Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], znak: [...] Starosta orzekł o odmowie zwrotu na rzecz [...] M. B., M. S., H. W., A. U., A. Ś. i J. Ś. nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 8.12.1971r., Rep. A Nr 10231/71 położonej w K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr 62/1 o pow. 0,0169 ha, której obecnie w ewidencji gruntów m. K. (obr. 0017) odpowiada część działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 1610/2. W podstawie prawnej powołano art. 136 ust. 3, art. 142, art. 216 ust. 1, art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej u.g.n.
W uzasadnieniu wskazano, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym jeżeli przed dniem 1.01.1998r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot nie przysługuje. Umową notarialną z dnia 8.12.1971r. Rep. A Nr 10231/71r., zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r., Nr 18, poz.
94) J. H. Jagodzińska, J. Z. Ś. i K. Ś. zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy [...], oznaczoną jako działka nr 62/1 o pow. 0,0168 ha – z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego dla Spółdzielni Mieszkaniowej. Następnie działka ta została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej aktem notarialnym z dnia 23.02.1976r. Rep. A Nr 1795/76. Wpis tego prawa został dokonany w księdze wieczystej Nr KI1L/00063479/4, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kielcach, w dniu 28.02.1976r.
Uzasadniając natomiast odmowę zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz H. W., Starosta stwierdził, iż osoba ta – w przeciwieństwie do pozostałych wnioskodawców – nie jest spadkobierczynią żadnego z poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej działki. Potwierdza to, zdaniem organu, postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 12.09.2007r., sygn. akt I Ns 1047/07 o stwierdzeniu nabycia spadku po spadkobierczyni byłej współwłaścicielki – B. A. przez H. W. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli A. U., A. Ś., J. Ś., M. B. i M. S., kwestionując zawarte w niej ustalenia.
Decyzją z dnia [...], znak: [...] Wojewoda, na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 9a i art. 132 ust. 1, 2, 3, 5 u.g.n., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne oraz argumentację prawną Starosty. Podkreślił jednocześnie, iż w art. 229 u.g.n ustawodawca dopuszcza wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n., który uniemożliwia dochodzenie zwrotu nieruchomości lub jej części, gdy przed dniem 1.01.1998r. trwale rozporządzono przedmiotem wywłaszczenia na rzecz osoby trzeciej na podstawie umowy sprzedaży lub oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i osoba nabywcy została ujawniona w księdze wieczystej. W związku z powyższym podniesiony przez skarżących zarzut, iż przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia jest bez znaczenia. Istotną przeszkodą zwrotu nieruchomości jest bowiem jej trwałe rozdysponowanie na rzecz osób trzecich przed dniem wejścia w życie u.g.n.
Jednocześnie Wojewoda uwzględnił zarzut skarżących o błędnym stanowisku organu I instancji, który stwierdził, iż H. W. nie jest spadkobierczynią poprzedniej współwłaścicielki wywłaszczonej nieruchomości. U podstawy takiego rozstrzygnięcia organu odwoławczego legł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31.01.2001r. w sprawie P 4/99. Powyższe uchybienie nie miało jednak, zdaniem organu, wpływu na treść wydanej w sprawie decyzji.
Skargę, zatytułowaną "odwołanie", do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję organu odwoławczego wnieśli M. B., M. S., H. W., A. U., A. Ś. i J. Ś., domagając się zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Skarżący wskazali, iż zakwestionowane rozstrzygnięcie zostało wydane bez zachowania podstawowej zasady postępowania wynikającej in extenso z art. 7 k.p.a. i jest dla nich krzywdzące. Ich wniosek został bowiem załatwiony wbrew istniejącemu interesowi społecznemu oraz słusznemu interesowi obywateli. Do okoliczności tej Wojewoda nie odniósł się w żadnym fragmencie swojej decyzji. Na potwierdzenie swych twierdzeń skarżący powołali się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.02.1997r., III RN 94/96 (OSN 1997, Nr 19, poz. 366). Autorzy skargi podnieśli także, iż organy orzekające nie uwzględniły faktu, iż sporna nieruchomość nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia i nie jest użytkowana zarówno przez właściciela jak i użytkownika wieczystego.
