Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcachz 12 sierpnia 2026 r., sygn. akt II SA/Ke 439/25

Uzasadnienie

Zarządzeniem z 27 maja 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Kielcach (RDOŚ), na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 oraz 1940, dalej "ustawa o ochronie przyrody") zarządził, co następuje:

"§ 1.

1. 1. Uznaje się za rezerwat przyrody pod nazwą "Bliżyńskie Lasy Naturalne", zwany dalej "rezerwatem", obszar o powierzchni 2 964,91 ha, położony w województwie świętokrzyskim, w powiecie skarżyskim, na terenie gmin: Bliżyn, Łączna oraz Suchedniów.
2. 2. Położenie i przebieg granicy rezerwatu w postaci map są określone w Załączniku nr 1 do zarządzenia.
3. 3. Położenie i przebieg granicy rezerwatu w postaci współrzędnych punktów jej załamania są określone w Załączniku nr 2 do zarządzenia.

§ 2. Celem ochrony w rezerwacie jest odtworzenie w efekcie spontanicznych procesów oraz zachowanie, lasów o cechach naturalnych, głównie dynamicznego kompleksu lasów bukowo-jodłowych oraz innych typów ekosystemów leśnych, z drzewostanami o charakterystycznej dla starych, naturalnych lasów strukturze wiekowej, gatunkowej i przestrzennej, z kształtowaną spontanicznymi procesami naturalną zasobnością w zamierające i martwe drzewa, wraz ze swoistymi dla takich lasów gatunkami roślin, zwierząt i grzybów, w tym rzadkich, chronionych i stanowiących komponenty reliktowej, puszczańskiej biocenozy.

§ 3.

1. 1. Dla rezerwatu przyrody określa się rodzaj: Leśny (L).
2. 2. Dla rezerwatu określa się typ i podtyp: a) ze względu na dominujący przedmiot ochrony: - typ - Biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), - podtyp - biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp) b) ze względu na główny typ ekosystemu: - typ - Leśny i borowy (EL), - podtyp - lasów wyżynnych (lwż) § 4. Sprawowanie nadzoru nad rezerwatem powierza się Regionalnemu Konserwatorowi Przyrody w Kielcach.

§ 5. Zarządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia."

W uzasadnieniu tego zarządzenia (tom 3 akt administracyjnych) wskazano, że o utworzenie rezerwatu przyrody pod nazwą "Suchedniowskie Lasy Naturalne" zawnioskowało Stowarzyszenie [...], wskazując na zasadność objęcia ochroną rezerwatową obszaru o powierzchni 3 376 ha zlokalizowanego w centralnej części kompleksu Lasów Suchedniowskich jako obszaru, w którym występujące tam ekosystemy leśne zachowały naturalny charakter i są siedliskiem reliktowej biocenozy puszczańskiej. Analiza dostępnych danych zawartych w licznych publikacjach naukowych oraz innych opracowaniach dokumentacyjnych oraz wielokrotne wizje terenowe, w tym przeprowadzona w dniu 9 października 2024 r. z udziałem przedstawicieli Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu, Nadleśnictwa Suchedniów oraz Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Kielcach, potwierdziły wysokie walory przyrodnicze obszaru.

Tym samym uznano za zasadne dalsze procedowanie objęcia przedmiotowego terenu ochroną prawną w formie rezerwatu przyrody, co po wielokrotnych weryfikacjach doprowadziło do wyznaczenia obszaru o powierzchni 2 964,91 ha (o ok. 411 ha mniejszego niż pierwotnie wnioskowany), obejmującego najlepiej zachowany, a co za tym idzie najcenniejszy przyrodniczo, zwarty i o bliskim optymalnemu kształcie, kompleks leśny. O nadanie rezerwatowi nazwy "Bliżyńskie Lasy Naturalne" zwróciła się z wnioskiem Rada Gminy Bliżyn w swym stanowisku z dnia 18 grudnia 2024 r., uzasadniając to tym, że ponad 80% terenu mającego podlegać ochronie znajduje się na terenie gminy Bliżyn. Wniosek ten został uznany za zasadny i nazwę rezerwatu zmieniono z wcześniej proponowanej ("Suchedniowskie Lasy Naturalne") na aktualną.

Rezerwat jest położony w województwie świętokrzyskim na terenie powiatu skarżyskiego, w gminie Bliżyn w obrębach ewidencyjnych: Kopcie, Odrowążek, Sorbin, Jastrzębia, Wołów oraz w gminie Łączna w obrębie ewidencyjnym Zalezianka i w gminie Suchedniów w obrębie ewidencyjnym Suchedniów, na gruntach Skarbu Państwa znajdujących się w zarządzie Nadleśnictwa Suchedniów, i obejmuje wydzielenia leśne w leśnictwach: Dalejów, Świnia Góra, Wilczy Bór, Szałas, Osieczno, Jastrzębia oraz Kruk.

