Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 6 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Łd 220/26

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 10 lutego 2026 r., znak: GN-III.7581.392.2025.AG Wojewoda Łódzki na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1691, powoływanej dalej jako: "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 20 października 2025 r., znak: GNR.6821.1.2025.MG, którą organ I instancji odmówił zwrotu udziału wynikającego ze spadkobrania po J. P. części nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr: [...] o pow. 0,0696 ha, [...] o pow. 0,0026 ha, [...] o pow. 0,0076 ha, [...] o pow. 0,0080 ha (odpowiadających dawnej działce nr [...]), [...] o pow. 0,0851 ha (odpowiadającej części dawnej działki nr [...]), położonych w obrębie nr [...], dla których Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2018 r., doprecyzowanym w piśmie z dnia 7 listopada 2018 r., J. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zwrócił się do Prezydenta Miasta Łodzi o zwrot nieruchomości, położonej w Ł. u zbiegu ul. A i B, oznaczonej jako działki o nr ewid. [...], [...], [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że prawo własności powyższej nieruchomości zostało odjęte jego poprzednikom prawnym na mocy wywłaszczenia, zaś nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z określonym w decyzji wywłaszczeniowej przeznaczeniem. J. P. swoje prawa do tej nieruchomości wywodzi ze spadkobrania po matce J. J. primo voto P., która w chwili swej śmierci dysponowała udziałem w nieruchomości w 7/48 częściach. Poza 1/48 częścią, która ujawniona była w przedmiotowej księdze wieczystej, przysługiwały jej na mocy spadkobrania prawa do udziałów po S. B. i J. B..

Zgodnie z załączonym odpisem prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 24 marca 1978 r. w sprawie o sygn. I Ns 313/78 J. P. z domu S. (mama wnioskodawcy) nabyła w 1/4 części spadek po S. B. oraz w całości spadek po J. B.. Ponadto wnioskodawca załączył kopię odpisu skróconego aktu małżeństwa, zgodnie z którym J. P. w dniu 12 kwietnia 1984 r. zawarła związek małżeński z A. A. J.. Natomiast na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie z dnia 18 marca 2003 r., sygn. I Ns 223/03 J. M. P. nabył w całości spadek po J. J..

Pismem z dnia 31 stycznia 2019 r. Prezydent Miasta Łodzi zawiadomił strony o wszczęciu postępowania o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A/B, oznaczonej jako działki o numerach [...], [...] i [...].

W piśmie z dnia 28 lutego 2019 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż wniosek o zwrot nieruchomości dotyczy wyłącznie udziału wnioskodawcy w przedmiotowej nieruchomości. Gdyby uzyskał on pełnomocnictwa od pozostałych współwłaścicieli, natychmiast rozszerzy wniosek, przedstawiając stosowne pełnomocnictwa.

Z uwagi na powyższe, pismem z dnia 8 marca 2019 r. organ poinformował o wszczęciu postępowania w przedmiocie zwrotu udziału w przedmiotowej nieruchomości.

Łódzki Ośrodek Geodezji w piśmie z dnia 8 kwietnia 2019 r. wskazał, że dawna działka nr [...] o pow. 0,2005 ha to obecnie działki ewidencyjne nr [...] o pow. 0,0672 ha, [...] o pow. 0,0659 ha i [...] o pow. 0,0672 ha w obrębie ewidencyjnym [...]; dawna działka nr [...] o pow. 0,0878 ha to obecnie działki ewidencyjne nr: [...] o pow. 0,0696 ha, [...] o pow. 0,0026 ha, [...] o pow. 0,0076 ha i [...] o pow. 0,0080 ha w obrębie ewidencyjnym [...]; dawna działka nr [...] o pow. 0,2423 ha to obecnie działki ewidencyjne nr [...] o pow. 0,0919 ha, [...] o pow. 0,0851 ha, [...] o pow. 0,0551 ha i część działki [...] o pow. 0,0598 ha w obrębie ewidencyjnym [...].

Organ ustalił, że działki o dawnych numerach [...], [...] i [...] znajdowały się na terenie objętym Zarządzeniem Naczelnika Dzielnicy Łódź – Polesie nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziale na działki budowlane, określonym na załączniku graficznym do tego zarządzenia. Teren ten został przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne – osiedle "A". Działka oznaczona obecnie jako działka nr [...] stanowi własność Gminy Łódź i znajduje się w użytkowaniu wieczystym osoby fizycznej. Wobec tego postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2019 r. organ wyłączył żądanie strony o zwrot tej działki do odrębnego postępowania.

W dniu 26 czerwca 2019 r. odbyły się oględziny nieruchomości położonych w Ł. przy zbiegu ulic A i B(u. C), oznaczonych w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], cz. [...] (dawne działki nr [...], [...] i [...]), w trakcie których ustalono, że działka nr [...] stanowi ulicę asfaltową (ul.C), działka nr [...] znajduje się w ogrodzeniu posesji przy ul. C (dz. nr [...]). Na działce znajduje się przyłącze wodno-kanalizacyjne, tunel wybetonowany pokryty piachem, działka w trakcie budowy. Działka nr [...] znajduje się w ogrodzeniu posesji przy ul. C (dz. nr [...]), na działce znajduje się duży świerk oraz inne naniesienia roślinne, większość działki pokryta kostką, znajduje się na niej przyłącze wodno-kanalizacyjne. Działka nr [...] znajduje się w ogrodzeniu posesji przy ul. C (dz. nr [...]), jest częściowo pokryta betonem, a częściowo nasadzeniami roślinnymi, na działce znajduje się wjazd do garażu, studzienka wodno-kanalizacyjna, posadowione są schody do domu wraz z wiatrołapem oraz balkon.

Działka nr [...] – brak możliwości wejścia na działkę, znajduje się ona w ogrodzeniu posesji przy ul. C, za domem. Działki nr [...], [...], [...] oraz [...] to działki ogrodzone, a na każdej z nich znajduje się budynek mieszkalny, brak możliwości wejścia na działki. Działka nr [...] to ulica asfaltowa bez wylotu.

W pisemnym oświadczeniu z dnia 27 czerwca 2019 r. J. P. wskazał, że nie wiadomo mu nic o zrzeczeniu się przez dawnych właścicieli działek nr [...] i [...] prawa własności tych działek na rzecz Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta Łodzi umorzył postępowanie w sprawie zwrotu udziału wynikającego ze spadkobrania po J. P. części nieruchomości położonej w Ł. oznaczonej w ewidencji gruntów w obr. [...] jako działki nr [...], [...](odpowiadających części dawnej działki nr [...]), [...] i [...] (odpowiadających części dawnej działki nr [...]) oraz o odmowie zwrotu udziału części nieruchomości położonej w Ł. oznaczonej w ewidencji gruntów, w obr. [...] jako działki nr [...], [...], [...], [...] (odpowiadających dawnej działce nr [...]), [...], części działki [...] (odpowiadających części dawnej działki nr [...]). W uzasadnieniu organ wskazał, iż na części dawnej działki nr [...], oznaczonej obecnie jako działki nr [...], [...] oraz na części dawnej działki nr [...] oznaczonej obecnie jako działki nr [...] i [...] ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, które zostało ujawnione w księgach wieczystych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (wówczas t.j.

Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm., dalej również jako: "u.g.n."). Fakt ten stanowi przeszkodę do zwrotu przedmiotowej nieruchomości, gdyż przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. Natomiast w odniesieniu do dawnej działki nr [...] oznaczonej obecnie jako działki nr [...], [...], [...] i [...] oraz części dawnej działki nr [...] oznaczonej obecnie jako działka nr [...] organ wskazał, iż wobec tych działek cel wywłaszczenia został zrealizowany, gdyż przejęte działki zostały przeznaczone zostały pod zabudowę jednorodzinną i tak zostały zagospodarowane (infrastruktura techniczna, elementy zabudowy). W ramach kompleksowego projektu podziału przejętego terenu utworzono również drogę dojazdową, co bezpośrednio związane jest z realizacją celu wywłaszczenia, warunkującą prawidłowe korzystanie z działek zabudowanych domami jednorodzinnymi.

Wprawdzie w odniesieniu do tych działek Skarb Państwa nie został ujawniony jako właściciel w księgach wieczystych, jednak nie zmienia to faktu, iż prawo własności tych działek zostało odjęte poprzednikom prawnym wnioskodawcy i przeszło na rzecz Skarbu Państwa na podstawie Zarządzenia Naczelnika Dzielnicy Nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r. Dlatego też zwrot tych działek jest niemożliwy ze względu na ich zagospodarowanie zgodnie z celem. Wojewoda Łódzki decyzją z dnia 21 kwietnia 2020 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Łd 488/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 21 kwietnia 2020 r. oraz decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 30 sierpnia 2019 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał m.in., iż jak wynika z uzasadnień wydanych decyzji dawna działka [...] to obecnie działki o nr [...], [...] i [...], dawna działka [...] to obecnie działki nr [...], [...], [...] i [...], dawna działka [...] to obecnie działki nr [...], [...], [...] i część działki nr [...]. Podstawy ustaleń faktycznych w tym zakresie organy administracji jednak nie wskazały. W aktach administracyjnych znajduje się pismo Łódzkiego Ośrodka Geodezji z 8 kwietnia 2019 r., które zdaje się stanowić podstawę ustaleń faktycznych organów administracji w tym zakresie. Z pisma tego jednakże wynika, że dawnej działce [...] o powierzchni 0,2005 ha odpowiadają działki o nr [...], [...] i [...] odpowiednio o powierzchniach 0,0672 ha, 0,0659 ha i 0,0672 ha, czyli łącznie 0,2003 ha, dawnej działce [...] o powierzchni 0,0878 ha odpowiadają działki nr [...], [...], [...] i [...] odpowiednio o powierzchniach 0,0696 ha, 0,0026 ha, 0,0076 ha i 0,0080 ha, czyli łącznie 0,0878 ha, zaś dawnej działce [...] o powierzchni 0,2423 ha odpowiadają działki nr [...], [...] i [...] odpowiednio o powierzchniach 0,0919 ha, 0,0851 ha, 0,0551 ha, 0,0598 ha (łącznie 0,2919 ha).

