Uzasadnienie
Decyzją nr 54/2026 Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 19 lutego 2026 r. znak WOB.7721.21.2024.KJAS orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wieliczce nr [...] z dnia 12 grudnia 2023r. znak: [...], którą na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa organ uchylił decyzję dotychczasową z dnia 30.03.2022r., nr [...], znak: [...], którą po rozpatrzeniu wniosku P. J. C. i P. A. D. o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego mającego na celu legalizację budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C., gmina W. wydał decyzję o legalizacji samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C., gmina W." i orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie "dotyczącej samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C., gmina W.".
Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wieliczce w związku z wnioskiem P. J. C. i P. A. D. o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego mającego na celu legalizację budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C., gmina W., którego budowę zakończono na początku lat 90-tych XX wieku, wydał postanowienie nr [...] z dnia 16 lutego 2022r. (k. 31 akt PINB), którym nałożył na inwestora obowiązek przedłożenia niezbędnych do legalizacji dokumentów.
Następnie PINB decyzją nr [...] z dnia 30 marca 2022r. znak: [...], zalegalizował samowolnie wybudowany budynek mieszkalny zlokalizowany na działce nr [...] w m. C. (k. 53 akt PINB). Od ww. decyzji nie złożono odwołania.
Za pismem z dnia 4 października 2022r. P. A. K. wniosła o przeprowadzenie kontroli budynku zlokalizowanego na działce nr [...] w m. C. (k. 2 akt znak: [...]).
P. A. K. w dniu 5 października 2022r. złożyła do protokołu kopię decyzji Urzędu Miasta i Gminy W. z dnia 28 października 1996r. znak: [...] w przedmiocie zezwolenia inwestorom P. P. J. i G. C. na kontynuację robót budowlanych przy realizacji budynku mieszkalnego wraz z garażem typowego, na działce nr [...] położonej we wsi C. gm. W. (k. 6 akt znak: [...]).
Po przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego PINB w Wieliczce decyzją nr [...] z dnia 12 grudnia 2023r. znak: [...] na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa uchylił własną decyzję dotychczasową z dnia 30.03.2022r., nr [...], znak: [...], którą po rozpatrzeniu wniosku P. J. C. i P. A. D. o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego mającego na celu legalizację budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C., gmina W. wydał decyzję o legalizacji samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C., gmina W. i orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie dotyczącej samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości C., gmina W. (k. 105 akt PINB).
Odwołanie od wskazanej wyżej decyzji w przewidzianym ustawowo terminie wniosła P. K. P. działająca przez pełnomocnika A. K.. Przekazując odwołanie do MWINB w Krakowie, organ I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania trybu autoweryfikacji własnej decyzji, o którym mowa w art. 132 Kpa.
Rozpatrując odwołanie Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie dokonał powtórnego, pełnego i merytorycznego rozpoznania sprawy administracyjnej w granicach zakreślonych treścią skarżonej decyzji, badając tak prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji, jak i poprzedzającego je postępowania wyjaśniającego, w oparciu o akta PINB znak [...] (zaw. 110 kart), a także akta znak: [...] (zaw. 36 kart), akta znak: [...] (zaw. 8 kart) oraz dwa egzemplarze ekspertyzy z listopada 2011 r., dwa egzemplarze inwentaryzacji z ze stycznia 2022r., dwa egzemplarze ekspertyzy z lutego 2022r.
W pierwszej kolejności należy wskazano, iż zgodnie z art. 150 § 1 Kpa, organem administracji publicznej właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, czyli w analizowanym przypadku Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wieliczce.
Już po wydaniu decyzji w przedmiocie legalizacji samowoli budowlanej, wyszła na jaw nowa okoliczność, dotycząca uprzedniego wydania decyzji pozwolenia na budowę wobec budynku objętego wskazanym postępowaniem. Zaznaczyć przy tym należy, iż zgodnie z art. 49f ust. 1 Pr. Bud. w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:
bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia
- - jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne. Należy wobec powyższego dojść do konkluzji, że wyjście na jaw nowej okoliczności polegającej na uprzednim wydaniu pozwolenia na budowę sprawia, że zaistniała przeszkoda formalna wobec prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego.
