Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 3 lipca 2026 r., sygn. akt II SA/Kr 526/26

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi P. S. jest postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 marca 2026 roku Nr DOS3-K0918-D18231-16/26 utrzymujące w mocy postanowienie własne z dnia 11 lutego 2026 roku Nr DOS3-K1104-D18231-14/26 odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 8 grudnia 2021 r. Nr DSE2-K1040-D18231-7D/21 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach.

P. S. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 1255), dalej zwaną "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej".

Decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - dalej jako "Szef" z 8 grudnia 2021 r. Nr DSE2-K1040-D18231-7D/21 odmówiono Stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Następnie Strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. 21 stycznia 2022 r. Strona zwróciła się z wnioskiem o zawieszenie toczącego się postępowania administracyjnego. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z 28 lutego 2022 r. zawiesił postępowanie w sprawie na wniosek strony na podstawie art. 98 § 1 kpa.

Następnie decyzją z 6 czerwca 2025 r. Nr DOS3-K0918-D18231-12/25 Szef Urzędu umorzył postępowanie odwoławcze z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji własnej w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Pismem z 4 lutego 2026 r. (data wpływu do Urzędu) pełnomocnik P. S. wystąpił o przyznanie przedmiotowego statusu. Wskazał, że zwraca się z wnioskiem o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Do wniosku dołączono oświadczenie S. N..

Po rozpoznaniu wniosku Szef postanowieniem z dnia 11 lutego 2026 roku odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 8 grudnia 2021 r. Nr DSE2-K1040-D18231-7D/21 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu wskazano, że wniosek strony o wznowienie postępowania nie może być uwzględniony, a to z tego powodu, że w odniesieniu do art. 145 § 1 pkt 5 kpa, do wniosku dołączono poświadczaną za zgodność z oryginałem kopię oświadczenia świadka S. N. opatrzone datą 16 lipca 2025 r. Wniosek o wznowienie postępowania został nadany przez pełnomocnika Strony 29 stycznia 2026 r., a więc po upływie miesięcznego terminu, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W związku z przekroczeniem terminu do złożenia podania wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn natury formalnej (art. 148 kpa).

Podstawą wznowienia mogą być okoliczności faktyczne lub dowody, a nie ocena prawna ich znaczenia dla rozstrzygnięcia. Termin jednego miesiąca biegnie od dnia, w którym skarżący dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do żądania wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym skarżący prawidłowo ocenił znaczenie dowodu lub faktu. Przepis prawa nie może stanowić nowej okoliczności faktycznej lub nowego dowodu.

Mając na uwadze powyższe organ przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki o których mowa wyżej i brak jest podstaw do wznowienia postępowania przez Szefa Urzędu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. S..

Po rozpoznaniu zażalenia Szef postanowieniem z dnia 3 marca 2026 roku, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W wyroku NSA z 5 kwietnia 2017 r. (sygn. II OSK 2010/15) wyjaśniono, że przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 kpa wymaga łącznego spełnienia trzech warunków. Po pierwsze, przedstawione okoliczności faktyczne lub dowody muszą być nowe, czyli nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w zwykłym postępowaniu.

Po drugie, nowe fakty lub dowody muszą mieć istotne znaczenie dla sprawy, co ocenia się na podstawie przepisu prawa materialnego mającego zastosowanie w danej sprawie. Nowa okoliczność faktyczna lub dowód powinny dotyczyć ustalonego stanu faktycznego wskazanego w tym przepisie. Po trzecie, wymagane jest, aby nowa okoliczność faktyczna lub dowód istniały w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia.

W wyroku z 19 maja 2022 r., I GSK 2509/18, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody muszą charakteryzować się przymiotem nowości (nie wystarczy fakt, iż organ ich wcześniej po prostu nie analizował, bądź analizował, ale błędnie), mieć istotne znaczenie dla sprawy (wpływać na zmianę treści decyzji), istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej i być nieznane organowi wydającemu tę decyzję oraz stronie lub będąc znanymi stronie, zostać po raz pierwszy przez nią zgłoszone. Dopiero łączne spełnienie tych trzech warunków uzasadnia ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy.

