Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Starosta Powiatu K., na podstawie art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2063) po rozpatrzeniu wniosku A.B., K.B.,R.K., K.K., K.M., I.C., J.S., E.G.,E.C., R.G. i L.G. w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości orzekł o odmowie zwrotu działek: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...]ha objętych KW [...], położonych w obr. [...] ewid. K. na rzecz wnioskodawców.
W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek poprzedniego współwłaściciela A.B., a w jego toku przyłączyli się do niego spadkobiercy pozostałych współwłaścicieli. Sprawa dotyczy żądania zwrotu nieruchomości, składającej się ze wskazanych wyżej działek, stanowiącej zespół pałacowo-parkowy o nazwie "[...]", która została częściowo nabyta na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] 1985 w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 33 i 34 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach. Współwłaścicielom przyznano odszkodowanie. Pozostałe udziały, należące do nieznanego z miejsca pobytu S.Z., zostały wywłaszczone za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] 1985 r., wydanej na podstawie powołanych wyżej ustaw.
W obydwu aktach prawnych na mocy których nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jako przyczynę nabycia wskazywano konieczność przejęcia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wynikającą z decyzji z dnia [...], wydanej w trybie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i o muzeach w celu ochrony zabytkowego zespołu pałacowo - parkowego na W. w K. tzw. "[...]", w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczający je park, przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją.
We wniosku Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o przejęcie zespołu pałacowo-parkowego na rzecz Skarbu Państwa wskazano, że aby obiekt ten ochronić i zabezpieczyć przed dalszą degradacją konieczne jest podjęcie prac remontowo-konserwatorskich i dokonanie pełnej rewaloryzacji obiektu, po których obiekt zostanie udostępniony ogółowi.
Organ podał następnie, że zgodnie z przepisem art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962 o ochronie dóbr kultury i o muzeach, jeżeli właściciel zabytku, a w razie nie ustalenia właściciela lub miejsca jego pobytu - użytkownik zabytku nie przestrzega przepisu art. 25 albo jeżeli interes publiczny wymaga przejęcia na własność Państwa zabytku o szczególnej wartości historycznej, naukowej, artystycznej w celu udostępnienia zabytku ogółowi, zabytek może być przejęty na własność Państwa. Natomiast zgodnie z przepisem art.25 tej ustawy właściciel i użytkownik zabytku jest w szczególności zobowiązany zabezpieczyć zabytek przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją.
W okresie poprzedzającym datę wywłaszczenia obiekt był w bardzo złym stanie technicznym.
Organ ustalił, że w latach [...] opracowywano dokumentację projektową, w 1990r udzielone zostało pozwolenie na prace remontowo-konserwatorskie, kolejne wydano [...]. Począwszy od 1995r sukcesywnie dokonywano końcowych odbiorów poszczególnych robót.
Organ I instancji wskazał, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Przeprowadzone postępowanie administracyjne wykazało bowiem, że obiekt został kompleksowo odremontowany, przy czym prace zostały rozpoczęte przed upływem 7 lat od daty nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa (art. 137 ust. pkt 1 w/w ustawy). Na mocy Uchwały Zarządu Miasta K. z dnia [...] roku nieruchomość zabudowana zabytkowym obiektem zwanym [...], stanowiąca część działki nr [...] o pow. [...] m2 została przekazana w użytkowanie na 20 lat Stowarzyszeniu "[...]" z przeznaczeniem na jego działalność statutową. Umowa ustanowienia użytkowania została zawarta w formie aktu notarialnego.
Następnie na mocy umowy z dnia [...] 2001 r. prawo użytkowania do dnia [...] 2016 r. zostało ustanowione również na części obejmującej część działki nr [...] o pow.[...] m2, na której znajduje się zabytkowa oficyna zespołu pałacowego "[...]" zwana [...]. i nowo wybudowana oficyna zwana "[...]". Obiekty te również przeznaczono na działalność statutową Stowarzyszenia, tj. popieranie, rozwijanie i propagowanie twórczości artystycznej i literackiej oraz międzynarodowej współpracy kulturalnej i intelektualnej. Taką też działalność prowadzi faktycznie stowarzyszenie.
Organ l instancji podał również, że odstąpił od przeprowadzenia rozprawy połączonej z oględzinami terenu nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, albowiem zgodnie z art. 77 § 4 kpa nie wymagają dowodu fakty powszechnie znane, każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie życiowe mieszkańcowi K. zwłaszcza, że "promocja działalności [...] jest realizowana przez media (...), publikacje oraz internet". Odnośnie wnioskowanego w toku postępowania uzupełnienia materiału dowodowego organ wskazał, że przedkładane dokumenty, wobec dokonanych już ustaleń faktycznych, nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie.
Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody złożyli: A.B. samodzielnie oraz pełnomocnik adw. W.U., działający w imieniu wszystkich wnioskodawców.
Pełnomocnik w odwołaniu z dnia [...] 2005 r. zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art 7 i 77 kpa przez niewyjaśnianie wszystkich istotnych okoliczności sprawy w odniesieniu do celu wywłaszczenia, jak też w przedmiocie aktualnego rzeczywistego stanu zagospodarowania nieruchomości, który pozostaje w sprzeczności z celem wywłaszczenia, w tym także bezzasadne pominięcie wnioskowanych przez stronę dowodów oraz oczywiste naruszenie prawa materialnego, w szczególności naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust.1 pkt 2 i ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez odmowę zwrotu, co najmniej części nieruchomości, w sytuacji, gdy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany pomimo upływu 10 lat od dnia, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, jak też od dnia zawarcia aktu notarialnego sprzedaży w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. oraz odmowę zwrotu części nieruchomości tzw. [...] wzniesionego z oczywistym naruszeniem prawa wnioskodawców do zwrotu nieruchomości jak też innych przepisów prawa i całkowicie niezgodnie z celami wywłaszczenia wykorzystywanego na cele komercyjne. W związku z powyższym wniósł o uchylenie decyzji Starostwa Powiatowego w K. i wydanie decyzji o zwrocie działek na rzecz stron postępowania, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono między innymi, że organ dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż zamieszczone w nim dwie przesłanki "zbędności wywłaszczenia" winny być traktowane jako przypadki szczególne, dodatkowe, a nie stanowiące uzupełnienie przepisu art. 136 ww. ustawy. Nawet jednak gdyby przyjąć wykładnię zaprezentowaną przez Starostę, to art. 137 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy nadal znajduje zastosowanie. Prace remontowe nie zostały bowiem ukończone przed upływem 10 lat określonych w przepisie i dopiero też po tym okresie doszło do przekazania części nieruchomości w użytkowanie Stowarzyszeniu.
Co więcej prace konserwatorskie oficyny zwanej "[...]" trwają do dnia dzisiejszego. W dalszym ciągu nie został również zrealizowany cel określony w art. 33 ustawy o ochronie dóbr kultury, a więc przekazanie zabytku ogółowi. Przekazanie obiektu prywatnemu i zamkniętemu Stowarzyszeniu, które prowadzi głównie działalność komercyjną i zarobkową nie może być traktowane jako jego spełnienie.
A.B. w odwołaniu z dnia [...] 2005 r. wniósł o uchylenie decyzji Starostwa K. oraz "stwierdzenie nieważności aktów" w postaci: aktu notarialnego Nr Rep. [...] sporządzonego w dniu [...] 1967 r., orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1968 r., aktu notarialnego Nr Rep.[...] z dnia [...]1985 r. oraz decyzji Urzędu Dzielnicowego K. z dnia [...] nr [...]
W uzasadnieniu odwołujący między innymi powołał się na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]. (Nr [...]), w której stwierdzono, że doszło do rażącego naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy o ochronie dóbr kultury i o muzeach, gdyż decyzja o wywłaszczeniu dotyczyła osoby zmarłej, opierała się na błędnych i nieprawdziwych założeniach. Wskazał także, że Starostwo bezzasadnie odstąpiło od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu nieruchomości, zachowując się w sposób stronniczy i nieobiektywny. Podkreślił również, że Stowarzyszenie ma charakter zamknięty i nie jest organizacją pożytku publicznego.
Wojewoda decyzją z dnia [...]. znak: [...], na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 138 § 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi l instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu stwierdził, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności wyrok z dnia 21 listopada 2002 r., sygn. II SA/Kr 1498/00 oraz literaturę przedmiotu, że uprawnienia strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługują również podmiotom, którym do nieruchomości przysługuje prawo użytkowania wieczystego oraz w zw. z art. 138 ustawy o gospodarce nieruchomościami także zarządcy nieruchomości, użytkownikowi, najemcy, dzierżawcy oraz osobie korzystającej z nieruchomości na podstawie umowy użyczenia. Dodatkowe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Wojewodę wykazało, że na podstawie umów najmu zawartych ze Stowarzyszeniem [...] działalność gospodarczą w obiektach objętych wnioskiem o zwrot prowadzą następujące podmioty: "[...], "[...]", "[...]". Podmioty te prowadziły swoją działalność w czasie wydania decyzji przez organ I instancji w dniu [...] 2005 r., jak i obecnie, natomiast nie brały udziału w postępowaniu oraz nie została doręczona im decyzja organu l instancji.