Wskazano, iż przedmiotem postępowania pozostawał budynek mieszkalny jednorodzinny dwukondygnacyjny z podpiwniczeniem, zlokalizowany na działce nr [...] w m. C., o powierzchni zabudowy budynku 128,94 m˛, powierzchni całkowitej 340,62 m˛ oraz kubaturze brutto 977,91 mł (co wynika z inwentaryzacji budynku mieszkalnego jednorodzinnego ze stycznia 2022 roku).
Natomiast w dniu 28 marca 2023r. PINB powziął informację, o tym, że Urząd Miasta i Gminy W. decyzją nr [...] z dnia 30 grudnia 1988r. zatwierdził plan realizacyjny, a następnie decyzją nr [...] z dnia 14 maja 1990r. udzielił pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr [...] w C. Co więcej, Urząd Miasta i Gminy w Wieliczce decyzją z dnia 17 czerwca 1996r., znak: AUNB [...] [...], zezwolił inwestorom P. J. i G. C. na kontynuację robót budowlanych przy realizacji budynku mieszkalnego wraz z garażem, typowego - typ [...], na działce nr [...] położonej we wsi C., gm. W.. Nadto, Urząd Miasta i Gminy w Wieliczce decyzją z dnia 28 października 1996r., znak: AUNB [...]/96, zezwolił inwestorom P. J. i G. C. na kontynuację robót budowlanych przy realizacji budynku mieszkalnego wraz z garażem, typowego, na działce nr [...] położonej we wsi C., gm. W..
Zatem budynek będący przedmiotem wznowionego postępowania dot. uproszczonej procedury legalizacyjnej - został zrealizowany w oparciu o decyzję pozwolenia na budowę. Taki zaś wniosek wyklucza możliwość prowadzenia uproszczonej procedury legalizacyjnej, bowiem zgodnie z art. 49f ust. 1 Pr. bud, ww. procedura dotyczy wyłącznie obiektów, które zostały wybudowane "bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, a dodatkowo jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat. Fakt wydania decyzji pozwolenia na budowę wyklucza możliwość prowadzenia postępowania w oparciu o art. 49f i n. Prawa budowlanego.
Odpowiadając na zarzuty podnoszone w odwołaniu MWINB wskazał, iż należy odróżnić postępowanie legalizacyjne od postępowania naprawczego. Procedura zawarta w art. 49f Pr. bud dotyczy postępowania legalizacyjnego, a więc sytuacji, gdy doszło do budowy (odbudowy, rozbudowy i nadbudowy) obiektu budowlanego bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia (art. 48 ust. 1 pkt ł i 2 Pr. bud). Natomiast postępowanie naprawcze, które regulują przepisy art. 50-51 Prawa budowlanego, dotyczy innych przypadków niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f Pr. bud, co wprost wynika z aktualnego brzmienia art. 50 ust. 1 Prawa budowlanego. Podkreślono przy tym, że w razie samowolnego odstąpienia od warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, bądź zgłoszeniu zastosowanie w sprawie znajduje tryb określony w art. 50 i 51 p.b.
Podkreślono, że z uwagi na realizację obiektu w oparciu o decyzję pozwolenia na budowę - brak jest możliwości prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Nie ma racji skarżąca która wskazuje, iż fakt zaistnienia odstępstw od projektu budowlanego winien zostać rozstrzygany przynajmniej w części w trybie legalizacyjnym, bowiem procedurę dotyczącą likwidacji skutków wykonania robót budowlanych niezgodnie z projektem budowlanym regulują wprost przepisy art. 50-51Prawa budowlanego. Jedynym wyjątkiem od ww. zasady byłaby sytuacja, w której inwestor wykonałby zupełnie inny obiekt niż zaprojektowany, różniący się od zaprojektowano technologią wykonania, miejscem posadowienia, wymiarami, czy też kategorią obiektu. Na gruncie niniejszej sprawy brak jest informacji, jakoby inwestor wykonał obiekt aż tak różniący się od zaprojektowanego.