Pojęcie "nowe dowody i nowe okoliczności faktyczne" należy interpretować w sposób ścisły. Za nowy dowód lub okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 kpa nie może być uznana inna od dokonanej przez organ w pierwotnym postępowaniu, ocena znanych wówczas temu organowi dowodów i faktów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a jedynie odmienna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego. Natomiast pojęcie "wyjdą na jaw" oznacza takie dowody, co do których istnienia organ nie posiadał wiedzy. Nie można przyjąć, że dany dowód lub okoliczność były nieznane organowi, który wydał decyzję, jeżeli wynikały one z materiałów będących w dyspozycji tego organu (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 września 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 636/23).

Nowe okoliczności faktyczne mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z 4 listopada 2005 r., sygn. FSK 2470/04). Stanowisko to jest zgodne z hipotezą normy, określającej podstawę wznowienia, zawartej w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Chodzi zatem o okoliczności istotne w takim znaczeniu, muszą więc być prawotwórcze, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 2246/16). Jeśli wyjdą na jaw nowe okoliczności lub nowe dowody nieistotne dla sprawy, nie zachodzi podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

Jednocześnie należy wskazać, że art. 148 § 1 kpa wyznacza termin, do wniesienia, do organu właściwego do rozpatrzenia sprawy, nowych dowodów. "Podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania".

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu w wyroku z 19 maja 2000 r. (sygn. akt I SA/Wr 1038/ 97) wskazał, że Strona ze skutkiem prawnym może złożyć podanie o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. Strona musi więc udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 października 1998 r.; sygn. akt III SA 28 02/97).

Jak wynika z akt sprawy, oświadczenie S. N. z dnia 16 lipca 2025 r., które miało stanowić podstawę wznowienia postępowania, zostało nadane wraz z wnioskiem o wznowienie w dniu 29 stycznia 2026 r. Tym samym dokument ten został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 kpa.

Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika Strony dotyczącej momentu, w którym Strona dowiedziała się o nowym dowodzie, Organ wskazuje, że trudno przyjąć, aby oświadczenie S. N. - którego treść jednoznacznie wskazuje, iż zostało sporządzone w celu wykazania działalności opozycyjnej Strony - powstało bez inicjatywy samego Zainteresowanego. Należy przy tym podkreślić, że ciężar udowodnienia zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania spoczywa na Stronie, zaś organ administracji publicznej dokonuje swobodnej oceny dowodów w tym zakresie. Pełnomocnik Strony nie przedstawił żadnych wyjaśnień ani dowodów odnoszących się do okoliczności, w jakich jego mocodawca powziął wiadomość o istnieniu podstawy do wznowienia postępowania.

Wznowienie postępowania na podstawie kpa może zostać uruchomione z powodu wystąpienia jednej z przesłanek wyszczególnionych w wyżej cytowanych przepisach. Wszczęcie postępowania wznowieniowego nie jest więc możliwe z innych przyczyn, chyba że przepisy szczególne przewidują w konkretnych przypadkach taką możliwość (zob. wyr. NSA z 26 stycznia 2009 r., II OSK 51/08).

W toku analizy sprawy Organ uznał również, że pełnomocnik Strony nie wykazał zaistnienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Przedłożone oświadczenie świadka odnoszące się do działalności P. S. nie jest istotną dla sprawy nową okolicznością faktyczną ani nowym dowodem. Sam Zainteresowany, składając wniosek o potwierdzenie statusu, wskazywał na fakt dystrybuowania pomocy wśród osób potrzebujących związanych z NSZZ "[...] Okoliczność ta była przedmiotem analizy przy wydawaniu decyzji z dnia 8 grudnia 2021 r.

Działania te - choć niewątpliwie zasługujące na uznanie - nie stanowią przesłanki do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej i nie mają bezpośredniego wpływu na treść rozstrzygnięcia. W konsekwencji nie można im przypisać przymiotu nowości. Przez nowy, istotny dla sprawy dowód należy rozumieć taki dowód, który mógłby prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, a więc do wydania decyzji różnej od dotychczasowej.

