Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 lutego 2026 r. nr KO.442.20.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691), dalej jako: "k.p.a." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 24 listopada 2025 r. nr ZŚR.430.363.2025, którą organ I instancji umorzył A. K. całość odsetek w wysokości 4.066,71 zł powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego J. K. oraz odmówił umorzenia należności głównej w wysokości 40.511,03 zł powstałej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ww. J. K..
Z akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2025 r. A. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego o umorzenie jego zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego w związku z alimentami na jego syna J. K., zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 11 marca 2013 r. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że od 2008 r. leczy się psychiatrycznie, w 2016 r. zdiagnozowano u niego schizofrenię paranoidalną, a także zespół Tourette’a. Również od 2016 roku wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem niezdolności do samodzielnej egzystencji. Od tego czasu stan jego zdrowia nie uległ poprawie, a choroba znacząco utrudnia mu normalne funkcjonowanie, a także możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wnioskodawca utrzymuje się z renty socjalnej oraz zasiłku pielęgnacyjnego, lecz po potrąceniach komorniczych zostaje mu kwota ok. 1.500 zł miesięcznie.
Z tej kwoty ok. 500 zł idzie na leki oraz dojazdy do lekarza, zaś reszta na bieżące opłaty i jedzenie. Skarżący podkreślił, że jest mu niezwykle ciężko, kiedy komornik zajmuje 60 % jego świadczeń. Ponadto wnioskodawca wskazał, że żyje w bardzo trudnych warunkach, w jego domu nie ma łazienki, ubikacji i ciepłej wody. Dlatego też, w ocenie skarżącego, zasadne jest umorzenie jego zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia oraz sytuację materialną i życiową. Powyższy wniosek skarżący przesłał za pośrednictwem poczty elektronicznej na skrzynkę e-mail organu.
Ponadto w wiadomości mailowej z dnia 25 kwietnia 2025 r. skarżący wniósł o zmniejszenie egzekucji komorniczej z 60% na 25% w oparciu o art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.2025.438 ze zm.), dalej jako: "u.p.o.u.a.".
W toku postępowania ustalono, iż A. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, leczy się psychiatrycznie od 2008 r., ponadto cierpi na otyłość olbrzymią, nadciśnienie, ma problemy z sercem. Jest pod stałą opieką psychiatry, kardiologa i diabetologa. Na jego miesięczny dochód składa się renta w wysokości 1.858 zł brutto, zasiłek pielęgnacyjny (215,84 zł), świadczenie uzupełniające (500 zł do kwietnia 2025 r.) oraz dodatek dopełniający (2.500 zł od maja). Natomiast jego miesięczne wydatki obejmują energię elektryczną (150 zł), gaz (50 zł), wydatki na leczenie i leki (300 zł, lecz od maja dodatkowo lek za 400 zł), śmieci (60 zł) oraz potrącenia komornicze (3.000 zł). Organ I instancji ustalił także, iż na dzień 7 lipca 2025 r. zadłużenie skarżącego wynosi 42.997,45 zł (40.520,05 zł należności głównej oraz 2.477,40 zł odsetek).
Decyzją z dnia 7 lipca 2025 r. Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego odmówił umorzenia skarżącemu całości zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na J. K. (reprezentowanego przez E. K.). Decyzja ta została jednak uchylona w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim, zaś sprawę przekazano organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in. na nieprawidłową formę wniesienia podania przez wnioskodawcę (wiadomość e-mail) oraz wątpliwość co do tego, czy organ I instancji był organem właściwym do podejmowania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. W uzasadnieniu decyzji organ nie wskazał bowiem, na jakiej podstawie uznał się właściwym do rozstrzygania sprawy na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.
Prowadząc ponownie postępowania, organ I instancji pismem z dnia 19 września 2025 r. wezwał A. K. do uzupełnienia braków formalnych poprzez złożenie własnoręcznie podpisanego egzemplarza wniosku w formie papierowej, bądź przesłania wniosku w formie dokumentu elektronicznego na skrzynkę ePUAP organu oraz do wskazania, czy skarżący domaga się umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 czy 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W piśmie z dnia 30 września 2025 r. skarżący wskazał, że wnosi o całkowite umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z nieopłaconymi alimentami na syna J. K.. Wniosek swój umotywował niepełnosprawnością, trudną sytuacją zdrowotną i materialną.