Reasumując, wykonanie robót niezgodnie z projektem budowlanym nie może stanowić przedmiotu uproszonego postępowania legalizacyjnego. W związku z powyższym zasadnym był brak wszczynania takiego postępowania, a jeżeli takie postępowania zostało wszczęte - zasadnym jest jego umorzenie jako bezprzedmiotowego.
Odpowiadając na zarzut skarżącej, zgodnie z którym częściowo roboty budowlane zostały wykonane w warunkach samowoli budowlanej - a to w zakresie zrealizowania ściany wschodniej w odległości mniejszej niż 3 metry względem działki nr [...]; MWINB zaznacza, iż powyższe roboty zostały zatwierdzone decyzją Urzędu Miasta i Gminy w Wieliczce z dnia 17 czerwca 1996r., znak: [...], którą organ ten zezwolił inwestorom P. J. i G. C. na kontynuację robót budowlanych przy realizacji budynku mieszkalnego wraz z garażem, typowego - typ WB-3442, na działce nr [...] położonej we wsi C., gm. W., wskazując w uzasadnieniu decyzji odniósł się do kwestii dopuszczenia zmniejszenia odległości z 3,0 m lub 4,0 m od granicy na mniejszą, jeżeli, odległość między budynkiem projektowanym a istniejącym wynosi co najmniej 8,0 m, co ma miejsce w przypadku budynku sąsiada Pani A. K., zobowiązując do uzyskania pozwolenia użytkowanie budynku. Wobec powyższego również te roboty były prowadzone w oparciu o decyzję pozwolenia na kontynuację robót.
Odpowiadając na zarzut zastosowania nieprawidłowej wykładni przepisu art. 49f Prawa budowlanego MWINB wskazuje, iż skoro wykładnia językowa prowadzi do jednoznacznych konkluzji, to brak jest potrzeby dokonywania innych wykładni, które miałyby zaprzeczyć treści jednoznacznie brzmiącego przepisu. Skoro ustawodawca wskazał, że uproszczona procedura legalizacyjna dotyczy wyłącznie obiektów zrealizowanych bez wymaganego pozwolenia na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia - to trudno przyjąć taką wykładnię, która pozwoli wszcząć uproszczone postępowanie legalizacyjne wobec obiektu, który został zrealizowany w oparciu o decyzję pozwolenia na budowę.
W ocenie organu odwoławczego jednoznaczne wnioski możliwe do wyprowadzenia z wykładni językowej wyłączają konieczność dokonywania dalszych analiz danego przepisu. W ocenie MWINB w procesie interpretacji prawa punktem wyjścia i granicą jest dosłowne brzmienie przepisów, oparte na zasadach semantyki i składni języka polskiego. Organy administracji publicznej mają w ocenie organu obowiązek stosować ją w pierwszej kolejności, przed wykładnią systemową czy funkcjonalną, co zapewnia bezpieczeństwo prawne i jednolitość orzecznictwa.
Reasumując wszystkie powyższe rozważania MWINB wskazuje, iż organ I instancji rozpatrując przesłankę określoną art. 145 § 1 pkt 5 Kpa prawidłowo stwierdził, że decyzja PINB w Wieliczce nr [...] z dnia 12 grudnia 2023r. znak: [...] została wydana z naruszeniem prawa, a uproszczone postępowanie legalizacyjne we wskazanym przedmiocie było bezprzedmiotowe.