Rozpatrując wniosek o wznowienie postępowania Organ musi ocenić, czy nowe dowody przedstawione przez Stronę rzeczywiście mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy i czy w związku z tym spełniają przesłanki do wznowienia postępowania. Ocena dowodów przedstawionych we wniosku o wznowienie postępowania nie polega na ich szczegółowej ocenie w kontekście zasadności postępowania administracyjnego, lecz na stwierdzeniu, czy dowody te mają nowe, nieznane wcześniej znaczenie, które mogłoby wpłynąć na wynik sprawy. Organ administracyjny przy rozpatrywaniu wniosku o wznowienie postępowania dokonuje wstępnej oceny dowodów w celu ustalenia, czy rzeczywiście stanowią one nową okoliczność, która może wpłynąć na wynik sprawy (por. wyroki NSA z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3107/13, z 19 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1125/15, z 22 października 2019 r., sygn. akt I OSK 2080/18).

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że okoliczności dotyczące prowadzonej działalności opozycyjnej oraz ewentualnie doznanych represji były już znane Organowi na etapie wydawania decyzji z dnia 8 grudnia 2021 r. Nie mogą one zatem stanowić podstawy do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

Z powyższych względów organ utrzymał w mocy postanowienie własne o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł P. S..

W skardze podniósł zarzuty

1. 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że przedstawione dowody nie stanowią nowych okoliczności faktycznych,
2. 2. naruszenie art. 148 § 1 k.p,a. poprzez błędne przyjęcie, że wniosek o wznowienie został złożony po terminie, mimo braku należytego ustalenia momentu powzięcia wiedzy o nowym dowodzie,
3. 3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów,
4. 4. naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.), poprzez formalistyczne i zawężające podejście do przesłanek wznowienia postępowania bez jednoczesnego uwzględnienia stanu zdrowia strony, który wprost wpływał na podejmowanie dalszych kroków w ramach postępowania.

Powołując się na te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że oświadczenie świadka stanowi nowy dowód w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż nie było znane organowi w dacie wydania decyzji oraz nie znajdowało się w aktach sprawy. Organ błędnie utożsamił pojęcie "nowego dowodu" z całkowicie nową okolicznością faktyczną. Tymczasem w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że nowy dowód może dotyczyć okoliczności już wcześniej podnoszonych, o ile wnosi nową jakość dowodową i może mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w ugruntowanym orzecznictwie wskazuje, że przesłanka nowości dowodu nie oznacza, iż musi on dotyczyć całkowicie nowych faktów, lecz że nie był znany organowi w toku poprzedniego postępowania. Doktryna i judykatura podkreślają, że istotne jest, aby dowód mógł mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, a nie to, czy odnosi się do zupełnie nowych okoliczności.

W niniejszej sprawie oświadczenie świadka stanowi niezależne, osobowe źródło dowodowe, które potwierdza okoliczności wskazywane przez skarżącego. Tego rodzaju dowód wzmacnia wiarygodność twierdzeń strony i może prowadzić do odmiennej oceny stanu faktycznego. Tym samym spełnia przesłankę istotności. Organ natomiast dokonał niedopuszczalnej, przedwczesnej oceny znaczenia tego dowodu, wkraczając w sferę rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy, podczas gdy na etapie badania dopuszczalności wznowienia powinien ograniczyć się do oceny formalnych przesłanek. Należy zgodzić się z judykaturą, że postępowanie wznowieniowe na etapie wstępnym nie służy rozstrzyganiu sprawy co do istoty, lecz jedynie ocenie, czy istnieją podstawy do jej ponownego rozpoznania.