RDOŚ wskazał, że celem ochrony w rezerwacie jest odtworzenie oraz zachowanie ze względów naukowo-dydaktycznych, przyrodniczych i krajobrazowych, lasów o cechach naturalnych, kształtowanych i utrzymywanych spontanicznymi procesami ekologicznymi, głównie dynamicznego kompleksu lasów bukowo-jodłowych oraz innych typów ekosystemów leśnych, z dominacją drzewostanów o charakterystycznej dla starych, naturalnych lasów strukturze wiekowej, gatunkowej i przestrzennej, z kształtowaną spontanicznymi procesami naturalną zasobnością w zamierające i martwe drzewa, wraz ze swoistymi dla takich lasów gatunkami roślin, zwierząt i grzybów, w tym rzadkich, chronionych i stanowiących komponenty reliktowej, puszczańskiej biocenozy. Odtworzenie takiej biocenozy w efekcie spontanicznych procesów renaturalizacyjnych dotyczy w szczególności obszarów silniej przekształconych antropogenicznie, występujących w wielu lokalizacjach na terenie rezerwatu.

Teren rezerwatu jest silnie zróżnicowany hipsometrycznie, z udziałem wzniesień przekraczających 400 m n.p.m w jego południowej części oraz obniżeń terenu na poziomie rzędu 285 m n.p.m. w części północnej. Cały obszar jest dobrze uwilgotniony ze względu na zalegające płytko, nieprzepuszczalne warstwy skał osadowych - iłowców i mułowców. Występujące tu gleby, ukształtowane częściowo pod wpływem górniczej działalności człowieka w przeszłości, umożliwiły rozwój siedlisk leśnych o charakterze eutroficznym oraz mezotroficznym: lasu wyżynnego świeżego, lasu wyżynnego wilgotnego, lasu mieszanego wyżynnego wilgotnego oraz olsów i żyznej postaci świerczyn bagiennych, a także mszystych, wilgotnych borów świerkowo-jodłowych. W szacie roślinnej rezerwatu przeważają zbiorowiska leśne o charakterze zbliżonym do naturalnego, na znacznej powierzchni reprezentujące siedliska przyrodnicze z załącznika I Dyrektywy siedliskowej.

Na obszarze rezerwatu dominują wielopiętrowe, wyżynne i górskie drzewostany, głównie jodłowo-bukowe oraz sosnowe, o złożonej strukturze przestrzennej ze znacznym udziałem dębów, modrzewia polskiego, olszy czarnej, brzozy brodawkowatej i graba pospolitego. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmują siedliska borowe z przewagą wyżynnego boru jodłowego, który uważany jest za endemiczny dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Wyróżniającą się cechą zespołu wyżynnej jedliny w Puszczy Świętokrzyskiej jest jej przenikanie w siedlisko grądu subkontynentalnego oraz żyznej buczyny karpackiej. Ta naturalna niestabilność drzewostanów (przede wszystkim ich struktury gatunkowej i przestrzennej zmieniającej się spontanicznie w dłuższej perspektywie czasowej) powoduje, że większość zbiorowisk leśnych rezerwatu uznać należy za dynamiczny kompleks lasów bukowo-jodłowych. Lasy bukowe reprezentowane są przez zespoły kwaśnej buczyny oraz żyznej buczyny karpackiej. Mniejszy udział stanowią: grądy, łęgi oraz inne zespoły roślinne.

Organ podkreślił, że na uwagę zasługują także naturalne procesy ekologiczne wskazujące na wysoki potencjał regeneracyjny objętych ochroną lasów. Część obszaru rezerwatu stanowi przykład naturalnej sukcesji wtórnej lasu na tereny dawnej działalności górniczej związanej z eksploatacją rud żelaza u schyłku XVIII i w XIX wieku, w ramach Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. W terenie do dnia dzisiejszego występują pozostałości historycznego wydobywania kopalin, w postaci hałd oraz lejów poszybowych. Spotkać też można ślady dawnych torowisk kolejek wąskotorowych funkcjonujących u schyłku XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Podwyższa to wartości krajobrazowe i kulturowe rezerwatu. Ogromnym walorem rezerwatu jest obecność starych drzew, duża zasobność w tzw. martwe drewno oraz rozbudowana struktura wiekowa, pozwalająca na szybkie zastępowanie zamierających drzew oraz złomów i wywrotów przez młode pokolenie.