Z tą decyzją nie zgodziła się Pani K. P. wnosząc skargę do tut. Sądu. W skardze zarzucono:
- 1. Naruszenie art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. poprzez całkowite zaniechanie ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do argumentacji zawartej w piśmie Skarżącej z dnia 16 lutego 2026 roku, nadanym listem poleconym za pośrednictwem polskiego operatora pocztowego w dniu 17 lutego 2026 roku (tj. w dacie poprzedzającej datę wydania zaskarżonej decyzji), a odebranym przez Organ II instancji w dniu 19 lutego 2026 r., stanowiącym uzupełnienie argumentacji odwołania, w którym wskazano na zasadniczą zmianę stanu prawnego wynikającą z wejścia w życie ustawy z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r., poz. 1847), która dopuszcza procedowanie w trybie uproszczonej legalizacji tzw. budowy z istotnymi odstępstwami od pozwolenia na budowę;
- 2. Naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania i zaniechanie ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji, tj. uwzględniającego zmianę normatywną wynikającą z wejścia w życie ustawy z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r., poz. 1847);
- 3. Naruszenie art. 50 ust. 6 pkt 2 ustawy Prawo budowlane wskutek błędnego jego niezastosowania w przedmiotowej sprawie, pomimo że stan faktyczny niniejszej sprawy wyczerpuje przesłanki hipotezy wskazanego przepisu.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że problem prawny w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół faktu, że choć budynek posiada pozwolenie na budowę, to jego wschodnia ściana (garażowa) została usytuowana w odległości mniejszej niż 3 metry od granicy z działką [...] (pomiary wskazują na odległość rzędu 2,1 m - 2,5 m), podczas gdy projekt przewidywał zachowanie 3 metrów. W toku postępowania wznowieniowego przed Organem I instancji została zaprezentowana argumentacja przemawiająca za dopuszczalnością stosowania przepisów o tzw. uproszczonej legalizacji również do przypadków budowy z tzw. istotnymi odstępstwami od projektu i pozwolenia na budowę. Argumentacja ta została następnie powtórzona i rozbudowana w treści odwołania od decyzji PINB w Wieliczce. W związku z zawiadomieniem Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 11 grudnia 2025 r. o wyznaczeniu nowego terminu do załatwienia sprawy, zostało złożone pismo zawierające uzupełnienie argumentacji prawnej przemawiającej za dopuszczalnością objęcia stanu faktycznego sprawy decyzją legalizacyjną.
Wskazano, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma wejście w życie ustawy z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r., poz. 1847), uchwalonej w dniu 23 grudnia 2025 r., która wprowadziła istotną modyfikację modelu uproszczonej legalizacji samowoli budowlanych. Nowelizacja rozszerzyła zakres zastosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego również na przypadki realizacji robot budowlanych z istotnym odstępstwem od pozwolenia na budowę. Stanowi to odpowiedź ustawodawcy na problemy interpretacyjne ujawnione w praktyce stosowania art 49f i nast. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U.2025.418). Na podstawie art. 1 pkt 17 ustawy nowelizującej dokonano zmiany art. 50 ustawy - Prawo budowlane poprzez dodanie ust. 6 w następującym brzmieniu:
"6. Jeżeli od zakończenia prowadzenia robót budowlanych upłynęło co najmniej 10 lat:
- 1. w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3, oraz w przypadku robót budowlanych wykonanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w przepisach, organ nadzoru budowlanego sprawdza, czy roboty budowlane powoduje zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi i stosuje odpowiednio przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1 lub 2;
- 2. w przypadku robót budowlanych wykonanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu lub projekcie architektoniczno-budowlanym stosuje się odpowiednio przepisy art. 49f- 49i".
Wprowadzona regulacja przewiduje możliwość objęcia uproszczoną legalizacją obiektu budowlanego lub jego części wykonanych niezgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym lub decyzją o pozwoleniu na budowę, jeżeli od zakończenia robot budowlanych upłynęło co najmniej 10 lat. W realiach niniejszej sprawy przesłanka upływu czasu została spełniona, albowiem realizacja przedmiotowego budynku nastąpiła wiele lat temu, co pozostaje poza sporem w toku postępowania.