Odnosząc się do kwestii terminu, należy podkreślić, że organ w sposób nieuprawniony przyjął, iż doszło do jego uchybienia. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., termin do wniesienia wniosku o wznowienie biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o "okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Tymczasem organ nie ustalił tej daty w sposób jednoznaczny, nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, a swoje stanowisko oparł wyłącznie na przypuszczeniach. W orzecznictwie wskazuje się jednoznacznie, że ciężar ustalenia tej okoliczności nie może opierać się na domniemaniach organu, a dla oceny zachowania terminu konieczne jest precyzyjne ustalenie momentu, w którym strona powzięła wiadomość o podstawie wznowienia. NSA w rozstrzygnięciach wskazuje, że organ powinien w sposób jednoznaczny ustalić tę datę, a nie opierać się na domysłach.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że skarżący jest osobą, która od dłuższego czasu choruje onkologicznie, co w sposób istotny ogranicza jego możliwości podejmowania czynności procesowych oraz aktywnego udziału w postępowaniu. Okoliczność ta ma bezpośredni wpływ na możliwość terminowego gromadzenia materiału dowodowego i powinna zostać uwzględniona przez organ przy ocenie dochowania terminów procesowych.

Tymczasem organ całkowicie pominął tę kwestię, przyjmując skrajnie formalistyczne podejście. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organy powinny uwzględniać szczególne okoliczności dotyczące strony, w tym jej stan zdrowia, i unikać nadmiernego formalizmu. Podkreślenia wymaga fakt, że stosowanie przepisów proceduralnych nie może prowadzić do naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa oraz powinno uwzględniać realne możliwości działania strony.

W konsekwencji należy stwierdzić, że organ naruszył również podstawowe zasady postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 8 k.p.a. Jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny, że organy administracji zobowiązane są do wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do państwa. W niniejszej sprawie organ ograniczył się do formalnej analizy, pomijając rzeczywisty kontekst sprawy oraz znaczenie przedstawionego dowodu.

Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że przedstawiony dowód spełnia przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., organ błędnie ocenił dochowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a ponadto pominął istotne okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej skarżącego. Naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Szef wniósł o jej oddalenie z racji jej bezzasadności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi:

1. a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
2. b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
3. c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przeciwnym wypadku Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. oddala skargę.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Szefa Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – dalej jako "Szef" z dnia 3 marca 2026 roku Nr DOS3-K0918-D18231-16/26 utrzymujące w mocy postanowienie własne z dnia 11 lutego 2026 roku Nr DOS3-K1104-D18231-14/26 odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 8 grudnia 2021 r. Nr DSE2-K1040-D18231-7D/21 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) - dalej jako "k.p.a." w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z przesłanek wznowienia postępowania jest wyjście na jaw istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. Istotne dla sprawy będą przy tym tylko te dowody lub okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak będzie bezpośrednio wpływać na treść rozstrzygnięcia w sprawie, tj. w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Innymi słowy, nie każde pojawienie się nowego dowodu czy nowego faktu będzie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie.

Celem postępowania wyjaśniającego we wznowionym postępowaniu jest co do zasady ustalenie, czy wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który wydał pierwotną decyzję. Jeżeli postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony - organ zobowiązany jest do oceny, czy taki charakter mają okoliczności lub dowody, na które powołuje się wnioskodawca. Rolą organu nie jest natomiast przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie, w jakim obowiązek ten istnieje w postępowaniu zwyczajnym.

Skoro kontrolowana decyzja wydana została w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to ramy prowadzonego postępowania wyznaczone zostały przywołaną podstawą wznowienia.

Spełnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. otwierającej ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej ostateczną decyzją wymaga wystąpienia łącznie trzech warunków. Pierwszy warunek przewiduje, że zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, a zatem nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w postępowaniu zwykłym. Drugi warunek wymaga aby nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody miały istotne znaczenie dla sprawy. Występuje tu związek z regulacją materialnoprawną. Tylko na podstawie przepisu prawa materialnego możliwa jest ocena, czy nowa okoliczność faktyczna, czy nowy dowód dotyczy ustalenia stanu faktycznego wskazanego w tym przepisie. Trzeci warunek to istnienie okoliczności faktycznej, istnienie dowodu w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania. Spełnienie łącznie tych trzech warunków daje podstawy do stwierdzenia, że postępowanie zakończone ostateczną decyzją zostało dotknięte istotnym naruszeniem przepisów prawa procesowego co do ustalenia stanu faktycznego, uzasadniając ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy (por. np. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. II OSK 2010/15).