Zaznaczyć tu należy, że prowadzone przed ustanowieniem rezerwatu działania z zakresu gospodarki leśnej zakłócały i ograniczały w wielu miejscach spontaniczny przebieg wspomnianych wyżej procesów, a ich przywrócenie wymaga objęcia terenu ochroną rezerwatową wykluczającą takie działania. Ochrona taka daje możliwość swobodnego przebiegu spontanicznej renaturalizacji ekosystemów, której przebieg w pełnym zakresie zapewnia utrzymująca się do dnia dzisiejszego obecność refugiów reliktowych komponentów biocenozy na przedmiotowym obszarze – poprzez swą unikatowość w skali krajowej, a nawet europejskiej, stanowi to jeden z najistotniejszych walorów przyrodniczych rezerwatu.

Bardzo istotna dla trwałego zachowania wartości przyrodniczych rezerwatu jest jego znaczna powierzchnia, stanowiąca jeden zwarty kompleks leśny. Tylko taka powierzchnia (w połączeniu z jej kształtem i położeniem w centralnej części większego kompleksu leśnego, a także istniejącymi już na tym terenie trzema rezerwatami przyrody "Świnia Góra im. Stanisława Barańskiego", "Dalejów" i "Bliżyn – Kopalnia Ludwik"), jest w stanie zapewnić w pełnym zakresie funkcjonalną i terytorialną spójność najcenniejszych siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków tworzących reliktową biocenozę puszczańską. Zapewnienie możliwości nie zakłóconego działaniami gospodarczymi przebiegu spontanicznych, naturalnych procesów ekologicznych, w tym zaburzeń abiotycznych i biotycznych obejmujących mniejsze lub większe powierzchnie, gwarantuje z jednej strony ciągłość prawidłowego funkcjonowania podlegającego dynamicznym przemianom ekosystemu leśnego, a z drugiej utrzymanie jego pełnej bioróżnorodności na wszystkich jej poziomach (w przypadku mniejszych powierzchni objętych ochroną istnieje niebezpieczeństwo zaniku założonego celu ochrony, związane bądź to z homogenizacją struktury wiekowej i przestrzennej drzewostanu, a co za tym idzie także pozostałych komponentów biocenozy na takim terenie i redukcji pełnego spektrum mikrosiedlisk, w tym w szczególności saproksylicznych, bądź też ze skutkami wielkopowierzchniowych zaburzeń naturalnych, biotycznych i/lub abiotycznych, które mogą objąć całą chronioną powierzchnię, zmieniając całkowicie jej charakter).

Na obszarze rezerwatu zidentyfikowano dotychczas chronione gatunki roślin, takie jak: turzyca Davalla - Carex davalliana, turzyca pchla - Carex pulicaris, buławnik czerwony - Cephalanthera rubra, buławnik mieczolistny - Cephalanthera longifolia, parzydło leśne - Aruncus sylvestris, czosnek niedźwiedzi - Allium ursinum, wawrzynek wilczełyko - Daphne mezereum, wroniec widlasty - Huperzia selago, tajęża jednostronna - Goodyera repens, bagno zwyczajne - Ledum palustre oraz wiele epifitów, w tym miecherę pierzastą - Neckera pennata, miedzika płaskiego - Frullania dilatata, gładysza paprociowatego - Homalia trichomanoides, widłoząba zielonego - Dicranum viride, bezlista okrywowego - Buxbaumia viridis. Występują tu również rzadkie gatunki owadów i grzybów zaliczane do reliktów lasów pierwotnych, związane ze starymi, zamierającymi i martwymi drzewami, takie jak objęte ochroną ścisłą chrząszcze: ponurek Schneidera - Boros schneideri, zagłębek bruzdkowany - Rhysodes sulcatus, zgniotek szkarłatny - Cucujus haematodes czy grzyby nadrzewne: pniarek lekarski - Fomitopsis officinalis i soplówka jeżowata - Hericium erinaceum.

Z obszaru rezerwatu znane są też liczne gatunki objętych ochroną ścisłą płazów, ptaków i ssaków, jak m.in.: traszka grzebieniasta - Triturus cristatus, rzekotka drzewna - Hyla arborea, dzięcioł białogrzbiety - Dendrocopos leucotos, puszczyk uralski - Strix uralensis, włochatka - Aegolius funereus, sóweczka - Glaucidium passerinum, nocek Bechsteina - Myotis bechsteinii, borowiec leśny - Nyctalus leisleri, orzesznica - Muscardinus avellanarius oraz wilk – Canis lupus tworzący na terenie rezerwatu grupę rodzinną i posiadający tamże miejsce rozrodu i wychowywania młodych.

W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że Państwowa Rada Ochrony Przyrody zaopiniowała pozytywnie projekt utworzenia dużego (o powierzchni rzędu 3 tys. ha) rezerwatu przyrody w Lasach Suchedniowskich, wskazując na znaczenie takiego rezerwatu dla krajowego systemu obszarów chronionych (opinia PROP-KOE/2024-10 z dnia 30 września 2024 r.). Ponadto poparcie dla ustanowienia tego rezerwatu przyrody wyraziło liczne grono naukowców oraz ekspertów zajmujących się ochroną i zarządzaniem zasobami środowiska przyrodniczego, w tym także leśnictwem (pismo inicjatywy "Nauka dla Przyrody" z dnia 29 sierpnia 2024 r. z listem poparcia podpisanym przez ponad 150 sygnatariuszy).