Zmiana przepisów potwierdza zatem zasadność stanowiska strony przedstawionego w odwołaniu, zgodnie z którym odstępstwo polegające na zmianie lokalizacji wschodniej ściany budynku względem granicy działki może stanowić przedmiot postępowania legalizacyjnego. Nowelizacja usunęła wątpliwości interpretacyjne, które legły u podstaw rozstrzygnięcia organu I instancji. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej przepisy w nowym brzmieniu znajdują zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy.
Powyższe oznacza, że organ odwoławczy jest zobowiązany uwzględnić aktualny stan prawny przy rozpoznaniu niniejszego odwołania. Pismo powyższe zostało nadane w dniu 17 lutego 2026 roku (data ta Jest kluczowa z punktu widzenia procesowego, albowiem na gruncie k.p.a. należy przyjąć skuteczność wniesienia przedmiotowego pisma w tej właśnie dacie, tj. dacie poprzedzającej wydanie zaskarżonej decyzji. Co więcej, przedmiotowe pismo – jak wynika z informacji dostępnej na stronie internetowej Poczty Polskiej (na podstawie numeru nadawczego przesyłki) zostało doręczone Organowi II instancji w dniu 19 lutego 2026 roku, t.j. w dacie, w której została wydana zaskarżona decyzja. Niewątpliwie zatem Organ miał możliwość zapoznać się z treścią przedmiotowego pisma i winien był co najmniej ustosunkować się do zawartej w nim argumentacji. Jest to najpoważniejszy zarzut o charakterze procesowym, który samoistnie powinien skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w dniu 17 lutego 2026 roku pismo stanowiące uzupełnienie argumentacji odwołania. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nr 54/2026 zachował się tak, jakby pismo to nigdy nie wpłynęło. W części uzasadnienia opisującej przebieg postępowania MWINB wymienia szereg pism i dowodów, ale całkowicie pomija pismo z 16 lutego 2026 r. (co zapewne wynika z faktu, że inspektor bezpośrednio prowadzący sprawę nie sprawdził czy do tej sprawy na Dzienniku Podawczym urzędu nie zostały zarejestrowanej pisma przychodzące).
Co więcej, w części merytorycznej uzasadnienia organ powiela tezę o niedopuszczalności trybu uproszczonego dla odstępstw od projektu, co w dniu 19 lutego 2026 roku było już tezą wprost sprzeczną z obowiązującą ustawą. Pominięcie milczeniem istotnej, nowej, argumentacji prawnej strony jest jaskrawym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Rola uzasadnienia polega na wyjaśnieniu toku myślenia organu. Jeżeli strona podnosi zarzut oparty na nowelizacji prawa, organ ma obowiązek się do niego odnieść - albo przyznając rację stronie, albo wyjaśniając, dlaczego w jego ocenie nowe przepisy nie mają zastosowania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje w swoim orzecznictwie, że obowiązek rozważenia całości materiału dowodowego spoczywa na organie, a pominięcie twierdzeń strony pozostaje w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do państwa. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z "milczeniem organu" wobec fundamentalnej zmiany stanu prawnego.
MWINB w uzasadnieniu decyzji nr 54/2026 stwierdził, że dokonał "powtórnego, pełnego i merytorycznego rozpoznania sprawy". Jest to twierdzenie gołosłowne. Istota dwuinstancyjności polega na tym, że organ odwoławczy ma obowiązek rozpatrzyć sprawę tak, jakby w ogóle nie było decyzji I instancji, stosując prawo obowiązujące w dacie orzekania przez ten organ.
