Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 1 grudnia 2025 r. znak: SKO.4114.176.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 września 2025 r. znak: SOCVI.554.930IJ.2025.274478.ŚR orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy po rozpoznaniu wniosku A.H. z dnia 16 stycznia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem - M. H., Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 9 marca 2023 r. znak: SOCII.5111.003244.2023.274478.000001.2023 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A.H., reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata M.Ż..
Decyzją z dnia 8 maja 2023 r. znak: SKO.4114.212.2023, Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i w powyższym zakresie orzekło o przyznaniu A. H. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad M. H. na okres od dnia 1 stycznia 2023 r. na czas nieokreślony.
Decyzja powyższa zmieniona została wraz z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi: z dnia 15 grudnia 2023 r. oraz z dnia 23 grudnia 2024 r.
W dniu 6 sierpnia 2025 r. w Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi A.H. złożyła oświadczenie o rezygnacji od dnia 1 sierpnia 2025 r. z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż dla M.H. ustalono prawo do świadczenia wspierającego.
Decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 września 2025 r. uchylono od dnia 8 września 2025 r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 8 maja 2023 r. znak: SKO.4114.212.2023 zmienioną decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 grudnia 2023 r. oraz z dnia 23 grudnia 2024 r.
Następnie na podstawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 września 2025 r. organ ustalił, iż M.H. uzyskał prawo do świadczenia wspierającego od dnia 24 maja 2024 r.
W związku z powyższym decyzją z dnia 26 września 2025 r. Prezydent Miasta Łodzi, na podstawie art. 104 K.p.a., art. 17, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r., poz. 1208), art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 poz. 1429 z późn. zm.), orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad M. H. za okres od 24 maja 2024 r. do 31 maja 2024 r. w wysokości 771 zł, od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. w wysokości 2988 zł miesięcznie oraz od 1 stycznia 2025 r. do 31 lipca 2025 r. w wysokości 3287 zł miesięcznie oraz o zwrocie tego świadczenia za okres od 24 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r. w wysokości 44696 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A.H., reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata K.G.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, dalej "u.ś.w." poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że pobrane przez odwołującą świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym, mimo że nie miała ona zamiaru, w momencie pobrania świadczeń w okresie wskazanym w decyzji pobrania tych świadczeń będąc świadomą, że się jej one nie należą, mimo że z prawidłowej wykładni przepisu wynika, że jedynie świadczenia pobrane przez poprawnie pouczoną osobę, która jest świadoma w momencie ich pobrania, że nie jest ona do tego uprawniona, mogą zostać uznane za świadczenia nienależnie pobrane.
W dniu 28 listopada 2025 roku do Kolegium wpłynęło odwołanie podpisane przez pełnomocnika A.H. wraz z pełnomocnictwem do zastępowania odwołującej w prowadzonym postępowaniu.
Przesyłając odwołanie strony wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, organ I instancji nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia w myśl art. 132 § 1 K.p.a. i wniósł o utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy.
Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia z dnia 1 grudnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Stosownie do treści art. 63 ust. 9 ustawy, wypłata świadczenia pielęgnacyjnego (...), podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego.
Wobec tego zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji zasadnie wskazał, iż w związku z ustaleniem M. H. prawa do świadczenia wspierającego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwały A. H. w okresie od dnia 24 maja 2024 r., a zatem jako nienależnie pobrane podlega zwrotowi. Stosownie bowiem do art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne wykluczają się wzajemnie - celem ustawy było bowiem zastąpienie świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku osób pełnoletnich) przez świadczenie wspierające.
Powołane wyżej przepisy przewidują, że jeśli osoba z niepełnosprawnością zaczyna pobierać świadczenie wspierające, jej opiekun traci prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres (art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym). Oznacza to, że przyznanie świadczenia wspierającego osobie wymagającej opieki automatycznie powoduje utratę prawa opiekuna do dotychczasowego wsparcia finansowego w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest odrębnym i niezależnym od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane.