Interes prawny tych podmiotów wynika, zdaniem organu odwoławczego, z faktu, iż ewentualna zmiana stosunków własnościowych przedmiotowej nieruchomości miałaby bezpośredni wpływ na ich sytuację, gdyż od wyniku toczącego się postępowania uzależnione będzie dalsze korzystanie przez nie z nieruchomości. Tym samym doszło do naruszenia art 10 § 1 kpa, art 109 § 1 kpa w zw. z atr. 28 kpa i brak jest możliwości sanowania tego uchybienia na etapie postępowania przed organem odwoławczym.
Wojewoda wskazał również na celowość ustosunkowania się przez organ l instancji do nowych wniosków dowodowych zawartych w piśmie K.B., R.K., K.K., I.C., J.S., E.G., E.C., R.G.,L.G. j i A.B. z dnia [...] 2006r.
Na decyzję Wojewody z dnia [....]. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła Gmina Miasta K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił naruszenie art. 28, art. 10 § 1 i art. 109 § 1 kpa, poprzez przyjęcie, że stronami postępowania o zwrot nieruchomości powinny być podmioty którym przysługuje prawo najmu lokali w nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi Prezydent Miasta K. wskazał, że orzecznictwo sądów administracyjnych, w zakresie ustalenia kręgu stron w postępowaniu o wywłaszczenie, jest niejednolite. W przedmiotowej sprawie uchylenie decyzji wynika z odmiennego stanowiska zajętego przez rozpoznające sprawę organy. Skoro organ l instancji świadomie opowiedział się za wąskim rozumieniem interesu prawnego w postępowaniu o wywłaszczenie to podjęta przez niego decyzja jest prawidłowa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że stanowisko zawarte w skardze jest błędne i nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy wskazał, że stroną postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest każdy, kto ma w tym interes prawny, a więc także podmioty, które władają nieruchomością na podstawie stosunków zobowiązaniowych takich jak najem. Organ ma obowiązek zapewnić stronom udział w każdym stadium postępowania oraz możliwość wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów i dowodów. Naruszenie tej zasady stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2003 r., ONSA 2004/1/10).
W piśmie z dnia [...] 2007 r. uczestnicy wnieśli o oddalenie skargi i tym samym utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia [...]. Poinformowali jednocześnie, że w Sądzie Okręgowym w K., Wydział [...] prowadzona jest sprawa o sygn. [...] z powództwa A.B. o wydanie nieruchomości, której dotyczy przedmiotowa sprawa o zwrot nieruchomości. W związku z powyższym istnienie sporu cywilnego o własność stanowi przesłankę do ewentualnego zawieszenia postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi, uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Kwestionowana decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 2 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że dostrzeżone przez organ odwoławczy błędy w zakresie właściwego ustalenia stron postępowania toczącego się przed organem l instancji i związane z tym naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu skutkuje koniecznością wydania decyzji kasacyjnej opartej na przepisie art. 138 § 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10.10.2007r II SA/GI 143/0, wyrok WSA w Warszawie z dnia 13.02.2007r IV SA/Wa 2167/06, wyrok NSA z dnia 19.09.2006r l OSK 884/06, wyrok NSA z dnia 10.01.2002r V SA 1227/01, wyrok NSA z dnia 8.08.2001r II SA/Gd 894/99).
Jeśli chodzi o przymiot strony postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 K.p.a., to w orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie zdecydowanie przeważają poglądy, że źródłem interesu prawnego określonego podmiotu do udziału w postępowaniu administracyjnym jest przepis prawa materialnego, kształtujący sytuację prawną tego podmiotu w zakresie stosunku prawnego regulowanego tym przepisem. To z prawa materialnego wypływa legitymacja prawna do udziału w postępowaniu administracyjnym - bycia stroną tego postępowania, o jakiej mowa w art. 28 K.p.a.
Innymi słowy podmiot ma wtedy interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony (por. wyrok NSA z dnia 25.10.2006r II GSK 163/06 LEX nr 274855).
W niniejszej sprawie normę te stanowi przepis art. 138 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiący, że "najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna." Należy zatem uznać, że najemca wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny, by być stroną postępowania ojej zwrot, skoro w razie ostatecznego zwrotu tej nieruchomości, po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna, jego prawo najmu wygasa z mocy prawa niezależnie od woli stron co do dalszego trwania tego stosunku po zmianie właściciela nieruchomości. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej i wynajętej nieruchomości wpływa więc bezpośrednio i wprost na dotychczasową sytuację prawną najemcy takiej nieruchomości (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 13.10.2003r 2003.10.13OPS 6/03 ONSA 2004/1/10).