W niniejszej sprawie, między decyzją PINB (grudzień 2023 r.) a decyzją MWINB (luty 2026 r.) nastąpiła istotna zmiana prawa materialnego. PINB, orzekając w 2023 roku, mógł (choć Skarżąca to kwestionuje) twierdzić, że brak jest jednoznacznych podstaw do uproszczonej legalizacji istotnych odstępstw. Jednak MWINB, orzekając w lutym 2026 roku, nie mógł już tak twierdzić, gdyż ustawa z 4 grudnia 2025 r. wprowadziła taką podstawę. MWINB zamiast rozpoznać sprawę merytorycznie w nowym stanie prawnym, ograniczył się do roli recenzenta działań PINB. Takie działanie jest naruszeniem zasady dwuinstancyjności. W sprawie niniejszej pominięcie powyższe skutkowało również naruszeniem w zakresie przepisów prawa materialnego, a konkretnie art. 50 ust. 6 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, wskutek jego niezastosowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz.1267). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:
- 1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,
- 2) dochowania wymaganej prawem procedury,
- 3) respektowania reguł kompetencji.
Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026, poz.143, dalej: p.p.s.a.) sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego" (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07).
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona prawu, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Ramy prawne sądowej kontroli zaskarżonej decyzji wyznaczają przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane według stanu obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji (t.j. Dz.U. z 2025, poz. 418 ze zmianami, dalej p.b.) oraz przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025, poz. 1691 ze zmianami, dalej k.p.a.).
Poza sporem w przedmiotowej sprawie pozostaje, że decyzja PINB w Wieliczce nr [...] z dnia 30 marca 2022 r. znak [...] w przedmiocie lokalizacji budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce [...] w miejscowości C. została wydana na podstawie art. 49f ust. 1 w zw. art. 49i ust. 1 i 2 p.b. (k. 53 a.a. organu I instancji).
Zgodnie z art. 49f ust. 1 pkt 1 p.b. w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.
Poza sporem w przedmiotowej sprawie pozostaje również, że 28 marca 2023r. PINB powziął informację, o tym, że Urząd Miasta i Gminy W. decyzją nr [...] z dnia 30 grudnia 1988r. zatwierdził plan realizacyjny, a następnie decyzją nr [...] z dnia 14 maja 1990r. udzielił pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr [...] w C. Co więcej, Urząd Miasta i Gminy w Wieliczce decyzją z dnia 17 czerwca 1996r., znak: AUNB [...] [...], zezwolił inwestorom P. J. i G. C. na kontynuację robót budowlanych przy realizacji budynku mieszkalnego wraz z garażem, typowego - typ [...], na działce nr [...] położonej we wsi C., gm. W..
Nadto, Urząd Miasta i Gminy w Wieliczce decyzją z dnia 28 października 1996r., znak: [...], zezwolił inwestorom P. J. i G. C. na kontynuację robót budowlanych przy realizacji budynku mieszkalnego wraz z garażem, typowego, na działce nr [...] położonej we wsi C., gm. W. (k. 98-101 a.a. organu I instancji).
Zatem budynek będący przedmiotem wznowionego postępowania dot. uproszczonej procedury legalizacyjnej - został zrealizowany w oparciu o decyzję pozwolenia na budowę.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Prawidłowo zatem w przedmiotowej sprawie organy wznowiły postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Stosownie do art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:
- 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, albo
- 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Nowa decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. winna rozstrzygać sprawę w całości, niezależnie od jej podzielności czy niepodzielności, co oznacza konieczność wydania nowego merytorycznego orzeczenia w sprawie. Ponieważ wznowieniem obejmuje się całość dotychczasowego postępowania, również decyzja musi obejmować całość sprawy, w przeciwnym wypadku brakowałoby w niej bowiem elementu tożsamości (wyrok NSA z 25 maja 2016 r., I OSK 759/15, LEX nr 2082642). Istotą wznowienia postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Zatem nową decyzję, rozstrzygającą o istocie sprawy wydaje się jak gdyby w sprawie nie było w danej instancji rozstrzygnięcia.
Przeprowadzone postępowanie wznowieniowe wykazało ziszczenie się przesłanki z pkt 5 art. 145 § 1 k.p.a.