Natomiast w piśmie z dnia 30 października 2025 r. skarżący wskazał, że na początku października 2025 r. złożył do Sądu Rejonowego [...] w Ł. wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Ponadto zmarł jego wujek, który często pomagał skarżącemu finansowo, wobec czego jego sytuacja materialna stała się jeszcze trudniejsza. W piśmie z dnia 17 listopada 2025 r. skarżący poinformował, iż jego łączne zadłużenie u komorników wynosi 109.801,22 zł. Z notatki służbowej z dnia 21 października 2025 r. wynika, iż łączny dochód skarżącego to 4.705,47 zł miesięcznie, zaś po odjęciu wszelkich potrąceń i stałych wydatków do dyspozycji skarżącego pozostaje 1.098,63 zł. Organ ustalił również, że na dzień 24 listopada 2025 r. łączne zadłużenie skarżącego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w związku ze świadczeniami wypłaconymi na rzecz J. K. wynosi 44.577,74 zł.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 24 listopada 2025 r. nr ZŚR.430.363.2025 Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego umorzył A. K. całość odsetek w wysokości 4.066,71 zł powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego J. K. oraz odmówił umorzenia należności głównej w wysokości 40.511,03 zł powstałej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego J. K.. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., iż podczas trwania egzekucji od 1 lipca 2013 r., kwoty egzekwowane od A. K. do chwili wydania decyzji były mniejsze niż wysokość zasądzonych na przestrzeni lat alimentów i nie stanowiły nieprzerwanego ciągu co najmniej trzech lat. Kwota przekazana od dłużnika do organu przez komornika sądowego wyniosła ogółem 37.558,12 zł na dzień 28 października 2025 r., natomiast pierwsza wpłata przekazana przez komornika nastąpiła w dniu 11 września 2015 r. w kwocie 477,40 zł. W związku z powyższym nie zostały spełnione warunki do tego, aby uwzględnić wniosek o umorzenie zadłużenia zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.
Dalej organ podkreślił, iż A. K. jest osobą młodą (35 lat), prowadzi gospodarstwo jednoosobowe. Mieszka w domu jednorodzinnym swojej babci, która objęła go opieką w ramach rodziny zastępczej. Dom ten jest własnością ośmiorga dzieci jego babci, a on zamieszkuje tam nieodpłatnie. Ponosi jedynie koszty eksploatacyjne. Wnioskodawca posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ważne do 31 lipca 2026 r., z zaznaczeniem, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Choruje na schizofrenie paranoidalną, zespół Tourett’a, nadciśnienie i otyłość olbrzymią. Ma problemy z sercem i stan przedcukrzycowy. Jest pod stałą opieką kardiologa i diabetologa. W codziennym życiu i utrzymaniu wnioskodawcę wpierał wujek, który zmarł. A. K. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Organ wskazał, że po otrzymaniu stosownego pisma z sądu w przedmiocie ww. wniosku odniesie się do zaistniałej sytuacji oraz podejmie odpowiednie czynności wynikające z przepisów prawa.
Dochód wnioskodawcy za miesiąc sierpień 2025 r., zgodnie z zaświadczeniem z ZUS z dnia 15 września 2025 r., wyniósł 4.489,63 zł, zaś miesięczne stałe wydatki to 270 zł rachunków za media oraz 150 zł za dojazdy na wizyty lekarskie. Skarżący ma również zapisany lek na otyłość, który kosztuje 400 zł miesięcznie, jednak twierdzi, że nie jest w stanie go wykupić z uwagi na trudną sytuację materialną. Ponadto wnioskodawca posiada zadłużenie na łączną kwotę 109.801,22 zł. Po podliczeniu wpływów, miesięcznych wydatków i potrąceń ZUS oraz potrąceń komorniczych do dyspozycji A. K. pozostaje kwota 698,63 zł.
Organ podkreślił również, że w toku toczącego się postępowania wyszedł naprzeciw dłużnikowi i pismem z dnia 24 czerwca 2025 r. wystąpił do właściwego komornika sądowego o zmniejszenie potrącenie z 60% na 50%. Pismem z dnia 27 czerwca 2025 r. komornik sądowy A. J. poinformował, że nie ma możliwości zmniejszenia wysokości potrąceń, ponieważ egzekwowana jest rata alimentów bieżących. Potrącenia z tytułu rat bieżących traktowane są priorytetowo, komornik nie ma prawa ich obniżyć, nawet jeśli sytuacja materialna dłużnika jest trudna.