Do powyższego poglądu skłania się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 grudnia 2002 r. sygn. akt III RN 128/02, gdy stwierdza, że pogląd o występowaniu interesu prawnego najemcy wynikającego z art. 138 ust. 2, jako uzasadniający udział najemcy w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wydaje się przekonujący, zwłaszcza że ze względu na konsekwencje wynikające z decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości najemca nie powinien być pozbawiony możliwości wykazania, że nie zachodzą opisane w ustawie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Podkreślenia jednakże wymaga, że w uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "najemca, który na podstawie umowy najmu zawartej z nowym właścicielem wywłaszczonej nieruchomości, to jest Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego, używa lokal (budynek) znajdujący się na tej nieruchomości, ma przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (art. 28 K.p.a. w związku z art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.)".
Zdaniem Sądu, dla przyznania najemcom w niniejszej sprawie statusu stron, nie ma znaczenia, że umowy najmu zostały zawarte nie przez aktualnego właściciela nieruchomości tylko przez jej użytkownika. Wszakże z cytowanego przepisu art. 138 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika, aby odnosił się on jedynie do tego pierwszego przypadku.
Dlatego też uznać należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisu art. 138 § 2 kpa.
Nadto wskazać należy, że decyzja Starosty Powiatu K. z dnia [...]. podlegała uchyleniu w trybie art. 138 § 2 kpa również z innych powodów, nie wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Stosownie do przepisu art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Z kolei w myśl art.137 ustawy "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
- 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
- 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część, jeżeli istnieje możliwość jej zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot.".
Dlatego też obowiązkiem organu orzekającego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości było precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia, dokonanie ustalenia czy cel ten został zrealizowany oraz ustalenie czy zrealizowany został na całej nieruchomości.
Organ I instancji ustalił, że "w obydwu aktach prawnych na mocy których nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jako przyczynę nabycia wskazywano konieczność przejęcia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wynikającą z decyzji z dnia [...] wydanej w trybie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i o muzeach w celu ochrony zabytkowego zespołu pałacowo - parkowego na W. w K. tzw. "[...]", w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczający je park, przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją."
Jednakże w aktach tych sformułowanie takie nie zostało zawarte.
Umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z dnia [...] 1985r została zawarta w trybie art.6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 10 poz.64 z 1974r) oraz w trybie art.33 i 34 ustawy o ochronie dóbr kultury i muzeach (Dz.U. Nr 10 poz.48 z 1962r). W umowie tej przywołana została decyzja "Urzędu Miasta K. Wydział Ochrony Zabytków z dnia [...] 1985r nr [...] stwierdzająca konieczność przejęcia na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na [...] w K., w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczającego ich parku. Nieruchomość ta winna przejść na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i muzeach i składa się z działek [...] o pow.[...]., [...] o pow. [....] m kw. i [...] o pow. [...].".
Decyzja o wywłaszczeniu udziału wynoszącego [...] stanowiącego własność S.Z. z dnia [...] 1985r została wydana na podstawie art.3,5,8,12,14,22,23 i 24 ustawy z dnia 12 marca 1958r o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art.33 ustawy z dnia 13 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i o muzeach. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że "wywłaszczenie stało się konieczne ze względu na zabytkowy charakter zespołu pałacowo-dworskiego, co zostało stwierdzone decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków". Decyzja ta nie została bliżej opisana.
Na stronie [...] tomu [...] akt administracyjnych znajduje się kserokopia decyzji z dnia [...].1985r znak [...], podpisana przez Zastępcę Dyrektora Wydziału Ochrony Zabytków Urzędu Miasta K.. Decyzja zawiera rozstrzygnięcie:" stwierdza się konieczność przejęcia na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na [...] w K, w skład którego wchodzi budynek pałacu, oficyny i otaczającego ich parku. Nieruchomość ta winna przejść na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art.33 ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i muzeach i składa się z działek [...] o pow[...] ha, [...] o pow.[...] m. i [...] o pow. [...] m.". Decyzja nie posiada uzasadnienia.
Na karcie [...] akt administracyjnych znajduje się kserokopia pisma z dnia[...].1985r - wniosku o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego na [...]. W uzasadnieniu tego wniosku podano, że zespół znajduje się "w złym stanie technicznym, wymaga podjęcia prac remontowo-konserwatorskich i pełnej rewaloryzacji, której nie mogą zapewnić współwłaściciele zabytku. Po remoncie przeznaczony zostanie ogółowi".
