Uzasadnienie
W dniu 5 sierpnia 2009r. wnioskodawczyni A. P. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie jej skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2009r. wydanego w sprawie skargi H. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.
Wnioskodawczyni domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, samotność, zły stan zdrowia.
Zdaniem orzekającego, wniosek zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż A. P. prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest jej emerytura w wysokości [...] zł.
Z oświadczenia wnioskodawczyni znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom na zasadach współwłasności w 2/8 części oraz 0,60 ha nieruchomości rolnej. Strona nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Wskazuje natomiast na wydatki, i tak: prąd 50,00 zł, gaz 300,00 zł, kanalizacja 15 zł/m-c, lekarstwa 400,00 zł, wyżywienie 350,00 zł, podatki – 450 zł rocznie.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
W myśl przepisu § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193) – wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi połowę wpisu od skargi. Mając na uwadze obecną sytuację finansową strony, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu.
W ocenie orzekającego, strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów strony w wysokości około [...] zł, w odniesieniu do wykazanych wydatków w łącznej wysokości około [...] zł, braku oszczędności, samotności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od tegoż wpisu. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie.
Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Nie widzi się zaś podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż wnioskodawczyni uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu [...] zł, nie ma innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu oraz ma majątek (dom, nieruchomość rolną), który w przypadkach, gdy jego właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych na pokrycie należnych kosztów, może posłużyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki.
Ponadto należy stwierdzić, iż strona co prawda podnosi, iż ponosi znaczne koszty związane z zakupem leków, jednakże twierdzeń tych nie dokumentuje. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego (post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04). Nie można pominąć także i tego, iż strona działa przez kwalifikowanego pełnomocnika z wyboru, a zatem dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi zapewnić wymaganą na obecnym na etapie postępowania konieczność kwalifikowanej reprezentacji przez radcę prawnego.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawczyni do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 1/2 części wpisu sądowego należnego od złożonej skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony.
Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie wymaganych kosztów w części nie naraża strony na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).