Organ, rozpatrując wniosek pod kątem sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i dochodowej, po uwzględnieniu całości materiału dowodowego uznał, że sytuacja dłużnika nie jest na tyle wyróżniająca go na tle innych dłużników, aby uzasadniało to umorzenie całości zadłużenia alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci ma bowiem charakter szczególny, uprzywilejowany. Potrzeby dzieci powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. Nie można zatem akceptować sytuacji, w której inne zobowiązania finansowe wnioskodawcy, szczególnie wynikające z zaciągniętych kredytów, miałyby prowadzić do pomijania lub ograniczania potrzeb dzieci wnioskodawcy.
Ponadto, poza rentą socjalną, skarżący otrzymuje również dodatek dopełniający, co znacząco wpływa na poprawę jego sytuacji dochodowej. ZUS systematycznie będzie potrącał środki na spłatę zadłużenia na swoją rzecz. Mając na uwadze wysokość potrąceń (tj. 2.2484,81 zł), za około 3 lata zadłużenie wobec ZUS zostanie spłacone. Po spłacie zadłużenia wobec ZUS komornik będzie dokonywał potrąceń z dochodu na poczet innych zadłużeń, a także należnych alimentów, aż do całkowitej spłaty zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, że systematyczna egzekucja na rzecz alimentów będzie kontynuowana, a należność główna zostanie w całości wyegzekwowana.
W świetle tego organ uznał, że umorzenie odsetek nie spowoduje uszczuplenia dochodów Skarbu Państwa ani nie wpłynie negatywnie na realizację obowiązku alimentacyjnego. Organ nie kwestionuję chęci spłaty tego zadłużenia przez wnioskodawcę, jednak należy pamiętać, że posiadając zobowiązania finansowe i to wobec Skarbu Państwa powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia pewnych wyrzeczeń. Organ miał na uwadze również stan zdrowia wnioskodawcy: fakt, że choruje na schizofrenię, zespół Tourette’a, otyłość olbrzymią, nadciśnienie, a także że leczy się kardiologicznie i psychiatrycznie. W związku ze swoimi dolegliwościami ponosi duże koszty związane z zakupem leków oraz wizytami lekarskimi. Jednakże orzeczenie o niepełnosprawności, które wnioskodawca posiada, ma charakter okresowy (do 31 lipca 2026 r.).
Nie można zatem wykluczyć, że w przyszłości będzie mógł podjąć zatrudnienie i regulować swoje zobowiązania. Rozpatrując sytuację dłużnika, należy mieć bowiem na uwadze nie tylko jego aktualną sytuację, lecz także ocenić, czy istnieją widoki na poprawę sytuacji w przyszłości.
Uwzględniając powyższe okoliczności, organ uznał, że istnieją uzasadnione przesłanki do umorzenia całości odsetek w wysokości 4.066.71 zł. Decyzja ta stanowi wyraz przychylności organu wobec trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej dłużnika oraz ma na celu ułatwienie mu spłaty pozostałej należności głównej. Jednocześnie organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności głównej, gdyż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu, co umożliwia stopniową spłatę zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego. Posiadanie przez wnioskodawcę zadłużenia z tytułu kredytów i zobowiązań nie może być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą powstanie i utrzymywanie się zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego. Dług wobec funduszu alimentacyjnego powstał bowiem wyłącznie z winy dłużnika, w wyniku niewywiązywania się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Nie można zatem przerzucać skutków decyzji finansowych dłużnika na dzieci ani na fundusz alimentacyjny, który jedynie zastępuje dłużnika w realizacji obowiązku wobec nich.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. K., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymało je w mocy. Na wstępie swoich rozważań organ odwoławczy podkreślił, iż decyzja w przedmiocie zastosowania ulg w spłacie należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że to od oceny organu uzależnione jest rozstrzygnięcie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy mogą one mieć zastosowanie. Przyjmuje się, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę.
To zobowiązany ponosi bowiem pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.