Nie wyjaśniono, w jaki sposób powstała różnica w powierzchni działek powstałych z podziału dawnej działki nr [...] i nr [...]. Z kolei według kserokopii rejestru pomiarowego do projektu podziału nieruchomości na działki budownictwa jednorodzinnego (zagrodowego) na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm., powoływanej dalej jako: "u.t.b.j.z.") oraz zarządzeń Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie nr 2/77 i 4/77 z 23 maja 1977 r. i 17 września 1977 r. ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...] działki nr [...], [...], [...] miały nadal stanowić własność poprzedniczki prawnej skarżącego J. P. oraz S. B., J. B., M. B., S. B., Z. K. i J. O.. Działka nr [...] miała zostać podzielona na działki nr [...], [...] i [...], działka nr [...] na działki nr [...], [...], [...] i [...], zaś działka nr [...] na działki nr [...], [...] i [...].

Przy czym w stosunku do działki [...] określono, że stanowi drogę dojazdową od ul.B. Działka nr [...] stanowiąca własność Z. i D. S., uregulowana w księdze wieczystej KW nr [...] miała zostać podzielona na działki nr [...] i [...].

Sąd podkreślił ponadto, że w aktach sprawy znajduje się także Dziennik Urzędowy Rady Narodowej Miasta Łodzi Nr 3 z 25 maja 1977 r., w którym pod poz. [...] opublikowano zarządzenie nr 2/77 z 23 maja 1977 r. Zgodnie z tym zarządzeniem pod budownictwo jednorodzinne przeznaczono teren położony w Ł., osiedle "A", między ulicami: A, D, E i F. Teren został podzielony na działki budowlane, zgodnie z dokumentacją geodezyjną terenu – sporządzoną przez Miejskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne w Ł., L.ks.rob. [...] mającą stanowić załącznik nr 1 do zarządzenia (§ 1 ust. 1 i 2). Z zarządzenia tego także wynika, że jego wydanie poprzedzało postępowanie, w którym można było zgłosić uwagi, wnioski i odwołanie (§ 2). Dotychczasowi właściciele mieli otrzymać odszkodowanie (§ 6). Działki budowlane, które przeszły na własność Skarbu Państwa miały zostać oddane w użytkowanie wieczyste w ciągu trzech miesięcy od dnia wejścia w życie zarządzenia (§ 8).

Powołanej w tym zarządzeniu dokumentacji nie ma jednak w aktach sprawy. Nie ma też dokumentów dotyczących postępowania poprzedzającego jego wydanie, postępowań w sprawie o odszkodowania i oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Z akt sprawy nie wynika, aby organy administracji podjęły jakieś działania w celu pozyskania tych dokumentów z zasobów archiwalnych i poczynienia na tej podstawie ustaleń faktycznych. Należy zwrócić uwagę, że brak jest także ustaleń i dokumentów dotyczących zarządzenia nr 4/77 z 17 września 1977 r., mającego również stanowić podstawę wskazanego wyżej rejestru pomiarowego do projektu podziału nieruchomości na działki budownictwa jednorodzinnego (zagrodowego). Nie można wobec tego stwierdzić, czy dotyczyło ono również nieruchomości objętych wnioskiem skarżącego i czy kształtowało ich sytuację prawną oraz w jaki sposób, czy też nie.

Wyłącznie w odniesieniu do działek nr [...], [...], [...] i [...] ustalono i udokumentowano, w oparciu o informacje zawarte w księgach wieczystych, że zostały one oddane w użytkowanie wieczyste, co zostało ujawnione odpowiednio w księgach wieczystych: KW nr [...] – 26 października 1978 r., KW nr [...] – 23 grudnia 1978 r., KW nr [...] – 8 grudnia 1978 r. i KW nr [...] – 23 grudnia 1978 r. Na tej samej podstawie ustalono też, że prawo użytkowania wieczystego przekształcono w prawo własności odpowiednio na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Łodzi: nr GK1.V.7224/PR/BW/2520/99 z 10 listopada 1999 r., nr GKJ.V.7224/PIV71/98 z 24 kwietnia 1998 r., Gk1.V.7224/PIVBW/2517/99 z 10 listopada 1999 r. oraz GK1.V.7224/PR/IB/1919/99 z 7 czerwca 1999 r.

W stosunku do działek [...], [...], i [...] takich ustaleń nie poczyniono. Przeprowadzonego dowodu z oględzin w ocenie Sądu nie można uznać za stanowiącego wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że na działkach nr [...], [...], i [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia, skoro nawet z rejestru pomiarowego do projektu podziału nieruchomości na działki budownictwa jednorodzinnego (zagrodowego) na podstawie art. 2 u.t.b.j.z. oraz zarządzeń Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie nr 2/77 i 4/77 z 23 maja 1977 r. i 17 września 1977 r. wynika, że podlegająca podziałowi działka nr [...] miała stanowić drogę, a nie działki przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne. Na podstawie akt sprawy nie można stwierdzić, kiedy nastąpiło ich ogrodzenie oraz "zagospodarowanie", czy w ogóle istniała do tego podstawa prawna, czy działki te zostały oddane w użytkowanie wieczyste jako działki budowlane lub sprzedane i przez kogo.

Co więcej, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w księgach wieczystych KW nr [...], rep. [...] nie ujawniono zmian w zakresie praw związanych z własnością, a mających stanowić skutek zarządzenia nr 2/77 i w dalszym ciągu są w nich ujawnieni spadkobiercy M. B. i S. B. jako ich właściciele. Organ drugiej instancji dostrzegł wprawdzie tę sprzeczność, lecz nie podjął żadnych działań, aby kwestię tę wyjaśnić uznając, że nie ma ona znaczenia. Tymczasem zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (wówczas t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2204) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (ust. 1). Domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje (ust. 2).

Z kolei w myśl art. 5 tej ustawy domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. W pierwszej kolejności należało zatem wyjaśnić, jaki jest stan prawny w tym zakresie i dlaczego nie ujawniono w księgach wieczystych odpowiednich zmian mających wynikać z zarządzenia nr 2/77.

W ocenie Sądu, z przedstawionych wyżej względów nie można uznać, że materiał dowodowy został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony. Dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych nie pozwalają na usunięcie wątpliwości nawet co do istnienia podstawy oraz zakresu przejęcia własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Sąd uznał, że organy administracji nie dołożyły należytej staranności w prowadzeniu sprawy i naruszyły tym samym art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik sprawy. Dokonanej przez organy administracji oceny materiału dowodowego z uwagi na zawarte w nim braki nie można uznać za prawidłową. Naruszenia te powodują, że zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji uznać trzeba za wadliwą, bo przedwczesną.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta Łodzi skierował prośbę do Archiwum Państwowego w Łodzi, Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta Ł., Archiwum Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego, Łódzkiego Ośrodka Geodezji o udzielenie informacji, czy w zasobach archiwalnych znajdują się: akta postępowania, które zakończone zostało wydaniem zarządzenia Naczelnika Dzielnicy Łódź- Polesie nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r.; akta postępowania nr [...] prowadzonego przez Biuro Geodetów wspólne dla wszystkich dzielnic m. Ł., dotyczącego nieruchomości położonej w Ł. przy ul.B; akta postępowania nr ZGT 1I-8242-2P-74, 82, 83/78 prowadzonego przez Rejonowy Zarząd Gospodarki Terenami w Ł., dotyczącego nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, ul. B; zarządzenie Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie nr 4/77 z dnia 17 września 1977 r.

Organ otrzymał informację, że w Łódzkim Ośrodku Geodezji znajduje się operat archiwalny nr 2/1017 (L. ks. rob. [...]), sporządzony przez Miejskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne w Łodzi w oparciu o zarządzenie Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r., zaewidencjonowany w dniu 23 września 1977 r. Żadne inne poszukiwane dokumenty nie zostały odnalezione w zasobach ww. instytucji.

W wyniku kwerendy przeprowadzonej w dniu 28 stycznia 2022 r. oraz uzupełniającej kwerendy przeprowadzonej w dniu 10 maja 2022 r. w Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta Łodzi nie znaleziono dokumentów dotyczących działek: [...], [...], [...], które wskazywałby na jakiej podstawie prawnej ww. działki zostały zagospodarowane bądź które wskazywałyby, że ww. działki zostały oddane w użytkowanie wieczyste jako działki budowlane lub sprzedane.

Prezydent Miasta Łodzi skierował także zapytanie do właścicieli działek nr [...], [...] i [...] o udzielenie informacji na jakiej podstawie prawnej oraz w którym roku działki odpowiednio: [...], [...] i [...] zostały ogrodzone i zagospodarowane. W odpowiedzi właściciele ww. działek wskazują początek lat osiemdziesiątych, wyrażając jednocześnie swoje zdziwienie, że nie są właścicielami całego zagospodarowanego, uzbrojonego w media i ogrodzonego terenu. Podkreślają, że ogrodzenie zostało postawione zgodnie ze wskazaniem geodety, który zakopał punkty graniczne.

Postanowieniem z dnia 25 maja 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi zawiesił postępowanie administracyjne do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia przez Wojewodę Łódzkiego czy nieruchomość oznaczona jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i część działki nr [...] stała się własnością Gminy Ł..

Geodeta uprawniony T. S., na zlecenie Prezydenta Miasta Łodzi, wykonał operat geodezyjny (mapa do celów prawnych), obejmujący działki z obrębu [...] nr [...], [...], [...], [...], [...], zaewidencjonowany w Łódzkim Ośrodku Geodezji w dniu 15 września 2022 r. pod numerem [...]. W uwagach zawartych na ww. mapie geodeta oświadczył, że różnice powierzchni wynikają z dokładniejszych metod obliczeń powierzchni i uregulowania stanu prawnego nieruchomości przyległych.

Decyzją z dnia 19 listopada 2024 r. Wojewoda Łódzki stwierdził nieodpłatne nabycie z dniem 27 maja 1990 r. przed Gminę Miasto Łódź z mocy prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w Ł. przy ul. C ul. C bez numeru i pod ulicą, w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] o pow. 80 m2, działka nr [...] o pow. 76 m2, działka nr [...] o pow. 26 m2, działka nr [...] o pow. 851 m2, działka nr [...] o pow. 696 m2, uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi.

Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2025 r. Prezydent Miasta Łodzi podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne.

Postanowieniem z dnia 7 lutego 2025 r. Wojewoda Łódzki na podstawie art. 26 § 2 i 3 k.p.a. wyznaczył Prezydenta Miasta Skierniewice, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy o zwrot udziału w nieruchomości położonej w Ł. w obrębie [...], a oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...] uregulowane w KW Nr [...](dawne działki nr [...], [...] i [...]). W związku z powyższym Prezydent Miasta Skierniewice, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. w obrębie [...], przy ul. C, oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr [...], [...], [...], [...] i [...], stanowiącej własność Gminy Miasta Łodzi, o czym poinformował strony zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2025 r. W trakcie analizy dokumentacji sprawy oraz mając na uwadze wytyczne WSA w Łodzi ujęte w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja 2021 r., dotyczące pozyskania istotnych dokumentów z zasobów archiwalnych i poczynienia na tej podstawie ustaleń faktycznych, organ orzekający podjął kroki celem uzyskania niezbędnych dokumentów archiwalnych.

Pismem z dnia 24 lipca 2025 r. poprosił Prezydenta Miasta Łodzi o udostępnienie kopii dokumentów dotyczących pozwoleń na budowę budynków na działkach nr [...], [...] i [...] (obręb [...]), operatu geodezyjnego nr 2/1017 z 1977 r. dotyczącego podziału terenu budownictwa jednorodzinnego osiedla "A" oraz szczegółowych informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Żądana dokumentacja została udostępniona organowi I instancji.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 października 2025 r. Prezydent Miasta Skierniewice, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, odmówił zwrotu udziału wynikającego ze spadkobrania po J. P. części nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki nr: [...] o pow. 0,0696 ha, [...] o pow. 0,0026 ha, [...] o pow. 0,0076 ha, [...] o pow. 0,0080 ha (odpowiadających dawnej działce nr [...]), [...] o pow. 0,0851 ha (odpowiadającej części dawnej działki nr [...]), położonych w obrębie nr [...], dla których Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze [...]. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., iż przeprowadził analizę operatu podziału, wykonanego na zlecenie Zarządu Gospodarki Terenami Miasta Łodzi, celem którego było geodezyjne opracowanie i wyznaczenie planu zagospodarowania przestrzennego oraz opracowanie mapy z projektem podziału terenu budownictwa jednorodzinnego osiedla "A". W wyniku tej analizy organ stwierdził, iż opracowano mapę z projektem podziału terenu budownictwa jednorodzinnego, a granice nowo wydzielonych działek wyniesiono ostatecznie na grunt, stabilizując je granicznikami z płytką podziemną.

Ostateczne granice okazano właścicielom. Jak wynika z mapy wywiadu terenowego wykonanego w maju 1976 r. przez kierownika roboty J. B., na działkach nr [...] i [...] stały już budynki, a działki były ogrodzone. Ogrodzenia frontowe wraz z bramami wjazdowymi były wybudowane na działce drogowej [...] w miejscu odpowiadającym linii rozgraniczającej projektowanego podziału. Działka nr [...] była pusta. Pierwotny projekt podziału podlegał konsultacjom. W przypadku sąsiedniej działki nr [...] zmieniono przebieg linii rozgraniczającej, a na szkicu do obliczeń widnieje zapis: "dz. [...] zmieniono granice podziału na skutek odwołania". Na działce nr [...] brak takowych zapisów. W wykazie zmian gruntowych (str. 234, tom I operatu) sporządzonym w związku z podziałem działek pod budownictwo jednorodzinne widnieje zapis:- dz. [...] - niezabudowana, klasa Bp [tj. przeznaczona pod zabudowę], - dz. [...] - droga, - dz. [...] - droga, klasa dr, położenie: B [tj. przyporządkowany numer adresowy działki nr [...]], - dz. [...] - droga, klasa dr, położenie: B [tj. przyporządkowany numer adresowy działki nr [...]], - dz. [...] - droga, klasa dr, położenie: B [tj. przyporządkowany numer adresowy działki nr [...]].

W ocenie organu wykazane na tym etapie opracowania dokumentacji podziałowej klasy odnoszą się do przeznaczenia terenu sprzed podziału. W dalszej części operatu oznaczenia te ulegają zmianie, zgodnie z przeznaczeniem terenu określonym w Zarządzeniu nr 2/77.

Dalej organ podkreślił, iż w tomie III ww. operatu podziału znajdują się matryce jednostkowe będące wypisami z rejestru gruntów z fragmentem mapy ewidencyjnej w skali 1:1000 (wyrys z mapy podziału nr ewid. [...]), sporządzone według stanu z 1977 r., dotyczące wydzielonych działek, na których został określony użytek B (tereny mieszkaniowe) lub Bp (przeznaczone pod zabudowę): - dz. [...], ul. B - Bp, pow. 26 m2; - dz. [...], ul. B- Bp, pow. 76 m2; - dz. [...], ul. B - Bp, pow. 80 m2; - dz. [...] i [...] - brak w tym zasobie. Natomiast w wyniku przeprowadzonej analizy operatu geodezyjnego (mapa do celów prawnych), obejmującego działki z obrębu [...] nr [...], [...], [...], [...], [...], zaewidencjonowanego w Łódzkim Ośrodku Geodezji w dniu 15 września 2022 r. pod numerem [...], wykonanego przez geodetę uprawnionego T. S., stwierdzono, że na archiwalnej mapie uzupełniającej z projektem podziału terenów budownictwa jednorodzinnego (arkusz nr 3) wykonanej (L. ks. rob.[...]) przez Miejskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne z Łodzi, datowanej na 15 sierpnia 1977 r. widnieje zapis "Wyłącza się z terenów budowlanych działkę nr [...] na podstawie Zarządzenia Nr 4 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z dnia 17.09.1977 r.".

Jest to nieodnalezione w archiwach zarządzenie nr 4/77, które, jak widać, nie odnosi się do działek przedmiotowych nr [...], [...], [...], [...] i [...], które razem z działką nr [...] ujęte są na ww. arkuszu mapy. Na pozostałych pięciu arkuszach analogicznych map z 1977 r., obejmujących resztę terenu podlegającego podziałowi, wymienia się to zarządzenie w odniesieniu do innych działek, wykazanych na tych arkuszach.

Zgodnie z danymi z rejestru gruntów (stan na dzień 25 lipca 2022 r.): - dz. [...] - własność: Skarb Państwa, inny rodzaj władania: Zarząd Dróg i Transportu, adres: ul. C, użytek gruntowy: dr; - dz. [...]- własność: Skarb Państwa, inny rodzaj władania: Zarząd Dróg i Transportu, adres: ul. C, użytek gruntowy: dr; - dz. [...] - własność: Skarb Państwa, inny rodzaj władania: J. S., adres: ul. C, użytek gruntowy: Bp; - dz. [...]- własność: Skarb Państwa, inny rodzaj władania: K. R., adres: ul. C, użytek gruntowy: B; - dz. [...]- własność: Skarb Państwa, inny rodzaj władania: B. B., adres: ul.C, użytek gruntowy: B. Zgodnie z informacją uzyskaną w Łódzkim Ośrodku Geodezji "inny rodzaj władania" oznacza takie dysponowanie (użytkowanie) nieruchomością, które nie jest podparte tytułem prawa własności. Pismem z dnia 11 sierpnia 2025 r. Wydział Podatkowy w Departamencie Finansów Publicznych Urzędu Miasta Łodzi poinformował, że płatnikami podatku od nieruchomości za działki nr [...], [...] i [...] są odpowiednio: J. S. (właścicielka działki nr[...]), K. R. (właścicielka działki nr[...]) oraz B. B. (właścicielka działki nr [...]). Podkreślono jednocześnie, że okres archiwizacji obejmuje pięć lat, w związku z tym oddział nie posiada dokumentów sprzed 2020 r.

Organ podkreślił również, że nie odnaleziono pozwoleń na budowę budynków mieszkalnych jednorodzinnych zlokalizowanych na działkach nr [...] i [...]. Zgodnie z treścią ww. mapy wywiadu terenowego, na której budynki te widnieją, stwierdza się, że zostały one wybudowane przed rokiem 1976, tj. przed wydzieleniem działek nr [...] i [...] w ten sposób, że ściany wschodnie stoją w granicy ówczesnej działki nr 430. Zapoznano się z pozwoleniem na budowę budynku mieszkalnego oraz instalacji zewnętrznych na działce nr [...] (DAR-UA.II.1341.2018 z dnia 28.06.2018 r.). Nie jest tam ujęta działka nr [...] jako przestrzeń objęta projektem.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, organ podkreślił, że wywłaszczona nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania obejmująca działki nr [...] (dawna działka nr [...]), [...], [...], [...] i [...] (dawna działka nr [...]) została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budownictwo jednorodzinne Zarządzeniem Naczelnika Dzielnicy Nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r. (Dz. Urz. R.N. Miasta Łodzi Nr 3/77, poz. 33), na podstawie art. 5 pkt. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. 1972.192 ze zm.). Załącznik do Zarządzenia nr 2/77 stanowi podziałowa dokumentacja geodezyjna sporządzona przez Miejskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne w Łodzi - operat 2/1017 (L. ks. rob.[...]). Działka nr [...] została podzielona na działki: [...], [...], [...] i [...], natomiast działka nr [...] na działki: [...], [...] i [...]. Skarb Państwa jako właściciela przedmiotowych działek ujawniono w [...] w roku 2023 r.

W toku postępowania w zasobach archiwalnych nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących postępowania poprzedzającego wydanie zarządzenia nr 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z dnia 23 maja 1977 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziale na działki budowlane oraz Zarządzenia nr 4/77 z dnia 17 września 1977 r. do czego zobowiązał WSA w wyroku z dnia z dnia 21 maja 2021 r. (Sygn. akt II SA/Łd 488/20). Ponadto na podstawie zapisów widniejących na arkuszach archiwalnych mapy uzupełniającej z projektem podziału terenów budownictwa jednorodzinnego (L. ks. rob.[...]) stwierdzono, że Zarządzenie 4/77 nie dotyczy przedmiotowych działek.