Kolegium stwierdziło, że na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 ustawy z 2023 r. o świadczeniu wspierającym składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające, z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia. W realiach rozpoznawanej sprawy, zdaniem Kolegium, przyjąć należy, że okoliczność, wedle której w okresie od dnia 24 maja 2024 r. do dnia 31 lipca 2025 r. strona nie była świadoma tego, że świadczenie pielęgnacyjne jej się nie należy, nie ma wpływu na uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, gdyż znaczenie dla uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane ma bowiem wyłącznie wskazany wyżej fakt jednoczesnego pobierania obu świadczeń.
Wobec tego Kolegium uznało zaskarżoną decyzję organu I instancji za zgodną z obowiązującymi przepisami prawa, a podnoszone przez pełnomocnika strony w treści odwołania okoliczności za pozostające bez znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Kolegium poinformowało, że strona może zwrócić się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o zastosowanie ulgi w spłacie, bowiem zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła A.H., reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata K.G.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 63 ust. 11 u.ś.w. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym, mimo że nie miała ona zamiaru, w momencie pobrania świadczeń w okresie wskazanym w decyzji pobrania tych świadczeń będąc świadomą, że się jej one nie należą, mimo że z prawidłowej wykładni przepisu wynika, że jedynie świadczenia pobrane przez poprawnie pouczoną osobę, która jest świadoma w momencie ich pobrania, że nie jest ona do tego uprawniona, mogą zostać uznane za świadczenia nienależnie pobrane. W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie, nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona wyjaśniła, że pojęcie nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiło przedmiot analizy i wykładni w orzecznictwie sądów administracyjnych. W orzecznictwie tym wypracowano zostało dość jednolite stanowisko, zgodnie z którym świadczeniem pobranym nienależnie może być wyłącznie takie świadczenie, które zostało pobrane mimo że osoba, która je pobrała wiedziała że nie jest uprawniona do jego pobrania lub co najmniej została prawidłowo pouczona o sytuacjach powodujących utratę danego uprawnienia i o skutkach pobrania świadczenia w takiej sytuacji. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).
Przepis art 63 ust 11 u.ś.w. wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Strona wskazała, że przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. stanowił już przedmiot wykładni w orzecznictwie sądów administracyjnych i w odniesieniu do niego odpowiednie zastosowanie znajduje opisane stanowisko. W przedmiotowej sprawie nie sposób pominąć, że skarżąca niezwłocznie, jak tylko dowiedziała się, że jej podopieczny uzyskał prawo do świadczenia wspierającego zgłosiła się do organu I instancji i poinformowała go o tym w dniu 6 sierpnia 2025 r. W sytuacji takiej zatem nie sposób jest zarzucić skarżącej, że pobrała ona świadczenie pielęgnacyjne ze świadomością tego, że się jej ono nie należy.
Nie można było też od niej wymagać, aby już w maju 2024 r., gdy jej podopieczny wystąpił z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zrezygnowała ona z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż dopóki nie została wydana ostateczna decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia nie mogła ona wiedzieć czy jej podopiecznemu świadczenie wspierające w ogóle będzie przysługiwało, a jeśli tak, to czy postanowi on złożyć wniosek o jego ustalenie i wypłatę. W sytuacji takiej zatem, wobec braku złej woli po stronie skarżącej oraz biorąc pod uwagę jej lojalne w stosunku do organu I instancji postępowanie w zakresie zgłoszenia informacji o przyznaniu jej podopiecznemu prawa do świadczenia wspierającego nie sposób jest uznać, że spełniły się przesłanki określone w art. 63 ust. 11 u.ś.w. Świadomość, że świadczenie jest nienależne ma istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji przyszłych, niemożliwych do przewidzenia w dacie jego pobierania.
W konsekwencji strona nie może ponosić negatywnych skutków takiego stanu rzeczy. Przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może mieć wpływu na ocenę świadomości w aspekcie należnego świadczenia, pobieranego przed wydaniem decyzji. Samo złożenie wniosku nie oznacza bowiem, że świadczenie zostanie przyznane. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jako wydana z naruszeniem prawa materialnego, jak i decyzja organu I instancji nie mogą się ustać i powinny zostać uchylone, zaś postępowanie w sprawie powinno zostać umorzone.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;
- 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy;
- 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania;
- 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Wobec zgodnych wniosków stron o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 1 grudnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 września 2025 r. orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem skarżącej M. H..
