowym kształcie świadczenie pielęgnacyjne w zakresie, w jakim adresowane było uprzednio do opiekunów osób dorosłych i w odróżnieniu do tego ostatniego, jego adresatem nie jest opiekun, lecz pełnoletnia osoba wymagająca opieki.
W myśl art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r., w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś osoby, którym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r., albo od dnia wejścia w życie tej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w u.ś.r., zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Ustawodawca przyjął, że nie ma możliwości realizacji za ten sam okres uprawnień do pobieranego na dotychczasowych zasadach świadczenia pielęgnacyjnego oraz do wprowadzonego z dniem 1 stycznia 2024 r. świadczenia wspierającego.
Świadczenia te - jak prawidłowo wyartykułowało to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi - są wobec siebie konkurencyjne, co jasno wynika z treści art. 63 ust. 6 u.ś.w. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, albo zasiłek dla opiekuna nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Z powyższą regułą w pełni koresponduje norma zawarta w art. 63 ust. 9 u.ś.w. stanowiąca, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego (a także specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna), o których mowa w u.ś.r., w brzmieniu dotychczasowym, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego.
Przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w., będący materialnoprawną podstawą decyzji wydanej w niniejszej sprawie, stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Wprowadzono tym samym regulację prawną, zgodnie z którą otrzymanie przez osobę z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone jej opiekunowi za ten sam okres, za który przyznano świadczenie wspierające, staje się świadczeniem nienależnie pobranym. W tej sytuacji za prawidłowy należy uznać wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest to odrębny i niezależny od regulacji u.ś.r. przepis szczególny.
Skutkuje to uznaniem, że poza przesłanką pobierania za ten sam okres dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie jest wymagane spełnienie innych warunków dla ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne zostało pobrane nienależnie (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 listopada 2025 r., II SA/Gl 981/25; wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 listopada 2025 r., II SA/Ke 401/25; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 listopada 2025 r., II SA/Gl 1128/25; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 października 2025 r., VIII SA/Wa 690/25; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 października 2025 r., II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2025 r., II SA/Po 457/25; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 października 2025 r., II SA/Gd 422/25; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W realiach rozpoznawanej sprawy należy przyjąć, że podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż nie był świadomy tego, że świadczenie pielęgnacyjne mu się nie należy, nie ma wpływu na uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane. Podobnie bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają zarzuty skargi wskazujące na naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania przez nieustalenie, czy skarżący pobierając świadczenie pielęgnacyjne działał w dobrzej wierze, czy miał świadomość zmiany swojej sytuacji prawnej, a także, czy został prawidłowo i skutecznie pouczony.
Niezależnie od powyższych uwag należy dostrzec, iż z akt sprawy wynika, że skarżący został pouczony o zasadach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i niemożności jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i wspierającego. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem pismo Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi z dnia 30 listopada 2023 r., w którym - w punkcie 7. wskazano: "w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki będzie miała przyznane przez ZUS świadczenie wspierające, opiekunowi nie będzie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne (...)". Przywołane pismo opatrzone jest odręczną adnotacją: "Otrzymałem S. P.". Informacja zawarta w powyższym piśmie jest jasna, a zatem pozwala przyjąć - choć jest to pozbawione wpływu na rozstrzygnięcie sprawy - że skarżący został prawidłowo pouczony o tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie będzie mu przysługiwać od momentu, kiedy osoba wymagająca opieki uzyska prawo do świadczenia wspierającego.
Bezpodstawne są zatem twierdzenia skarżącego, że nie miał on świadomości tego, że nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego od momentu, kiedy jego matka uzyska prawo do świadczenia wspierającego, a ponadto, że nie został odpowiednio pouczony w tym zakresie.
Z okoliczności sprawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne za sporny okres zostało skarżącemu wypłacone, zatem nie budzi wątpliwości, że skarżący pobrał świadczenie pielęgnacyjne za ten sam okres, za który jego matka otrzymała świadczenie wspierające. W rezultacie świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącemu trafnie zostało uznane za nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 63 ust. 11 u.ś.w. W konsekwencji brak jest podstaw do kwestionowania legalności decyzji wydanych w niniejszej sprawie.
Reasumując wypada podkreślić, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa materialnego i przepisów postępowania. Zaskarżona decyzja zawiera także pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. W tej sytuacji nie znajdując podstaw zasadności skargi należało ją oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. ds