Zgodnie z wypisami z rejestru gruntów, będącymi treścią wynikową ww. operatu podziału z 1977 r. działki nr [...], [...] i [...] zostały przeznaczone pod zabudowę (użytek Bp). Sposób wydzielenia, ich wielkość i położenie wskazuje na to, że miały posłużyć jako powiększenie nieruchomości sąsiednich tj. odpowiednio działek nr: [...], [...] i [...]. Działki nr [...] i [...] wraz z działką nr [...] stanowią ciąg komunikacyjny (drogę wewnętrzną - ul. C) umożliwiający dojazd do działek osiedlowych, w tym do nowo wydzielonych działek nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Jest to bezpośrednio związane z realizacją celu wywłaszczenia - prawidłowe korzystanie z działek w zabudowie mieszkaniowej jednorodzinnej.

W ocenie organu, biorąc pod uwagę oględziny nieruchomości z dnia 26 czerwca 2019 r. wykonane przez Prezydenta Miasta Łodzi, informacje zawarte na mapie zasadniczej (uzbrojenie terenu), określenie użytku budowlanego, zapisy w ewidencji gruntów i budynków z roku 2022 (inny rodzaj władania - osoby prywatne) oraz informacje o naliczeniu podatku od nieruchomości, należy stwierdzić, że odpowiednio działki nr [...] i [...]; [...] i [...]; [...] i [...] stanowią zorganizowaną całość gospodarczą, odpowiadającą pojęciu zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, mimo tego, że działki nr [...], [...] i [...] pozostają własnością gminy Miasto Łódź. W tej sytuacji można orzec, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Na tej podstawie organ stwierdził, iż w odniesieniu do działek nr [...], [...], [...], [...] (odpowiadających dawnej działce nr [...]) oraz działki nr [...] (odpowiadającej części dawnej działki nr [...]) zwrot jest niemożliwy ze względu na ich zagospodarowanie zgodne z celem wywłaszczenia, tj. zgodnie z Zarządzeniem nr 2/77 z 1977 r - budownictwo jednorodzinne.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. P., lecz Wojewoda Łódzki nie znalazł podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i zaskarżoną decyzją utrzymał je w mocy.

W uzasadnieniu Wojewoda Łódzki wskazał m.in., iż podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, oceniana w dacie rozstrzygania przez organ. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany. Zaistnienie przesłanki pozytywnej pociąga za sobą orzeczenie o zwrocie nieruchomości, ale tylko wtedy, gdy nie wystąpi żadna przesłanka negatywna. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt SK 43/07 podał, że wynikający z regulacji konstytucyjnej obowiązek dopuszczenia w ustawodawstwie zwrotu nieruchomości w określonych sytuacjach nie zawsze musi oznaczać obowiązku dokonania zwrotu. Obowiązek taki będzie istniał tylko wówczas, gdy spełnione zostaną wszystkie przesłanki uzasadniające podjęcie tego rodzaju decyzji.

Dalej organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotem badanej sprawy, są wyłącznie działki [...], [...], [...], [...] (dawna działka nr [...]) i [...] (część dawnej działki nr [...]), położone w Ł., w obrębie [...], objęte księgą wieczystą [...], stanowiące własność Miasta Łodzi na podstawie decyzji komunalizacyjnej z 19 listopada 2024 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że działki wywodzą się z dawnej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...] ([...]), stanowiącej ciąg dalszy księgi wieczystej rep. hip. Nr [...]. Tytuł własności nieruchomości przysługiwał M. i S. B.. Wnioskodawca, J. P., występuje jako spadkobierca M. B.. Wnioskodawca nie kwestionuje, że działki [...], [...], [...], [...] i [...], położone w Ł., w obrębie [...], są objęte zgłoszonym roszczeniem zwrotowym, sprecyzowanym w piśmie z dnia 16 października 2018 r., pierwotnie - w podaniu z dnia 21 września 2018 r. - odnoszącym się do dawnych działek [...],[...] i [...].

W dziale II księgi wieczystej [...] jako właściciel nieruchomości wpisany był Skarb Państwa na podstawie zarządzenia w 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź - Polesie z dnia 23 maja 1977 r. Zgodnie z działem I ww. księgi wieczystej, przedmiotowe działki zostały przyłączone z księgi wieczystej [...]. Wpis nastąpił w 2023 r. Zatem będące przedmiotem niniejszego postępowania działki stały się własnością Skarbu Państwa stosownie do zapisów zarządzenia nr 2/77. Natomiast w postępowaniu zwrotowym badaniu podlega jedynie okoliczność, czy grunt podlegał wywłaszczeniu w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie poddaje się w tym postępowaniu ocenie daty wpisu prawa własności podmiotu publicznoprawnego w księdze wieczystej.

Dalej organ wskazał, że stosownie do § 1 ust. 1 zarządzenia nr 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź - Polesie z dnia 23 maja 1977 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziale na działki budowlane (Dziennik Urzędowy Rady Narodowej Miasta Łodzi z dnia 25 maja 1977 r. Nr 3, poz. 33), wydanym na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z późn. zm.), teren położony w Ł., osiedle "A", między ulicami: A, D, E i F, został przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. Teren, o którym mowa w ust. 1 został podzielony na działki budowlane, zgodnie z dokumentacją geodezyjną sporządzoną przez Miejskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne w Łodzi L.ks.rob.[...], stanowiącą załącznik nr 1 do zarządzenia. Nieruchomość uregulowana w księdze wieczystej nr [...] była zlokalizowana na obszarze objętym ww. zarządzeniem, 1j. pomiędzy ulicami: A, D i F. Dotychczasowym właścicielom nieruchomości objętych zarządzeniem przysługiwało, zgodnie z art. 8 i 9 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., prawo zgłoszenia odpowiedniego wniosku o zachowanie lub nadanie własności działki budowlanej w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia zarządzenia (§ 4 zarządzenia).

Nieruchomości lub ich części objęte zarządzeniem, z wyjątkiem działek, które właściciele zgodnie z art. 8 cyt. wyżej ustawy zachowali na własność lub które zostały w trybie art. 9 ustawy nadane na własność członkom ich rodzin, przechodzą z mocy prawa na własność Państwa po upływie dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie zarządzenia, wolne od ciążących na nich praw rzeczowych ograniczonych i innych obciążeń (§ 5). Zarządzenie weszło w życie po upływie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej Miasta Łodzi (§ 12).

Na mapie nr 2/1017 z dnia 23 września 1977 r. (arkusz 3), przedstawiającej podział nieruchomości na działki budownictwa jednorodzinnego, dokonany zarządzeniem nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r., w rejestrze pomiarowym wg stanu dotychczasowego widnieją działki nr [...] o pow. 2269 m2 i nr [...] o pow. 878 m2, stanowiące część nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej [...] (poz. 82 i 83). Jako współwłaściciele nieruchomości wpisani są zstępni M. i S. B., w tym J. P.. Według stanu nowego, zgodnie z ww. rejestrem pomiarowym, działka nr [...] miała być podzielona na działki [...], [...], i [...], a działka [...] na działki: [...], [...], [...] i [...]. Działki od numeru [...] do numeru [...] mają powierzchnie odpowiednio 696, 26, 76 i 80 m2, co daje sumę powierzchni wynoszącą 878 m2 odpowiadającą powierzchni działki dzielonej. Działka nr [...] odpowiada w całości wymienionej w podaniu z 21 września 2018 r. działce nr [...] o powierzchni 878 m2.

Zgodnie z omawianym rejestrem, powierzchnia działki nr [...] wynosi 851 m2. Na mapie nr 2/2017 suma powierzchni działek powstałych z działki nr [...] jest większa (2321 m2), niż powierzchnia działki dzielonej (2269 m2). Jednakże organ podkreślił, że działka nr [...], wraz z działkami [...], [...] i fragmentem działki [....], odpowiada dawnej działce nr [...], która miała powierzchnię 2423 m2 (przy czym na mapie z 5 września 1959 r. odjęto 12 m2, co daje wynik 2411 m2). Przy działce [...] wpisano powierzchnię 2269 m2 (operat nr 2/2017). Działka hipoteczna nr [...] obejmowała jednak nie tylko działkę nr [...], ale też część aktualnej działki [...].

Z kolei łączna suma powierzchni działek [...], [...], i [...], powstałych z działki [...], wynosi 2321 m2. Na mapie do celów prawnych z dnia 15 września 2022 r., geodeta uprawniony T. S. potwierdził, że działki [...], [...], [...] i działka [...] o pow. 24 m2 (powstała z podziału działki [...]), o łącznej pow. 0,2345 ha odpowiadają działce nr [...] o pow. 0,2423 ha, przy czym różnice powierzchni wynikają z dokładniejszych metod obliczeń powierzchni i uregulowania stanu prawnego nieruchomości przyległych. Dlatego też organ uznał, że materiał dowodowy potwierdza jednoznacznie, iż działka nr [...] w całości leży w granicach działki [...] wyrysowanej na planie podziału z 5 września 1959 r. L.dz.ewid. [...]. Natomiast działki [...] [...], [...] i [...] oraz działka [...] w aktualnej ewidencji gruntów mają te same powierzchnie, jak wykazane w rejestrze pomiarowym na mapie 2/1017.

W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że osiedle domów jednorodzinnych powstało na terenie objętym Zarządzeniem z dnia 23 maja 1977 r. Wydzielone działki budowlane zabudowane są domami jednorodzinnymi i mają zapewniony dojazd wybudowanymi ciągami komunikacyjnymi na działkach drogowych. Powstała zabudowa mieszkaniowa, ciągi komunikacyjne, infrastruktura techniczna. Na osiedlu zlokalizowane jest przedszkole i punkty usługowe. Wprawdzie mapa uzupełniająca z projektem podziału terenów budownictwa jednorodzinnego nr 2/1017 nie określała planowanego wykorzystania poszczególnych działek. W rejestrze pomiarowym jest jedynie rubryka mająca wskazywać powierzchnie włączone do terenu budowlanego w rozbiciu na tereny pod ulice i pod budownictwo, jednak tego rozbicia w rejestrze nie dokonano. Na rysunku planu jedynie kształt i położenie działek potwierdza, że działki nr [...] i nr [...] mają służyć obsłudze drogowej.