Skoro budynek mieszkalny jednorodzinny dwukondygnacyjny z podpiwniczeniem, zlokalizowany na działce nr [...] w m. C., o powierzchni zabudowy budynku 128,94 m˛, powierzchni całkowitej 340,62 m˛ oraz kubaturze brutto 977,91 mł (co wynika z inwentaryzacji budynku mieszkalnego jednorodzinnego ze stycznia 2022 roku), został zrealizowany w oparciu o pozwolenie na budowę odpadła podstawa prawna do prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego z powodu jego braku.
W realiach niniejszej sprawy powrót do postępowania instancyjnego oznacza w istocie brak podstaw do prowadzonego postępowania legalizacyjnego z uwagi na ujawnienie decyzji o pozwoleniu na budowę. Prawidłowo zatem organy obu instancji stanęły na stanowisku o konieczności uchylenia decyzji legalizacyjnej i zakończeniu jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego przez rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania legalizacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2016 r. sygn. II OSK 2467/14).
Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, co następuje.
Błędna jest argumentacja skarżącego o konieczności kontunuowania postępowania legalizacyjnego w oparciu o treść art. 50 ust. 6 pkt 2 p.b. w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 poz. 1847).
Należy bowiem odróżnić – na co zwracał uwagę organ odwoławczy – procedurę legalizacyjną wszczynaną w oparciu o art. 48 bądź art. 49f p.b. od procedury naprawczej (art. 50-51 p.b.). W pierwszym przypadku przesłanką prowadzenia postępowania jest zrealizowanie obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Z kolei procedura naprawcza dotyczy przypadków innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f p.b., m.in. prowadzenia robót budowlanych wykonywanych:
- 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia lub
- 2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia lub zagrożenia środowiska, lub
- 3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3, lub
- 4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach.
W art. 50 ust. 1 pkt 1 p.b. jest mowa m.in. o prowadzeniu robót budowlanych bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia. Zaakcentować należy, że pojęcie prowadzenia robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę jest szersze od wykonywania obiektu budowlanego. Odnosi się do sytuacji m.in. gdy inwestor rozpoczął inwestycję na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, a później – w trakcie budowy – stwierdzono zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. nieważność pozwolenia na budowę. Inwestor, który uzyskał ostateczne pozwolenie na budowę, które następnie wyeliminowano z obrotu prawnego, nie może być stawiany na równi ze sprawcami samowoli budowlanej, którzy w ogóle nie uzyskali decyzji o pozwoleniu na budowę (zob. Filipowicz Tomasz, Komentarz do art. 50 p.b. (w:) Plucińska-Filipowicz Alicja, Wierzbowski Marek (red.), Prawo budowlane. Komentarz, wyd. V, WKP 2026).
Powoływana przez Skarżącą nowelizacja, która bezsprzecznie weszła w życie przed wydaniem skarżonej decyzji, dotyczy postępowania naprawczego. Jeśli zatem roboty budowlane zostały wykonane w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu lub projekcie architektoniczno-budowlanym stosuje się odpowiednio przepisy o uproszczonej legalizacji.
Wspomniana nowelizacja nie dotyczy zatem przedmiotowej sprawy rozstrzygniętej na gruncie przepisów o legalizacji obiektu budowlanego zrealizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Nie można - jak chce Skarżąca – automatycznie przeskoczyć z postępowania legalizacyjnego na postępowanie naprawcze tylko z tego powodu, że nowy przepis nakazuje do stanów faktycznych objętych art. 50-51 odpowiednio stosować procedurę, w której zakończyło się niniejsze postępowanie (uproszczoną procedurę legalizacyjną).
Zatem brak podstaw do zastosowania art. 50 ust. 6 pkt 2 p.b. w niniejszej sprawie.
Wobec powyższego zarzut nieuwzględnienia treści pisma z dnia 16 lutego 2026 r. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.