Na gruncie niniejszej sprawy za "nowe okoliczności faktyczne" lub "nowy dowód" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., które miały stanowić podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Szefa Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 grudnia 2021 r. Nr DSE2-K1040-D18231-7D/21 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazano oświadczenie S. N. Wiceprzewodniczącego NSZZ "[...] w Zakładach Mięsnych w K..

W pierwszej kolejności należy jednak zwrócić uwagę na szczególny charakter postępowania wznowieniowego oraz wynikające z niego konsekwencje dla oceny dopuszczalności wznowienia postępowania. Instytucja wznowienia postępowania administracyjnego ma charakter nadzwyczajny i służy weryfikacji postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną wyłącznie w przypadkach ściśle określonych przez ustawodawcę. Oznacza to, że samo wskazanie przez stronę określonego zdarzenia, dokumentu lub innego materiału nie przesądza jeszcze o dopuszczalności wznowienia postępowania. Konieczne jest bowiem ustalenie, czy wskazana przez stronę okoliczność rzeczywiście odpowiada jednej z ustawowych przesłanek wznowienia, a także czy zostały spełnione pozostałe wymogi formalne, w szczególności dotyczące terminu do złożenia podania o wznowienie.

Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Termin ten ma charakter materialnoprawny, a jego zachowanie stanowi jedną z podstawowych przesłanek skutecznego wszczęcia postępowania wznowieniowego na wniosek strony. W konsekwencji organ administracji publicznej jest zobowiązany w pierwszej kolejności ustalić, kiedy strona powzięła wiadomość o okoliczności, na którą powołuje się jako na podstawę wznowienia, a następnie ocenić, czy podanie zostało wniesione z zachowaniem ustawowego terminu.

Postępowanie wznowieniowe ma zatem szczególny, dwuetapowy charakter. Na etapie wstępnym organ bada przede wszystkim dopuszczalność wznowienia postępowania, w tym prawidłowość wskazania ustawowej podstawy wznowienia oraz zachowanie terminu przewidzianego w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Dopiero pozytywne ustalenie w tym zakresie otwiera możliwość przejścia do merytorycznej oceny sprawy i zbadania, czy rzeczywiście zachodzi wskazana przez stronę przesłanka wznowienia oraz czy może ona prowadzić do wzruszenia decyzji kończącej postępowanie.

Jeżeli natomiast już na etapie wstępnym okaże się, że powołana przez stronę okoliczność nie mieści się w katalogu ustawowych przesłanek wznowienia albo że podanie zostało wniesione po upływie terminu przewidzianego dla danej podstawy wznowienia, organ nie ma podstaw do przechodzenia do dalszej, merytorycznej fazy postępowania. Przeciwnie, stwierdzenie tego rodzaju przeszkody determinuje sposób rozstrzygnięcia sprawy i wyklucza prowadzenie postępowania w zakresie, który nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa.

W realiach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma zatem nie tyle sama treść oświadczenia S. N. Wiceprzewodniczącego NSZZ [...]" w Zakładach Mięsnych w K., ile moment, w którym skarżący powziął wiadomość o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania. Bieg terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., należy bowiem wiązać z chwilą uzyskania przez stronę wiedzy o określonej okoliczności faktycznej, która stanowi podstawę wznowienia, a nie dopiero z chwilą uzyskania przez nią dokumentu lub innego środka dowodowego potwierdzającego tę okoliczność.

W przypadku przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. istotne jest zatem ustalenie momentu, w którym strona dowiedziała się o prowadzeniu postępowania lub wydaniu decyzji z pominięciem jej udziału, nie zaś momentu, w którym uzyskała dodatkowe potwierdzenie tej okoliczności w postaci określonego dokumentu czy oświadczenia. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby bowiem do niedopuszczalnego uzależnienia początku biegu terminu wznowieniowego od dowolnie późniejszego pozyskania przez stronę dokumentu potwierdzającego okoliczność, o której sama strona wiedziała już wcześniej.