Potwierdzić tej tezy nie można jednak w przypadku wydzielonych działek [...], [...] i [...], leżących pomiędzy działką drogową [...], a działkami budowlanymi [...], [...], [...]. Co więcej, przy wydzielonych działkach [...], [...] i [...], w rejestrze podane są odpowiednio adresy posesji: B (dz. [...]), B (dz. [...]) i B (litera 1) (dz. [...]). Przyjęty jako dowód w sprawie operat nr 2/1017 powstał na podstawie zarządzenia nr 2/77 i dokumentacji geodezyjnej Miejskiego Przedsiębiorstwa Geodezyjnego w Łodzi L.ks.rob.[...], stanowiącej załącznik nr 1 do zarządzenia. Do operatu nr 2/2017 dołączono wypisy z rejestru gruntów sporządzone wg stanu z 1977 r., z których wynika, że działki [...], [...] i [...], położone przy ul. B numery posesji odpowiednio [...], [...] i [...] (jak działki budowlane [...], [...], [...]), o pow. 26, 76 i 80 m2, mają przypisany rodzaj użytku Bp - działki przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową.

Wypisy z rejestru gruntów potwierdzają zatem, że nie planowano wykorzystania tych działek pod drogę, wówczas bowiem oznaczone byłyby rodzajem użytku dr. Podobnie również inne dokumenty włączone do operatu technicznego nr 2/1017 potwierdzają budowlany, a nie drogowy planowany sposób wykorzystania spornych działek, tj.: zarys pomiarowy - szkic do obliczeń punktów granicznych i powierzchni działek (arkusz 4) - linia czerwona oddziela tereny budowlane; mapa sytuacyjno-wysokościowa jako pochodna mapy zasadniczej - linia czerwona oddziela tereny budowlane; szkic podstawowy (karta nr 97b operatu); projekt granic terenów budowlanych na os. A - linia przerywana oddziela tereny budowalne. Skonstatować należy więc, że działka nr [...] planowana była jako droga dojazdowa do ul. B, jednak nie w całości - z wyłączeniem obszarów działek [...], [...] i [...], wydzielonych w celu wykorzystania jako tereny pod budownictwo.

Mapa nr 2/1017 dotyczyła zarządzenia nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r. i zarządzenia nr 4/77 z dnia 17 września 1977 r. Zarządzenia nr 4/77 nie odnaleziono, jednak na podstawie zapisu na mapie wnosi się, że dotyczyło ono jedynie wyłączenia z terenów budowlanych działki nr [...], a zatem innego terenu aniżeli przedmiot postępowania. Nie odnaleziono też dokumentacji powołanej w zarządzeniu nr 2/77 i dokumentów dotyczących postępowania poprzedzającego jego wydanie.

Przechodząc dalej, organ wskazał, że podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 26 czerwca 2019 r. ustalono, że działki nr [...] i nr [...] stanowią działki drogowe: ulica C, kategorii dróg wewnętrznych (droga bez wylotu). Ulica jest asfaltowa, okrawężnikowana, z oświetleniem, urządzone są chodniki dla pieszych i wjazdy na posesje. Działki [...],[...]i [...] zostały wspólnie zagospodarowane w ramach ogrodzonych, zabudowanych domami jednorodzinnymi (przed zgłoszeniem roszczenia o zwrot) posesji, do których przynależą, stanowiąc całość gospodarczą, tj.: ul. C - budowa pierwszego domu po 1982 r., budowa drugiego domu w miejsce wyburzonego - w trakcie oględzin z 2019 r.; ul. C - dom wybudowany przed 2003 r., gdy podłączono kanalizację; i ul. C - dom wybudowany w 1981 r. (por.: dokumentacja zdjęciowa z oględzin, oświadczenia właścicieli działek zabudowanych).

Zatem, zdaniem organu, wykorzystanie przedmiotowych działek mieści się w pojęciu realizacji celu publicznego pod budownictwo jednorodzinne. Celem wywłaszczenia była duża, złożona inwestycja, która obejmowała realizację zabudowy mieszkaniowej i towarzyszącą tej zabudowie niezbędną infrastrukturę. Przy tak ujętym celu publicznym jego realizację stanowią odseparowane od siebie posesje mieszkalne zagospodarowane pod zabudowę jednorodzinną, a także ciągi komunikacyjne prowadzące do tych posesji. W przypadku wywłaszczenia pod realizację inwestycji o złożonym charakterze, a nie pod konkretnie określony pojedynczy obiekt, realizacja celu wywłaszczenia polega na zagospodarowaniu terenu w sposób pozwalający realizować funkcję takiej inwestycji. Osiedle mieszkaniowe obejmuje zaś nie tylko działki budowlane zagospodarowane zabudową jednorodzinną, ale też między innymi ciągi komunikacyjne (jezdnie, chodniki) służące mieszkańcom osiedla.

Elementy te tworzą osiedle, jako zorganizowaną, spójną całość. Sporne działki stanowią część zagospodarowanej całości, jaką jest osiedle mieszkaniowe, i wchodzą w jego skład. Skoro nastąpiła realizacja celu publicznego określonego jako budownictwo jednorodzinne, zwrot nie jest możliwy.

Końcowo organ podkreślił, że wymienione w podaniu z dnia 21 września 2018 r. działki [...], [...] i [...] powstały w wyniku podziału nieruchomości uregulowanych w księgach wieczystych [...] i [...], zatwierdzonego decyzją Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Łódź - Śródmieście Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Nr Ew. [...] z dnia 5 września 1959 r., wydaną na podstawie art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarze miast i niektórych osiedli (Dz.U. Nr 35, poz. 240 z 1948 r.), zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym przez Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi Zarządu Architektury i Nadzoru Budowlanego pismem z dnia 21 kwietnia 1958 r. nr Z.A.B 4436 2/58. Nieruchomości położone w Ł. przy ul. B róg A, uregulowane w księgach wieczystych [...] i [...], zostały podzielone na działki od numeru [...] do numeru [...]. Podział uwidoczniono na planie podziału sporządzonym w 1958 r. L.dz.

Ewid. [...] przez Z. J.. Zgodnie z dokumentami podziałowymi, działka nr [...] posiadała powierzchnię 878 m2, a działka nr [...] - 2423 m2. W świetle decyzji podziałowej z 1959 r. działka nr [...] o pow. 878 m2, której obecnie odpowiadają działki [...] – [...], przeznaczona była pod ulice, a działka nr [...] o pow. 2423 m2, której część stanowi działka [...] - pod zieleńce, przy czym w decyzji zapisano, że właściciele winni zrzec się w stosunku do tych działek prawa własności na rzecz Skarbu Państwa bezpłatnie przed zawarciem pierwszego aktu notarialnego.

Zatem, w ocenie organu, zgromadzony materiał dowodowy bezsprzecznie świadczy, że Skarb Państwa stał się właścicielem terenu stanowiącego działki [...], [...], [...] i [...] oraz [...] dopiero na podstawie zarządzenia nr 2/77, nie zaś na podstawie decyzji podziałowej z 1959 r., co znaczy, że cel wywłaszczenia należy oceniać przez pryzmat postanowień zarządzenia. Zapisy powołanego w decyzji podziałowej planu zagospodarowania przestrzennego z 1958 r. przestały obowiązywać, a zarządzenie nr 2/77 zostało wydane zgodnie ze szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym uchwałą nr 100/1005/72 Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 22 lutego 1972 r. (Dz. Urzędowy RN m. Łodzi Nr 4, poz. 37). Będący podstawą zarządzenia nr 2/77 plan zagospodarowania przestrzennego był uchwalony 13 lat po wydaniu decyzji podziałowej z 1956 r. Ponadto, w oświadczeniu z dnia 27 czerwca 2019 r., odnosząc się do decyzji podziałowej z 1959 r., J. P. podał, że "nie wiadomo o zrzeczeniu się placów nr [...], [...] i [.../ (...) przez moja rodzinę B.".

Skoro nie nastąpiło zrzeczenie się placów przez ówczesnych właścicieli, grunty nie przeszły na własność podmiotu publicznoprawnego na podstawie decyzji podziałowej. Najistotniejszym jest jednak w okolicznościach sprawy, że zapisy księgi wieczystej [...] dobitnie dowodzą, że Skarb Państwa nabył ten grunt na podstawie zarządzenia nr 2/77 określającego cel wywłaszczenia jako budownictwo mieszkaniowe, przy czym, jak wykazano, cel ten został zrealizowany.