Wskazać na wstępie należy, że obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) (dalej: u.ś.w.) zmieniły między innymi zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Świadczenie pielęgnacyjne zostało więc zastąpione w obecnym stanie prawnym (w przypadku osób pełnoletnich) świadczeniem wspierającym. Nie można też nie zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane na rzecz opiekuna, obecnie zaś świadczenie wspierające przyznawane jest na rzecz osoby niepełnosprawnej.
W rozdziale 7 u.ś.w. zawarto przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - uwaga Sądu), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi zaś, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 (ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - uwaga Sądu), nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.).
Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Zgodnie z art. 61 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z wykładni powyższych przepisów wynika zatem, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad swoim mężem za okres od 1 stycznia 2023 r. Świadczenie to zostało przyznane skarżącej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 8 maja 2023 roku, które uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i w powyższym zakresie orzekło o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem na okres od dnia 1 stycznia 2023 r. na czas nieokreślony. Decyzja ta zmieniana była wraz z waloryzacją kwoty świadczenia pielęgnacyjnego decyzjami Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 grudnia 2023 r. i 23 grudnia 2024 r.
Jak wynika z akt sprawy, w dniu 7 sierpnia 2025 roku w Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z dniem 1 sierpnia 2025 r. z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem, ponieważ mąż "przeszedł na świadczenie wpierające". Decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 września 2025 r. uchylono od dnia 8 września 2025 r. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 8 maja 2023 roku zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 grudnia 2023 r. i zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 23 grudnia 2024 r.
Bezsporne w sprawie jest, że mąż skarżącej uzyskał prawo do świadczenia wspierającego na okres od 24 maja 2024 r. do 31 maja 2031 r. (informacja ZUS z dnia 1 września 2025 r.).
Sporną pozostaje natomiast zasadność uznania wypłaconego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem za okres od 24 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r. w wysokości 44696,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane z uwagi na brak po stronie skarżącej świadomości (złej woli) o wystąpieniu okoliczności skutkujących ustaniem przyznanego stronie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia.
Tutejszy Sąd w podobnych sprawach stoi na stanowisku, że istotnym dla rozstrzygnięcia tego typu sprawy pozostaje przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Z art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie wynika, aby w przypadku wystąpienia określonej w nim przesłanki do uznania wypłaconego świadczenia lub zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane, ustawodawca odsyłał do odpowiedniego stosowania, czy też stosowania wprost przepisów art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tego rodzaju odesłanie nie wynika również z jakiejkolwiek innej regulacji u.ś.w.
Wobec powyższego uznać należy, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. formułuje definicję niezależną i odrębną od analogicznej definicji nienależnie pobranego świadczenia zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w przeciwieństwie do niej nie nawiązuje do elementu subiektywnego, czyli do stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie rodzinne, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Nie ocenia się także skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji stwierdzić należy, że na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna jednego ze świadczeń w nim wskazanych, w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r., II SA/Łd 243/25, LEX nr 3897935, por. także: wyrok WSA w Łodzi z 19 grudnia 2025 r., II SA/Łd 551/25, LEX nr 4014065). Dlatego też bez wpływu na wynik sprawy pozostają podnoszone w skardze argumenty, że skarżąca nie posiadała świadomości pobierania świadczenia uznanego za nienależnie pobrane. Powyższa okoliczność pozostaje bez wpływu na obiektywny fakt zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 11 u.ś.w. obligującej organ administracyjny do wydania w takiej sytuacji decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Z powyższych względów, w ocenie Sądu, procedujące w sprawie organy prawidłowo uznały, stosownie do art. 63 ust. 6 i ust. 11 u.ś.w., iż pobrane przez skarżącą w okresie od 24 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r. świadczenie pielęgnacyjne na męża stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają zatem norm prawa materialnego ani procesowego w takim zakresie, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
IB