W ocenie Kolegium organ I instancji, odmawiając skarżącemu umorzenia głównej należności z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wyznaczonych przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak też zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. W ocenie Kolegium nie sposób jest zaprzeczyć temu, że skarżący ubiega się o umorzenie należności alimentacyjnych wypłacanych jego synowi od 2013 r., kiedy był jeszcze pełnosprawną osobą, bowiem, jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 9 lipca 2021 r., znaczny stopień niepełnosprawności datuje się u skarżącego od 23 maja 2016 r. Nie ulega więc wątpliwości, iż sytuacja materialna i osobista dłużnika, wbrew jego opinii, nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika z zaniedbań, które miały miejsce przed laty, polegających na nieprzykładaniu należytej wagi do zaspokajania potrzeb swojego dziecka i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje.
Niewątpliwie sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego jest trudna, jednak nie szczególnie wyróżniająca. Skarżący utrzymuje się bowiem z przysługującej mu renty socjalnej oraz świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z których prowadzona jest skutecznie egzekucja zaległości alimentacyjnych. Dodatkowo uprawniony jest do zasiłku pielęgnacyjnego. Posiada zatem stałe źródło dochodu. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jak wynika z uzupełnienia wniosku skarżącego z dnia 30 października 2025 r., złożył on do Sądu Rejonowego wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.
Ponadto orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie eliminuje skarżącego całkowicie i bezpowrotnie z rynku pracy, ma bowiem charakter czasowy, tj. do dnia 31 lipca 2026 r. Nie pozwala to z kolei na przyjęcie, że sytuacja skarżącego ma charakter definitywny i nieodwracalny w perspektywie przyszłej. Wskazane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji jako wyjątkowej oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników. Dodatkowo, podejmując zaskarżoną decyzję, uwzględniono nie tylko sytuację i interes strony, ale interes społeczny, zakładając, że umorzenie ww. należności byłoby nieuzasadnionym przerzuceniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dziecka strony. Takie działanie koliduje także z u.p.o.u.a., która opiera się na założeniu, że wspieranie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
Kolegium podkreśliło również, że nie bez znaczenia na gruncie badanej sprawy jest orzeczenie względem skarżącego umorzenia kwoty 4.066,71 zł odsetek powstałych z tytułu wypłaconych w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 31 grudnia 2019 r., świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które ma mu pomóc regulować zobowiązania alimentacyjne. Nadto, ewentualne ogłoszenie przez Sąd upadłości konsumenckiej otworzy skarżącemu możliwość umorzenia jego zobowiązań cywilnoprawnych, co może wpłynąć na poprawę jego płynności finansowej. Tym samym nie można całkowicie wykluczyć w przyszłości pozytywnych zmian w sytuacji dochodowej skarżącego.
Przytoczone wyżej okoliczności, w ocenie Kolegium, uzasadniają stwierdzenie, że sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego nie jest na tyle nadzwyczajna lub wyjątkowa i nie wyróżnia go na tle pozostałych dłużników alimentacyjnych. Ogół okoliczności sprawy wskazuje zatem, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności wskazujące na całkowity i trwały brak możliwości spłaty choćby części zadłużenia. Ogólna sytuacja skarżącego, choć trudna, to nie jawi się jako niemożliwa do przezwyciężenia.
W odniesieniu zaś do zawartego w odwołaniu, jak i w piśmie skarżącego z dnia 19 stycznia 2026 r. wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, Kolegium wyjaśniło, że przepisy k.p.a. nie przewidują takiego obowiązku. Instytucja pełnomocnika z urzędu, czyli ustanowionego na koszt państwa, dotyczy postępowań cywilnych, a nie administracyjnych. Na gruncie postępowań administracyjnych ustanowienie pełnomocnika i jego wybór należą do strony postępowania, która powinna się kierować zasadami określonymi w art. 33 k.p.a.
Reasumując, Kolegium oceniło, iż w realiach niniejszej sprawy brak jest obiektywnych powodów, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego z odpowiedzialności za zadłużenie, którego dopuścił się w wyniku własnych zaniedbań. Mimo niewątpliwych trudności zdrowotnych i finansowych, położenia skarżącego nie można oceniać jako wyjątkowego, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., w żądanej przez niego wysokości. Ponadto odmowa umorzenia w całości należności alimentacyjnych nie zamyka prawnej możliwości ubiegania się przez skarżącego w przyszłości o zastosowanie jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.