Skargę na powyższą decyzję wniósł J. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżając ją w całości i zarzucając:

1. 1. naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego takich jak art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 12 k.p.a., art.14 § 1 i § 2 k.p.a., art. 76 § 1 i § 3 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 104 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. przez ich niezastosowanie wobec:
2. – działania wbrew przepisom obowiązującego prawa, wyznaczającego w sposób szczegółowy procedurę dokonania wywłaszczenia, która podporządkowana jest osiągnięciu właściwego celu - "celu wywłaszczenia",
3. – naruszenie interesu społecznego przez niewłaściwy podział wywłaszczonych gruntów, nie rozdysponowanie nimi w ich całości, stworzenie chaosu naruszającego porządek prawny godzący w słuszny również interes obywateli,
4. – nierozważenie w sposób wnikliwy zebranego w sprawie materiału dowodowego, niewłaściwą ocenę zaniedbań organów administracji w postępowaniu wywłaszczeniowym, usprawiedliwianie ich uchybień domyślnym celem wywłaszczenia, który to cel nie został jednak zrealizowany w sposób właściwy dla państwa prawa,
5. – uznawanie, że sprawa realizacji celu wywłaszczenia - przeznaczenia przedmiotowych gruntów - nie wymagała załatwienia w formie prawem przewidzianej wystarczyło domniemanie, że organ administracji ten cel realizował,
6. – pominięcie treści orzeczenia Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Łódź - Śródmieście z dnia 5 września 1959 r., wydanego w sprawie Nr [...], zawierającego plan podziału części nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego postępowania zgodnie z zatwierdzonym w dniu 21 kwietnia 1958 r. planem zagospodarowania przestrzennego,
7. – pominięcie powoływanych przez organy administracji zarządzenia Naczelnika Dzielnicy Łódź- Polesie nr 2/77 i rejestru pomiarowego do projektu podziału nieruchomości na działki budownictwa jednorodzinnego, przewidzianych tam warunków,
8. – nieuwzględnienie treści art. 104 k.p.a. postanawiającej, że każda sprawa rozpoznawana przez organ administracji winna zostać zakończona decyzją i treści art. 107 § 1, który określa co taka decyzja powinna zawierać;
9. 2. obrazę prawa materialnego - art. 136 ust.1 w zw. z art.137 ust.1 u.g.n. przez jego niezastosowanie mimo istnienia przesłanek uzasadniających zwrot nieruchomości, nie zastosowania uregulowań przewidzianych ustawą z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.u.1972r. Nr 27 poz.192) w związku z art. 1 i nast. ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarze miast i niektórych osiedli (Dz. U.R.P. z 1948 r. Nr 35 poz.249), a w szczególności jej przepisów takich jak art. 2 ust. 2, art. 4, art. 5, art. 10, art. 11 ust.1, ust. 3, art. 12, art.14 ust. 1, art. 15,a także art.18 ust. 1.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, ewentualnie stosownie do art. 145a § 1 p.p.s.a. zobowiązanie Wojewody Łódzkiego do wydania w określonym terminie decyzji zmieniającej decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice i uwzględnienie wniosku o zwrot na jego rzecz działek o numerach [...], [...],[...][...],[...] będących przedmiotem niniejszego postępowania z zasądzeniem na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał m.in., iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wywłaszczenia dokonano w oparciu o § 1 ust.1 zarządzenia nr 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z dnia 23 maja 1977 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziale na działki budowlane, wydanego na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 27, poz. 192 z późn.zm.). Ustawa ta w sposób szczegółowy określała procedurę wymaganą przy jej zastosowaniu. W oparciu o taką podstawę prawną dokonano podziału gruntów objętych najpierw księgą wieczystą rep. hip. nr [...], a następnie wywodzącą się z niej księgą wieczystą nr [...]na poszczególne działki, które oddane zostały formalnymi aktami prawnymi w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym lub przeznaczone pod drogi. Poza tymi uregulowaniami prawnymi pozostała działka numer [...] oraz [...] inne powstałe z podziału działki nr [...].

Grunty te niejako zostały "porzucone" przez Skarb Państwa. Nie objęto ich żadną decyzją. Pozostały nadal w starej księdze wieczystej, a jako jej właściciele figurowała rodzina wnioskodawcy - w tym również jego poprzednicy prawni.

W związku z tym, w ocenie skarżącego, trudno tu mówić o wykorzystaniu działek w sposób nie odpowiadający ich celowi. Pod znakiem zapytania pozostaje nawet fakt ich wywłaszczenia. Cel ten winien być realizowany w sposób przewidziany ustawą z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1972 r. Nr 27 poz.192) stosownie do zasad praworządności. Pozostawienie gruntów poza zasięgiem zainteresowania i dopuszczenie do sytuacji, kiedy zostają one zawłaszczone bez tytułu prawnego, w sposób dowolny i przypadkowy nie stanowi o ich wykorzystaniu zgodnie z celem wywłaszczenia.

Z uwagi na powyższe okoliczności skarżący wniósł jak w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że w spawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa, w stopniu który skutkowałby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 20 października 2025 r., którą organ I instancji odmówił zwrotu na rzecz skarżącego udziału w wywłaszczonej nieruchomości.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w badanej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm. – dalej jako: "u.g.n."). Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z art. 136 ust. 5 u.g.n. wynika podzielny charakter roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jeżeli o zwrot występuje tylko część uprawnionych, nieruchomość podlega zwrotowi w udziale należącym do tych osób. Rozwiązanie to przesądza, że uprawnienie do żądania zwrotu jest indywidualnie związane z udziałem danego uprawnionego (por. wyrok NSA z 28 maja 2026 r., sygn. akt I OSK 1755/24), co ma znaczenie w badanej sprawie, w której przedmiotem jest żądanie zwrotu udziału w przedmiotowej nieruchomości.

Powołany powyżej przepis art. 137 stanowi w ust. 1, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1. 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2. 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).

Stosownie do art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (a więc przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Z przytoczonych unormowań wynika, że o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości co do zasady przesądza ustalenie, czy została ona zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Zrealizowanie celu wywłaszczenia w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości, chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. W orzecznictwie wskazuje się, że ocena zbędności nieruchomości dokonana przez pryzmat terminów wskazanych w art.137 ust. 1 u.g.n. nie odnosi się do wywłaszczenia, które miało miejsce przed wprowadzeniem do obrotu prawnego przepisu art. 137 ust. 1 wskazującego te terminy (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 września 2014 r., sygn. II SA/Kr 923/14, wyrok NSA z 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 2876/12; wyrok NSA z 9 października 2019 r., sygn. I OSK 175/18). Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni okres dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu.

Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu, chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (zob. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r. sygn. I OSK 991/18, orzeczenia.nsa.gov.pl). Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.

Stosownie do art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III ustawy stosuje się odpowiednio m. in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99).

W pierwszej kolejności należało zatem ustalić na podstawie jakiego aktu przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. W badanej sprawie przedmiotem oceny dokonanej przez organy było Zarządzenie Naczelnika Dzielnicy Łódź – Polesie nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego i jego podziale na działki budowlane ale także orzeczenie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Łódź – Śródmieście z dnia 5 września 1959 r. zatwierdzające podział części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. B róg A, oznaczonej KW Nr [...], w wyniku którego wyodrębniono m.in. działki o numerach [...], [...] oraz [...], a także Zarządzenie Nr 4/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z dnia 17 września 1977 r.

Odnosząc się w do orzeczenia z roku 1959 wypada wskazać, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarze miast i niektórych osiedli (Dz.U. R.P. Nr 35 poz. 240 z 1948 r.). Analiza tej regulacji prowadzi do wniosku, że żaden przepis powołanej ustawy nie przewiduje nabycia nieruchomości podlegającej podziałowi lub jej części rzez Skarb Państwa z mocy prawa. Również z treści orzeczenia z 5 września 1959 r. nie wynika, aby na mocy tegoż aktu nastąpiło nabycie przedmiotowej nieruchomości lub jej części przez Skarb Państwa. Orzeczenie przewiduje jedynie obowiązek zrzeczenia się własności działki nr [...] oraz działki nr [...] przez jej dotychczasowych właścicieli na rzecz Skarbu Państwa przed zawarciem pierwszego aktu notarialnego. Dopiero zatem złożenie takiego oświadczenia przez małżonków B. skutkować mogło pozbawieniem ich własności nieruchomości.

Jak wynika z ustaleń organów, w sprawie brak dokumentów, które wskazywałyby na zrzeczenie się własności przez małżonków M. i S. B.. Również skarżący wskazał w toku postępowania, że nie wiadomo mu o zrzeczeniu się placów nr [...], [...] i [...] przez rodzinę B.. Wobec powyższego należało stwierdzić, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie, aby orzeczenie zatwierdzające podział nieruchomości z roku 1959 skutkowało pozbawieniem dotychczasowych właścicieli prawa własności działek [...], [...] oraz [...].

Wypada także wskazać, że organ zasadnie uznał, iż pozbawienie małżonków B. prawa własności działek [...], [...] – [...] nie nastąpiło z mocy Zarządzenia Nr 4/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z dnia 17 września 1977 r. Jak to zostało wskazane powyżej, w wyniku przeprowadzonej analizy operatu geodezyjnego zaewidencjonowanego w Łódzkim Ośrodku Geodezji w dniu 15 września 2022 r. pod numerem [...], stwierdzono, że na archiwalnej mapie uzupełniającej z projektem podziału terenów budownictwa jednorodzinnego wykonanej przez Miejskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne w Łodzi, datowanej na 15 sierpnia 1977 r. widnieje zapis "Wyłącza się z terenów budowlanych działkę nr [...] na podstawie Zarządzenia Nr 4/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z dnia 17.09.1977 r.", co wskazuje, że zarządzenie nr 4/77 nie odnosi się do działek przedmiotowych nr [...], [...], [...], [...] i [...], które razem z działką nr [...] ujęte są na ww. arkuszu mapy.

Organy ustaliły natomiast, że aktem pozbawiającym dotychczasowych właścicieli prawa własności przedmiotowych działek gruntu na korzyść Skarbu Państwa było Zarządzenie Naczelnika Dzielnicy Łódź – Polesie nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r. Z jego treści wynika, iż pod budownictwo jednorodzinne przeznacza się teren położony w Ł., osiedle "A", między ulicami: A, D, E i F. W myśl § 1 ust. 2 powołanego zarządzenia teren, o którym mowa w ust. 1 zostaje podzielony na działki budowlane zgodnie z dokumentacją geodezyjną terenu – sporządzoną przez Miejskie Przedsiębiorstwo Geodezyjne w Łodzi, L.ks.rob [...] – stanowiącą załącznik Nr 1 do zarządzenia. Trzeba zatem wskazać, że w toku postępowania ocenie została poddana dokumentacja w postaci operatu technicznego nr 2/1017, znak L.ks.rob. [...]. Prezydent Miasta Skierniewice ustalił, że na stronie 234 w tomie pierwszym tej dokumentacji, znajduje się wykaz zmian gruntowych obejmujący działki będące przedmiotem badanego postępowania, do których zaliczono:

1. - dz. [...]- niezabudowana, klasa Bp [tj. przeznaczona pod zabudowę],
2. - dz. [...] - droga,
3. - dz. [...] - droga, klasa dr, położenie: B [tj. przyporządkowany numer adresowy działki nr [...]],
4. - dz. [...] - droga, klasa dr, położenie: B [tj. przyporządkowany numer adresowy działki nr [...]],
5. - dz. [...]- droga, klasa dr, położenie: B [tj. przyporządkowany numer adresowy działki nr [...]],

Ponadto zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zasadnie opierają się na ustaleniach wskazujących na fakt, że objęcie Zarządzeniem nr 2/77 działek [...] oraz[...]–[...]potwierdzone zostało również w treści innych dokumentów włączonych do operatu technicznego nr 2/1017. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że do dokumentów takich należą wypisy z rejestru gruntów sporządzone wg stanu z 1977 r. dla działek [...], [...] i [...], zarys pomiarowy - szkic do obliczeń punktów granicznych i powierzchni działek; szkic podstawowy; projekt granic terenów budowlanych na os. A, mapa uzupełniająca z projektem podziału terenów budownictwa jednorodzinnego wraz z rejestrem pomiarowym, włączona do operatu technicznego 2/1017.