Takie rozumienie przepisów dotyczących terminów wznowieniowych pozostaje również w zgodzie z wyjątkowym charakterem instytucji wznowienia postępowania. Nie może ona służyć do nieograniczonego w czasie kwestionowania ostatecznych decyzji administracyjnych poprzez powoływanie się na dokumenty lub dowody uzyskane już po upływie terminu, w sytuacji gdy sama okoliczność uzasadniająca wznowienie była stronie znana wcześniej. Celem regulacji zawartej w art. 148 § 1 k.p.a. jest bowiem zapewnienie równowagi pomiędzy koniecznością ochrony praw strony a zasadą trwałości decyzji administracyjnych.

Powyższe znajduje potwierdzenie w treści oświadczenia M. N. Wiceprzewodniczącego NSZZ "[...]" w Zakładach Mięsnych w K. (por. k. 41 a.a.). Z jego treści wynika, że odnosi się ono bezpośrednio i konkretnie do sytuacji skarżącego P. S.. Nie stanowi ono zatem źródła nowej, wcześniej nieznanej stronie okoliczności faktycznej w takim znaczeniu, które mogłoby prowadzić do ponownego otwarcia terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania. Oświadczenie to może być co najwyżej potraktowane jako środek dowodowy potwierdzający okoliczności dotyczące sytuacji skarżącego, które – jak wynika z ustaleń organów – były mu już wcześniej znane.

W konsekwencji, nawet przyjmując – na potrzeby dalszych rozważań – że oświadczenie S. N. Wiceprzewodniczącego NSZZ "[...] w Zakładach Mięsnych w K. z dnia 16 lipca 2025 r. mogło stanowić "nową okoliczność faktyczną" lub "nowy dowód" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., nie sposób uznać, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a.

Z treści akt sprawy wynika bowiem, że przedmiotowe oświadczenie zostało złożone w dniu 16 lipca 2025 r., natomiast wniosek o wznowienie postępowania został złożony dopiero w związku z pismem z dnia 3 stycznia 2026 r. Pomiędzy tymi datami upłynęło zatem ponad pięć miesięcy. Tym samym, nawet gdyby przyjąć, że to właśnie z chwilą uzyskania przedmiotowego oświadczenia skarżący powziął wiadomość o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania, miesięczny termin, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., upłynął najpóźniej w sierpniu 2025 r.

W konsekwencji wniosek złożony w styczniu 2026 r. został wniesiony z istotnym przekroczeniem ustawowego terminu. Oznacza to, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje nawet przyjęcie, że oświadczenie S. N. Wiceprzewodniczącego NSZZ "[...]" w Zakładach Mięsnych w K. rzeczywiście stanowiło nową okoliczność faktyczną lub nowy dowód w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Także bowiem przy takim założeniu nie został spełniony warunek zachowania terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania.

Podkreślić przy tym należy, że przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużania terminu do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania. Sam fakt, że strona uzyskała dokument lub oświadczenie potwierdzające określone okoliczności, nie może bowiem powodować dowolnego przesuwania w czasie początku biegu terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., jeżeli okoliczność ta była jej wcześniej znana. Jednakże nawet przy najbardziej korzystnym dla skarżącego założeniu, zgodnie z którym dopiero oświadczenie z dnia 16 lipca 2025 r. stanowiło źródło wiedzy o nowej okoliczności, termin do złożenia podania o wznowienie upłynął przed dniem 3 stycznia 2026 r.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że uchybienie terminowi z art. 148 § 1 k.p.a. jest w niniejszej sprawie niewątpliwe. Skoro zaś podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione po upływie ustawowego terminu, brak było podstaw do jego uwzględnienia, niezależnie od tego, czy wskazane przez skarżącego oświadczenie zostanie zakwalifikowane jako nowa okoliczność faktyczna lub nowy dowód w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Ze względu na powyższe Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 p.p.s.a.