Zgodnie z przywołanym w decyzji z dnia [...] znak [...] art.
33. ustawy z dnia 15 lutego 1962r o ochronie dóbr kultury i muzeach "jeżeli właściciel zabytku, a w razie nie ustalenia właściciela lub miejsca jego pobytu - użytkownik zabytku nie przestrzega przepisu art. 25 albo jeżeli interes publiczny wymaga przejęcia na własność Państwa zabytku o szczególnej wartości historycznej, naukowej, artystycznej w celu udostępnienia zabytku ogółowi, zabytek może być przejęty na własność Państwa."
Dlatego też wyjaśnienia wymaga, jakimi przesłankami kierował się organ dokonując ustalenia, że wywłaszczenia dokonano w celu ochrony zabytkowego zespołu pałacowo - parkowego przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją. Nadto, jeżeli, jak się wydaje, organ ustalił cel wywłaszczenia na podstawie przywołanych w aktach wywłaszczeniowych przepisów prawa, to ocenić również powinien, czy celem tym było także udostępnienie zabytku ogółowi, skoro stanowią tak przywołane przepisy.
W uzasadnieniu decyzji organu l instancji wskazano także, że oprócz przeprowadzenia prac remontowych i zabezpieczających, "finalizowane były również założenia projektowe dotyczące dodania do istniejącej zabudowy nowej oficyny, która zapewniłaby prawidłowe funkcjonowanie [...] i wraz z zabytkowym parkiem, poprzez wykorzystanie tej oficyny jako zaplecze hotelowe pałacu". Nie dokonał jednakże oceny, czy budowa nowej oficyny stanowiła realizację celu wywłaszczenia.
Nie do zaakceptowania jest stanowisko organu l instancji, że "odstąpił od przeprowadzenia rozprawy połączonej z oględzinami terenu nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, albowiem zgodnie z art. 77 § 4 kpa nie wymagają dowodu fakty powszechnie znane, każdemu rozsądnemu i posiadającemu doświadczenie życiowe mieszkańcowi K., zwłaszcza, że "promocja działalności [...] jest realizowana przez media (...), publikacje oraz internet"." Zdaniem Sądu dla dokonania ustalenia, czy został zrealizowany cel wywłaszczenia niezbędne było przeprowadzenie oględzin nieruchomości i sporządzenie szkicu z dokładnym zaznaczeniem stanu jej zagospodarowania.
Nadto, jak wynika z karty [...] tomu [...] akt administracyjnych, zawierającej kserokopię postanowienia spadkowego (sygn.l Ns 1258/87/K) po S.Z. zmarłym [...]1949r, właśnie na podstawie tego dokumentu organ ustalił krąg spadkobierców tego współwłaściciela nieruchomości. Tymczasem, jak wynika z k.[...]tomu [...] akt administracyjnych, w postanowieniu z dnia [...] Wojewoda podał, że do sygn.[...] toczy się postępowanie o zmianę tego postanowienia. Organ l instancji winien w związku z tym ustalić czy i w jaki sposób postępowania to zostało prawomocnie zakończone.
Wreszcie, z akt administracyjnych wynika [...], że wnioskujący o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...]1985r. Organ nie ustalił czy i w jaki sposób postępowanie to zostało zakończone.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą skargę postępowanie nieważnościowe prowadzone w odniesieniu do decyzji wywłaszczeniowej stanowi zagadnienie wstępne w prowadzonym postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. \
Wynik tego postępowania, zwłaszcza gdyby stwierdzona została nieważność decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, działając ze skutkiem ex tunc, miałby niewątpliwie wpływ na wynik sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1999r IV SA 11/97, wyrok NSA z dnia 30.09.1998r IV SA 1709/96, w których w sprawie o pozwolenie na budowę uznano za zagadnienie wstępne wynik postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, wyrok SN z dnia 18.10.1995r III ARN 42/95 OSNP 1996/9/126 w którym stwierdzono, że zawieszenie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej do czasu wygaszenia prawa zarządu przysługującego państwowej jednostce organizacyjnej na tej nieruchomości jest dopuszczalne).
Przez "zagadnienie wstępne" rozumie się bowiem zagadnienie materialnoprawne o charakterze otwartym i samodzielnym, które wyłoniło się w toku postępowania w określonej sprawie administracyjnej i do którego rozstrzygnięcia jest właściwy inny organ lub sąd, przy czym rozstrzygnięcie tego zagadnienia ma wpływ na etap rozpatrywania sprawy i zakończenie jej decyzją.
Wskazane wyżej okoliczności powodują, że zaskarżona decyzja kasacyjna nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.
Dlatego też, na podstawie art.151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.