Należy także w ślad za orzekającymi w sprawie organami wskazać na treść księgi wieczystej [...], gdzie w dziale II jako właściciel ujawniony został Skarb Państwa wpisem numer 2, przy czym jako podstawa wpisu wskazane zostało Zarządzenie nr 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z 23 maja 1977 r. Kolejnymi wpisami dokonano skreślenia powyższego oraz jako właściciela ujawniono Miasto Łódź, zaś podstawą wpisu była decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia 19 listopada 2024 r., znak GN-IV.7532.99.2024.AGP, stwierdzająca nieodpłatne nabycie z mocy prawa własności nieruchomości. Wypada też w tym miejscu przypomnieć, że niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie działek nr [...] (czyli części dawnej działki nr [...]) oraz nr [...], [...], [...], [...] (dawnej działki nr [...]), a więc działek objętych powyższą decyzją Wojewody Łódzkiego z dnia 19 listopada 2024 r., stwierdzającą nieodpłatne nabycie przedmiotowych działek przez gminę Miasto Łódź z dniem 27 maja 1990 r. na tej podstawie, że w tym dniu stanowiły one własność Skarbu Państwa.

W ocenie Sądu w świetle powyższego nie budzi wątpliwości prawidłowość ustalenia przez organy, że Skarb Państwa nabył przedmiotowe działki gruntu na podstawie Zarządzenia nr 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z 23 maja 1977 r.

W tym miejscu wypada odnieść się do skargi wniesionej do tut. Sądu, w której skarżący formułuje zarzuty działania wbrew przepisom wyznaczającym procedurę dokonania wywłaszczenia, naruszenia interesu społecznego poprzez niewłaściwy podział wywłaszczonych gruntów, nierozdysponowanie nimi w ich całości, stworzenie chaosu naruszającego porządek prawny godzący w słuszny również interes obywateli, zaniedbania organów administracji w postępowaniu wywłaszczeniowym. Powyższe skłania skarżącego do konstatacji, iż pod znakiem zapytania pozostaje sam fakt wywłaszczenia. Treść powyższych zarzutów prowadzi do wniosku, że dotyczą one braku badania naruszeń przypisywanych przez skarżącego postępowaniu wywłaszczeniowemu oraz Zarządzeniu nr 2/77.

Należy zatem wyjaśnić, że podstawową przesłanką podlegającą badaniu przez organ administracji rozpatrujący wniosek o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 § 3 u.g.n. jest zbędność nieruchomości na cel wskazany w akcie wywłaszczeniowym. W postępowaniu administracyjnym w przedmiocie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 § 3 w związku z art. 216 ustawy zadaniem organów administracji jest ustalenie celu nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości i ustalenie czy nieruchomość stała się zbędna z punktu widzenia realizacji tego celu. Przedmiotem ustaleń i oceny jest istnienie lub brak przesłanek uzasadniających zwrot, według generalnych zasad uregulowanych w art. 136-142 us.g.n. Przedmiotem takiego postępowania nie jest natomiast ocena zgodności z prawem decyzji o wywłaszczeniu czy nabycia w przypadkach określonych w art. 216 ustawy. Wówczas bowiem aktualne może być wzruszenie samego nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w odpowiednim trybie.

Zatem poza kognicją Sądu pozostaje w rozpatrywanej sprawie kwestia kontroli prawidłowości Zarządzenia nr 2/77 jako aktu nabycia nieruchomości czy też badania jego nieważności, jako nie należących do sprawy zainicjowanej wnioskiem o zwrot nieruchomości. Z tego względu niezasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące wydania zarządzenia nr 2/77 z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach.

Konstatacja powyższa skutkuje koniecznością weryfikacji stanowiska organów odnośnie celów wywłaszczenia wynikających z powołanego aktu.

Sądy administracyjne w swoich orzeczeniach wskazują, że dokonując rekonstrukcji celu wywłaszczenia należy mieć na względzie, że wymagania odnośnie do szczegółowości jego określenia w akcie wywłaszczenia powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z daty wydawania tego aktu. Podkreśla się, że inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Proces rekonstrukcji musi uwzględnić upływ czasu oraz okoliczności z nim związane, takie jak: zupełnie inny standard stanowienia i wykonywania prawa oraz ochrony praw podmiotowych przed rokiem 1989, zmiany ustrojowe i organizacyjne w organach administracji publicznej, a także możliwą niekompletność materiału dowodowego.

Choć zatem nie ulega wątpliwości, że cel wywłaszczenia należy wykładać ściśle, to jednak wymagania odnośnie jego szczegółowości należy oceniać proporcjonalnie do standardu funkcjonalnego i prawnego z chwili wydania decyzji o wywłaszczeniu, a nie jej analizy. Pod rządami dawniej obowiązujących przepisów oraz w oparciu o funkcjonującą wówczas praktykę, cel wywłaszczenia mógł być określony bardzo ogólnie, a wręcz w ogóle nie wynikać z treści decyzji wywłaszczeniowej, a jedynie z całości okoliczności sprawy (zob. K. Sobczak, Wywłaszczenie jako instrument gospodarki planowej rad narodowych, Toruń 1962, s. 31-33. K. Sobczak, Nowe prawo wywłaszczeniowe, Państwo i Prawo 1958, nr 8-9, zwłaszcza s. 294-295).

Zatem oceniając przesłankę realizacji celu wywłaszczenia w odniesieniu do aktów pochodzących z okresu poprzedniego ustroju, należy wziąć pod uwagę nie tylko samo orzeczenie o wywłaszczeniu, ale także poprzedzającą wywłaszczenie dokumentację, sporządzoną na potrzeby wywłaszczenia, w tym dokumentacje planistyczną, a także dokumentację zgromadzoną w postępowaniu wywłaszczeniowym (por. wyroki NSA: z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. I OSK 85/19; z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. I OSK 466/20; z 13 maja 2025 r., sygn. I OSK 880/22).

Należy także przywołać pogląd reprezentowany w judykaturze, zgodnie z którym istnieje możliwość modyfikacji celu wywłaszczenia. Realizacja celu wywłaszczenia może być rozciągnięta w czasie, może też podlegać zmianom, a w postępowaniu zwrotowym może okazać się, iż jakkolwiek pierwotny cel nie został zrealizowany, to zrealizowany został inny, ale mieszczący się w ogólnym celu wywłaszczenia (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2024 r. sygn. I OSK 1882/21).

W przypadku, gdy celem wywłaszczenia jest zabudowa mieszkaniowa należy wziąć pod uwagę, że osiedle mieszkaniowe to nie tylko obiekty przeznaczone dla mieszkania, ale też obiekty towarzyszące i cała z tym związana infrastruktura, również drogowa. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może też dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla. Budowa infrastruktury technicznej, jeżeli jest ona nierozerwalnie związana z obsługą istniejącej zabudowy mieszkaniowej to jako taka jest jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom. Jeśli chodzi o infrastrukturę związaną z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym, to za niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców uważa się: pawilony handlowe, usługowe, szkoły, boiska sportowe, garaże, parkingi, zieleń osiedlową, ciągi piesze.

Ponadto infrastrukturę stanowią instalacje podziemne, takie jak linia komunikacyjna, wodociągi, kabel elektryczny, instalacja gazowa, sanitarna, kanały deszczowe (wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 2033/96 – LEX nr 47337).

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że "Wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wydanej w trybie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, powinny być oceniane w procesie kontroli decyzji w sprawie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwzględnieniem standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczającej, a nie z daty dokonywania tej kontroli. Standardy te odbiegały od poziomu dziś obowiązującego, bowiem w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia (nabycia nieruchomości) tym ogólniej mógł być on ujęty w umowie lub w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. Dotyczy to zwłaszcza osiedli mieszkaniowych, które są traktowane jako swego rodzaju mikroorganizm urbanizacyjny, rządzący się szczególnymi zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców.

Przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia trzeba brać pod uwagę kontekst czasu, w jakim był zatwierdzany plan zagospodarowania osiedla oraz to jaka była precyzja określania celu wywłaszczenia w latach 70. ubiegłego wieku" (wyrok NSA z 22 kwietnia 2026 roku, sygn. I OSK 908/23).

Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy przypomnieć, że stosownie do § 1 ust. 1 zarządzenia nr 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź-Polesie z 23 maja 1977 r. przeznacza się pod budownictwo jednorodzinne teren położony w Ł., osiedle "A", między ulicami: A, D, E i F. Na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości Sądu, iż w toku postępowania prawidłowo ustalono, że przeznaczeniem całego terenu objętego zarządzeniem nr 2/77 było budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne o charakterze osiedlowym; w tym przypadku w ramach osiedla "A", położonego w granicach ulic wskazanych w zarządzeniu. W ramach tak określonego celu dla całego terenu, na podstawie dokumentacji o liczbie księgi roboczej (L.ks.rob) [...] organy w kontrolowanym postępowaniu ustaliły ponadto przeznaczenie poszczególnych działek objętych jego przedmiotem.