Zarzucili nadto, iż brak jest planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu, na którym znajduje się sporna działka, jak również, iż organ I instancji uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu z oględzin przedmiotowej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 25.11.2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę H. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Oznacza to, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega, po pierwsze – prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy, a po drugie – trafność wykładni tych przepisów. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując skargę w ramach tak ustalonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie zwrotu nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 8.12.1971r., Rep. A Nr 10231/71, położonej w K., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr 62/1 o pow. 0,0169 ha, której obecnie w ewidencji gruntów odpowiada część działki oznaczonej numerem ewidencyjnym 1610/2. Podstawą tego rozstrzygnięcia był art. 229 u.g.n.
Jak wynika z dyspozycji art. 136 ust. 3 u.g.n. warunkiem skutecznej realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Następuje to w przypadku, gdy stosownie do art. 137 ust. 1 u.g.n., pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1), albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).
Jakkolwiek powołane przepisy odnoszą się do "decyzji o wywłaszczeniu", to stosownie do treści art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy (Zwrot wywłaszczonych nieruchomości – art. 136 – 142) stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów ubiegający się o wywłaszczenie mógł zawrzeć z właścicielem umowę nabycia nieruchomości (w formie prawem przepisanej) jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego lub w jego trakcie. Decyzja wywłaszczeniowa nie była w takim przypadku wydawana.
Z akt sprawy wynika, iż w opisanym powyżej trybie spadkodawcy skarżących, zawarli umowę notarialną z dnia 8.12.1971r. Rep. A Nr 10231/71r., na mocy której zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy [...], oznaczoną jako działka nr 62/1 o pow. 0,0168 ha – z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego dla Spółdzielni Mieszkaniowej.
Zgodnie z art. 229 u.g.n., stanowiącym podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (1.01.1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ratio legis uregulowania zawartego w tym przepisie polega na prawnej ochronie osób trzecich (innych niż Skarb Państwa lub Gmina), które uzyskały prawa do nieruchomości spełniającej warunki do zwrotu w oparciu o art. 137 u.g.n. oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Tym samym, jeżeli przed wskazaną datą rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi bądź jego następcy prawnemu – choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 30.01.2007r., I OSK 386/06, LEX nr 290617, wyrok WSA w Kielcach z dnia 9.08.2007r., sygn. akt II SA/Ke 169/07, niepubl.).
W przedmiotowej sprawie jest poza sporem, że zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. Z odpisu księgi wieczystej KI1L/00063479/4, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kielcach (k. 38-40) oraz aktu notarialnego z dnia 23.02.1976r. Rep. A Nr 1795/76 (k. 47-50) jednoznacznie wynika bowiem, iż nieruchomość została oddana przez Skarb Państwa Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste na 99 lat, a wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił w dniu 28.02.1976r. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż Spółdzielnia Mieszkaniowa nosi przymiot osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 u.g.n.
Taki stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, z woli ustawodawcy, stosownie do art. 229 u.g.n., skutkuje bezskutecznością wniosku o jej zwrot. Nie ma przy tym znaczenia, czy konsekwencją zastosowania tego przepisu winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy odmowa jej zwrotu. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i odmowa zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżący nie może otrzymać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wprawdzie poglądy doktryny i orzecznictwa są podzielone w odniesieniu do rodzaju rozstrzygnięć w razie ustalenia istnienia przesłanek z art. 229 u.g.n., to jednak panuje zgoda co do tego, że wyłączenie w tym przepisie roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami(por. wyroki NSA z 16.11.2000r., sygn. akt I SA 1539/99 LEX nr 75555, z dnia 7.02.2006r., sygn. akt I OSK 409/05 LEX nr 194018, z dnia 5.06.2008r. sygn. akt. I OSK 841/07 niepublik.).
W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Odnosząc się do zarzutu skargi o naruszeniu art. 7 k.p.a. stwierdzić należy iż jest on bezzasadny. Organy administracji mają obowiązek przestrzegania wyrażonej w tym przepisie zasady legalizmu i nie mogą – nawet wobec zrozumiałego z punktu widzenia skarżących niezadowolenia – orzec niezgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Podobnie ocenić należy zarzut nie przeprowadzenia przez organy oględzin przedmiotowej nieruchomości. Wobec spełnienia przesłanek z art. 229 u.g.n. nie zachodziła bowiem potrzeba przeprowadzenia tego dowodu.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.