Skarżący może zwrócić się zarówno o przyznanie mniej intensywnej ulgi, w szczególności odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zobowiązania na raty, może też w razie pogorszenia swojej sytuacji ponownie wnosić o umorzenie zobowiązania w części albo w całości.
Skargę na powyższą decyzję złożył A. K., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:
- 1) błędną ocenę całego zebranego materiału i wyciągnięcie wniosków sprzecznych z rzeczywistą sytuacja materialną i życiową skarżącego;
- 2) przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie poprzez przyjęcie w sposób sprzeczny z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia zawodowego, że zgromadzony informacje nie są wystarczające do tego aby przyznać skarżącemu pełnomocnika z urzędu;
- 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., iż jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, po wszelkich potrąceniach otrzymuje jedynie kwotę 1.368,56 zł. Jest to jego jedyny dochód. Z tej kwoty skarżący musi wykupić leki, opłacić rachunki. Po tych wydatkach zostaje mu kwota 698,56 zł, z której trzeba odliczyć jeszcze ok. 100 – 150 zł na dojazdy do lekarzy. Realnie zatem na życie pozostaje mu ok. 550 zł miesięcznie, co oznacza możliwość przeżycia w warunkach skrajnego ubóstwa. Skarżący podkreślił, że stara się o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, jednak na dzień składania skargi jego sytuacja wygląda w sposób opisany powyżej. Dlatego też nie jest w stanie odłożyć żadnych pieniędzy, a stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia. Organ nie uwzględnił tego, w jakiej sytuacji skarżący się znajduje, a także nie wziął pod uwagę faktu, iż we wniosku była również ewentualna prośba o rozłożenie zadłużenia na raty.
Skarżący wskazał również, że rokowania co do jego choroby są bardzo niekorzystne i niepewne, zatem są niewielkie szanse, aby kiedykolwiek mógł on wrócić do pracy zarobkowej. Dlatego też, w ocenie skarżącego, zachodzą uzasadnione przesłanki do umorzenia należności z uwagi na bardzo trudną sytuację zdrowotną, życiową i materialną, w której skarżący się znajduje oraz brak możliwości jej poprawy.
Z uwagi na powyższe okoliczności skarżący wniósł jak w petitum skargi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 7 maja 2026 r. w sprawie o sygn. II SPP/Łd 58/26 skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.
W piśmie z dnia 24 czerwca 2026 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę, wszystkie zawarte w niej twierdzenia i wnioski dowodowe oraz wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając jednocześnie, iż koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Pełnomocnik podkreślił, iż zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że skarżący pozostaje osobą niezdolną do poniesienia ciężaru spłaty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a jego sytuacja odpowiada przesłankom uzasadniającym umorzenie należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Osoba zobowiązana do zwrotu tych należności może jednak starać się o ulgi w ich spłacie, zaś jedną z nich jest umorzenie należności.
W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (pkt 1); 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (pkt 2); 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (pkt 3).
Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego w podstawie prawnej kontrolowanej decyzji przywołał m.in. art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., zaś w uzasadnieniu decyzji zbadał przesłanki umorzenia zadłużenia skarżącego na tej podstawie prawnej. Sąd, nie będąc związanym zarzutami skargi, podkreśla jednakże, że uprawniony do rozstrzygania w oparciu o wymieniony przepis jest wyłącznie organ właściwy dłużnika. Tymczasem skarżący zamieszkuje pod adresem: [...], [...] B., więc do orzekania na przywołanej podstawie prawnej organem właściwym byłby wyłącznie Wójt Gminy Burzenin. Natomiast syn skarżącego oraz jego matka zamieszkują w P.. Uznać zatem należy, że organ I instancji orzekł, nie będąc właściwym do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Niemniej powyższe uchybienie nie wpływa na prawidłowość wydanych rozstrzygnięć.
Przechodząc dalej, należy wskazać, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przesłankami, które w tym wypadku organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie, są zatem sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Jednakże umorzenie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zapada w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to zwrot "może", odnoszący się do uprawnienia organu administracji. Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne, wyraża się w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie ma obowiązku rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób.
Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak zupełnej dowolności w rozstrzyganiu sprawy. Na organie spoczywa bowiem obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 k.p.a. Przy czym zasada państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) nie przewiduje automatycznej wyższości interesu społecznego nad słusznym interesem jednostki. Organ winien zatem każdorazowo zidentyfikować zarówno interes publiczny jak i słuszny interes strony, i w okolicznościach konkretnej sprawy rozważyć owe interesy, przyznając jednemu z nich prymat. Przebieg tej operacji myślowej, w szczególności w sytuacji przyznania prymatu interesowi publicznemu, winien zostać wyczerpująco wyjaśniony w motywach wydanej decyzji, tak aby w specyficznych okolicznościach sprawy możliwe było wyprowadzenie wniosku, na czym polegało wyższe wartościowanie doniosłości interesu publicznego w konflikcie ze słusznym interesem strony, prowadzące do ograniczenia uprawnienia strony lub odmowy jego przyznania (vide: wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1/57; glosa J.Łętowskiego do ww. wyroku NSA, OSPiKA 1982/1-2/51-57; B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz, C.H.Beck 2012, s. 61). Przeprowadzenie powyższej operacji w prawnie akceptowalny sposób nakłada na organy administracji obowiązek zbadania wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia (vide: wyrok TK z dnia 29 września 1993 r., K 17/92, OTK 1993/II/33; wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r., III S.A. 7900/98, Lex nr 47243, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, Lex nr 149543; W.Jakimowicz, Zewnętrzne granice uznania administracyjnego, PiP 2010/5/42-54).
Jednocześnie sądowa kontrola decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym ograniczona jest wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok NSA z 27 maja 2025 r., I OSK 1751/24. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd ocenił, iż zarówno Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim prawidłowo przeprowadziły postępowanie administracyjne, wyczerpująco zgromadziły materiał dowodowy i po jego analizie trafnie uznały, że w sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego nie ujawniły się żadne szczególne okoliczności, uzasadniające całkowite umorzenie należności. Sąd dostrzega, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a jego sytuacja zdrowotna jest trudna, co zmusza go do dodatkowych wydatków na leki oraz wizyty lekarskie i tym samym pogarsza i tak trudną sytuację materialną.
Ponadto skarżący nie posiada zatrudnienia. Jednak, na co słusznie zwróciły uwagę organy administracji w uzasadnieniach swoich decyzji, w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 9 lipca 2021 r. nie wskazano, iż A. K. jest trwale niezdolny do pracy i nie ma szans na poprawę tej sytuacji. Oceniono wprawdzie, że jest całkowicie niezdolny do pracy, jednak nie na stałe, a orzeczenie wydano do dnia 31 lipca 2026 r. Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Natomiast jeśli uważa, iż stan jego zdrowia uległ tak znacznemu pogorszeniu, że nie ma szans na jego poprawę w przyszłości, winien ponownie stanąć przed Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności i ubiegać się o wydanie nowego orzeczenia. Podkreślić należy, że w razie zmiany okoliczności faktycznych, przykładowo uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, w którym wskazana będzie trwała i całkowita niezdolność do pracy, skarżący będzie mógł ponownie wystąpić z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie należności.
Sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego nie jest zatem wyjątkowa na tle innych osób, posiadających zaległości związane z wypłatą alimentów z funduszu alimentacyjnego. Samo bowiem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja finansowa jest cechą większości zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń.
Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Organy administracji słusznie uznały, iż taka sytuacja nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Wprawdzie nie sposób uznać, aby skarżący w jakikolwiek sposób przyczynił się do powstania swojej sytuacji zdrowotnej, jednakże Kolegium trafnie podkreśliło, że zaniechanie płatności alimentów, które musiały zostać zastępczo pokryte z funduszu alimentacyjnego, jest już wyłącznie efektem zachowań skarżącego.
Ponadto podkreślić należy, iż przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie, iż zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są obowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Dobro dziecka jest bowiem wartością podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony państwa, stosownie do art. 72 Konstytucji RP. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny.
Wobec tego art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Należy bowiem podkreślić, że zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych.