Jak wynika z akt postępowania (mapy uzupełniającej z projektem podziału terenów budownictwa jednorodzinnego wraz z rejestrem pomiarowym, włączonej do operatu technicznego 2/1017), działki [...] oraz [...] zapewniają dostęp z drogi publicznej do działek przeznaczonych pod zabudowę. I tak: działka [...] stanowi komunikację m. in. dla działek: [...], [...] i [...] oraz wspólnie z nimi zagospodarowanych działek zabudowanych domami jednorodzinnymi. Natomiast działka [...] zapewnia taką komunikację działkom [...], [...] oraz [...] powstałym z podziału działki nr [...]. Wobec położenia działek [...] i [...] oraz pełnionych przez nie funkcji drogi wewnętrznej w ocenie Sądu nie może być wątpliwości odnośnie niezbędności tych części gruntu dla celu wywłaszczenia, jakim jest osiedle mieszkaniowe. Zapewnienie odpowiedniej infrastruktury drogowej oraz komunikacji z drogą publiczną dla wszystkich nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jest bowiem koniecznym elementem funkcjonowania osiedla mieszkaniowego.

Jednocześnie należy podkreślić, iż Sąd zauważa, że o ile działka [...] już według wykazu zmian gruntowych zamieszczonych w tomie pierwszym operatu technicznego nr 2/1017 miała przeznaczenie drogowe, to działka [...] na tym etapie przeznaczona była pod zabudowę. Jednakże w ocenie Sądu okoliczność ta nie wpływa na prawidłowość ustaleń organów co do tego, że kwestię niezbędności wywłaszczenia tej działki należy oceniać przez pryzmat jej przeznaczenia jako drogi wewnętrznej. Jak to bowiem zostało wykazane powyżej zgodnie z mapą uzupełniającą z projektem podziału terenów budownictwa jednorodzinnego wraz z rejestrem pomiarowym, włączoną do operatu technicznego 2/1017, teren działki [...] był niezbędny dla obsługi komunikacyjnej działek zabudowanych budynkami mieszkalnymi.

Odnośnie działek [...] – [...] trzeba w ślad za organami zauważyć, że w tomie III operatu technicznego nr 2/1017, znak L.ks.rob. [...], znajdują się matryce jednostkowe podziału terenów budownictwa jednorodzinnego dla osiedla "A". Są to wypisy z rejestru gruntów z fragmentami mapy ewidencyjnej w skali 1:1000 (wyrys z mapy podziału nr ewid. 2/1017), sporządzone według stanu z 1977 r., dotyczące wydzielonych działek, na których został określony użytek B (tereny mieszkaniowe) lub Bp (przeznaczone pod zabudowę). Odnośnie działek[...], [...] oraz [...] powyższe dokumenty wskazują bez wątpienia na ich przeznaczenie pod zabudowę, przy czym fragmenty mapy ewidencyjnej pozwalają też na stwierdzenie, że działki te graniczą z jednej strony z działką [...], która jak ustaliły organy jest działką drogową (droga wewnętrzna – ulica C), natomiast przeciwległym bokiem przylegają do działek o numerach odpowiednio: [...], [...] oraz [...], zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi.

Biorąc pod uwagę wskazaną powyżej powierzchnię trzech działek będących przedmiotem badanego postępowania, ich położenie oraz przypisanie do numerów posesji, zasadnie ocenił Prezydent Miasta Skierniewice, że parametry te wskazują, iż będąc działkami o przeznaczeniu pod zabudowę miały one posłużyć jako powiększenie nieruchomości sąsiednich tj. odpowiednio działek nr: [...], [...] i [...]. Taka rekonstrukcja celu wywłaszczenia działek [...] nie budzi zastrzeżeń Sądu wobec treści Zarządzenia nr 2/77 i operatu technicznego L.ks.rob. [...] a także pozostałych dowodów, do których zaliczyć należy oświadczenia właścicielek działek [...], [...] i [...] a także treść mapy wywiadu terenowego, z której wynika, że budynki mieszkalne na działkach [...] oraz [...] zostały wybudowane w ten sposób, że ich wschodnie ściany położone były w granicy z działką nr [...], z której to działki, w wyniku podziału, wydzielono m.in. działki [...],[...] oraz [...].

Jak zasadnie wskazuje organ odwoławczy również inne dokumenty włączone do operatu technicznego nr 2/1017 potwierdzają budowlany, a nie drogowy planowany sposób wykorzystania spornych działek. Powyższe potwierdza zasadność ustaleń organu przedstawionych w zaskarżonej decyzji co do tego, że działka nr [...] planowana była jako droga dojazdowa do ul. B, jednak z wyłączeniem obszarów, które po oddziale stanowiły działki o numerach [...], [...] i [...], a które zostały wydzielone w celu wykorzystania jako tereny pod budownictwo.

Podsumowując, należało stwierdzić, iż organy prawidłowo zrekonstruowały cel wywłaszczenia wskazując, że jest nim budownictwo jednorodzinne w ramach osiedla mieszkaniowego "A"; natomiast zważywszy na charakter osiedla mieszkaniowego celowi temu odpowiada nie tylko przeznaczenie nieruchomości na zabudowę budynkami mieszkalnymi, ale również na zapewnienie mieszkańcom osiedla odpowiedniej infrastruktury technicznej i drogowej. Działki [...], [...] oraz [...] zostały wydzielone pod budownictwo, natomiast warunek niezbędności wywłaszczenia wobec działek [...] oraz [...] został spełniony w ten sposób, że działki te, tworząc drogę wewnętrzną, zapewniają konieczną obsługę komunikacyjną dla działek zabudowanych budynkami mieszkalnymi.

W następnym kroku zadaniem organów było zatem ustalenie, czy przedmiotowe działki gruntu stały się zbędne na cel określony w akcie wywłaszczenia. Zebrany przez organy materiał dowody nie pozostawia wątpliwości co do tego, że działki [...] oraz [...] nadal wykorzystywane są jako droga wewnętrzna. Wchodzą w skład ulicy C, ulica ta jest asfaltowa, okrawężnikowana, z oświetleniem, urządzone są chodniki dla pieszych i wjazdy na posesje. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez skarżącego. Również sposób wykorzystania działek [...] – [...] nie jest przedmiotem sporu. Na działkach tych znajduje się infrastruktura wodno-kanalizacyjna, naniesienia roślinne, wjazdy. Warto przypomnieć, że dokonując oceny realizacji celu należy potraktować go jako część zorganizowanego zespołu obiektów składających się na inwestycję. W przypadku inwestycji złożonych cel wywłaszczenia może obejmować nie tylko realizację inwestycji głównej, ale także wykonanie inwestycji towarzyszących, których istnienie umożliwia prawidłowe funkcjonowanie i korzystanie z inwestycji głównej zgodnie z jej przeznaczeniem.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że w sprawie nie ziściły się warunki zwrotu nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 u.g.n. albowiem przedmiotowe działki wykorzystywane są nadal zgodnie z celem wywłaszczenia i pozostają dla tego celu niezbędne.

Wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonane przez Sąd badanie zaskarżonej decyzji w świetle materiału dowodowego zgromadzonego przez organy w toku postępowania wskazuje, że prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wykonując wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przedstawione w wyroku z dnia 21 maja 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Łd 488/20, organy uzupełniły materiał dowodowy w zakresie wskazanym przez Sąd. Prezydent Miasta Skierniewic skrupulatnie zgromadził materiał dowodowy, w tym archiwalną dokumentację geodezyjną i prześledził przekształcenia dawnych działek nr [...] i [...] – zarówno pod względem kształtu, jak i własności i jednoznacznie dowiódł, że działki nr [...] odpowiadają dawnej działce nr [...], a działka nr [...] części działki nr [...], że działki te były przedmiotem wywłaszczenia na mocy Zarządzenia nr 2/77 Naczelnika Dzielnicy Łódź–Polesie z dnia 23 maja 1977 r. oraz że zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia.

Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienie kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia odpowiada minimum wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W skardze do tut. Sądu skarżący podnosi, że przedmiotowe działki nie zostały oddane formalnymi aktami prawnymi w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym lub przeznaczone pod drogi, przez co w ocenie skarżącego grunty te niejako zostały "porzucone" przez Skarb Państwa. Należy zatem wskazać, że okoliczność, że przedmiotowe działki nie zostały przekazane w użytkowanie wieczyste ma przede wszystkim to znaczenie, że w przeciwnym razie, jako niestanowiące własności gminy ani Skarbu Państwa, nie podlegałyby zwrotowi w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. Istotne dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie było natomiast ustalenie, iż na działkach [...] i [...] urządzona jest ulica natomiast na pozostałych działkach znajduje się m.in. infrastruktura techniczna wodno-kanalizacyjna.

W ocenie Sądu pozbawiony doniosłości w realiach niniejszej sprawy jest zarzut dotyczący nieustalenia podstawy prawnej, w oparciu o którą inwestycje te zostały zrealizowane. Przepis art. 137 ust. 1 u.g.n. nie łączy z faktem ewentualnego nieuzyskania pozwolenia na budowę dla zrealizowanego celu wywłaszczenia możliwości podważania zrealizowania tego celu jako przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Natomiast z okoliczności sprawy nie wynika, aby zrealizowane inwestycje były objęte ostateczną decyzją nakazującą rozbiórkę, a wyłącznie tę okoliczność można byłoby rozważać w kontekście niezrealizowania celu wywłaszczenia. (por.: wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r. sygn. I OSK 1981/11; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. II SA/Gd 523/12).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi trzeba wskazać, że utrzymujący się do roku 2023 brak wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej wywłaszczonej nieruchomości nie ma znaczenia dla oceny, czy przedmiotowe działki stały się zbędne na cel wywłaszczenia. Brak ten należy oceniać wyłącznie w perspektywie zaniedbań organów państwowych, nie odnoszących się jednak do kluczowej kwestii w postępowaniu w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a mianowicie faktycznego zrealizowania celu publicznego określonego w Zarządzeniu Naczelnika Dzielnicy Łódź – Polesie nr 2/77 z dnia 23 maja 1977 r., który to cel został prawidłowo ustalony w badanym postępowaniu.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

a.bł.