Dokonując wykładni ww. przepisu i tym samym sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, o której mowa w tym przepisie, nie można pominąć, że przy ocenie tej sytuacji należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także należy ocenić, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Inne są bowiem możliwości spłaty zadłużenia przez osoby np. legitymujące się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, czy też będące w podeszłym wieku, a inne osoby młodej, mającej perspektywy zarobku. Zatem ocena, czy przy podejmowaniu decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego, a słusznym interesem jednostki. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności.
Rozpatrując wniosek o umorzenie należności, ustala się więc czy w sprawie istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dłużnika i jego rodziny. Przewidziana w przepisach możliwość umorzenia należności ma zastosowanie w razie zaistnienia czynników obiektywnych - sytuacji nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych, losowych przypadków, gdy strona nie jest w stanie uregulować należności np. wskutek utraty możliwości zarobkowania (długotrwała choroba) lub utraty majątku (powódź, pożar itd.), a ponadto nie ma żadnych perspektyw na poprawę sytuacji zobowiązanego lub jego rodziny.
Natomiast w pozostałych przypadkach, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, niedochodzenie przez organ zwrotu należności naruszyłoby interes publiczny (społeczny), przez co rozumie się zarówno interes fiskalny Państwa, jak i dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Podkreślić należy, że o istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje wyłącznie jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania obowiązków finansowych rodziców wobec dzieci i pokrywania kosztów utrzymania dzieci ze środków publicznych.
W ocenie Sądu organy trafnie wskazały, że istnieją widoki na poprawę sytuacji materialnej skarżącego w przyszłości. Przede wszystkim, jak wskazano już powyżej, nie jest wykluczone, że stan zdrowia skarżącego ulegnie choć nieznacznej poprawie, umożliwiając mu podjęcie zatrudnienia, przykładowo w warunkach pracy chronionej. Wszak skarżący nie został uznany za całkowicie i trwale niezdolnego do pracy. Wpływ na sytuację materialną skarżącego może mieć również ewentualne ogłoszenie jego upadłości konsumenckiej, które niewątpliwie zmodyfikuje wielkość jego zaległych zobowiązań.
Ponadto należy podkreślić, że skarżący jest osobą młodą, osiąga stałe dochody w postaci renty, zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku dopełniającego, spłaca swoje zobowiązania. Jak trafnie wskazano w kontrolowanych decyzjach, w perspektywie kilku lat skarżący jest w stanie spłacić swoje zadłużenie w ZUS, co znacząco poprawi jego sytuację finansową.
Wreszcie należy podkreślić, że wymienione w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. rodzaje ulg w spłacie należności alimentacyjnych powinny być stosowane w określonym porządku, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek, aż po środek wywołujący skutek najbardziej definitywny. Dłużnik alimentacyjny powinien więc w pierwszej kolejności zwrócić się o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenie tej spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie powstałej należności. Umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 6 października 2022 r., sygn. IV SA/Po 576/22; wyrok WSA w Opolu z 22 września 2022 r., sygn. II SA/Op 167/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W aktach sprawy brak jest dowodów na to, aby skarżący przed złożeniem wniosku o umorzenie zaległości, występował o odroczenie płatności, bądź rozłożenie należności na raty. Wręcz przeciwnie, skarżący nie wykazał zainteresowania innymi formami ulgi w spłacie. Skarżący wnosił jedynie o umorzenie należności w całości, lub zmniejszenie wymiaru potrąceń z 60 % do 25 % świadczeń, co jednak okazało się niemożliwe z uwagi na jego bieżące alimenty wobec syna. Tym samym nie ma podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w uregulowaniu należności bez wcześniejszej próby spłaty należności w ratach, bądź zastosowania odroczenia spłaty.
Reasumując, Sąd ocenił, że w kontrolowanej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone przez organy prawidłowo, a przede wszystkim z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a., a doprecyzowanej w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający dla wydania orzeczenia rozstrzygającego istotę sprawy. Organy w sprawie dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie przepisów prawa materialnego oraz dokonały ustaleń faktycznych w zakresie umożliwiającym wydanie decyzji, zaś wydając rozstrzygnięcia nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Tym samym, podniesione przez skarżącego zarzuty, nie mogły skutkować uwzględnieniem skargi.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd rozstrzygnął w punkcie 2. wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2026.136).
ds