Z uwagi na wyżej wskazane unikatowe uwarunkowania ekologiczne terenu oraz występujące tu siedliska przyrodnicze oraz unikatowe i chronione gatunki, obszar spełnia definicję rezerwatu przyrody określoną w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Organ wskazał także, że w zarządzeniu określono rodzaj, typ i podtyp rezerwatu zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie rodzajów, typów i podtypów rezerwatów przyrody (Dz. U. z 2005 r. Nr 60, poz. 533). Dla rezerwatu przeanalizowano potrzebę wyznaczenia otuliny i stwierdzono, że ze względu na położenie rezerwatu na terenie obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie, który ma ustanowiony plan zadań ochronnych, w tym wskazane działania ochronne polegające na modyfikacji gospodarki leśnej uwzględniającej wymagania siedlisk, a także relatywnie dużą powierzchnię rezerwatu, nie ma aktualnie potrzeby tworzenia jego otuliny. Niezależnie od powyższego kwestia utworzenia otuliny może być rozważona podczas opracowywania planu ochrony dla tego rezerwatu.

Projekt zarządzenia został opracowany w oparciu o Wytyczne Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w zakresie redagowania zarządzeń regionalnego dyrektora ochrony środowiska dotyczących rezerwatów przyrody oraz skonsultowany z Generalną Dyrekcją Ochrony Środowiska. Przekazane uwagi stosownie uwzględniono w projekcie zarządzenia.

RDOŚ podkreślił, że choć nie jest to wymagane w odniesieniu do projektów zarządzeń powołujących rezerwaty przyrody, informację o planowanym ustanowieniu rezerwatu "Bliżyńskie Lasy Naturalne" podano do publicznej wiadomości poprzez zamieszczenie ogłoszenia na stronie internetowej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Kielcach, w celu poddania konsultacjom społecznym (prócz projektu zarządzenia w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" konsultacjom tym poddano także projekty zarządzeń dotyczących udostępnienia terenu rezerwatu społeczeństwu, to jest zarządzenia w sprawie wyznaczenia szlaków ruchu pieszego, rowerowego i jazdy konnej wierzchem, a także w sprawie wyznaczenia miejsc zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części).

W ramach tych konsultacji wpłynęło ponad 110 pism zawierających różnego rodzaju uwagi, wnioski i postulaty, a także zapytania. Pisma te nadesłane zostały zarówno przez osoby fizyczne jak i instytucje bądź stowarzyszenia (m.in. rady gmin, związki zawodowe leśników, organizacje społeczne oraz naukowe, itp.). Część pism stanowiła dokładne kopie innych pism bądź stanowiła mniej lub bardziej obszerne ich fragmenty. Kilka pism miało charakter petycji i było podpisane przez większą liczbę osób. Zakres tematyczny pism obejmował:

1. - poparcie dla projektu rezerwatu w granicach zaprojektowanych przez RDOŚ w Kielcach;
2. - poparcie dla projektu rezerwatu z postulatem jego powiększenia w stosunku do projektu RDOŚ w Kielcach;
3. - propozycje utworzenia zamiast rezerwatu, parku narodowego na tym obszarze;
4. - postulaty znacznego zmniejszenia planowanej powierzchni rezerwatu lub utworzenia w jego miejsce kilku mniejszych rezerwatów;
5. - całkowity sprzeciw wobec projektu ustanowienia rezerwatu (w części pism bez podania uzasadnienia tego sprzeciwu);
6. - sugestie wprowadzenia korekt w opisie celu utworzenia rezerwatu oraz zawierające uwagi do treści uzasadnienia, użytych w nim sformułowań, itp.;
7. - obawy, że utworzenie rezerwatu zagrozi gospodarce leśnej poprzez wprowadzone w nim ograniczenia (bez podania o jakie zagrożenia dla gospodarki leśnej na terenach położonych poza rezerwatem chodzi);
8. - kwestie związane z udostępnianiem rezerwatu - zarówno postulaty wprowadzenia daleko idących ograniczeń w tym zakresie, jak i poszerzenia zakresu udostępniania (udostępnienie dla ruchu pojazdów, używania psich zaprzęgów, czy spacerów z psami);
9. - obawy związane z możliwością utrzymania przejezdności i wymaganego standardu dojazdów pożarowych, a także możliwości korzystania z istniejących dróg leśnych;
10. - obawy, że utworzenie rezerwatu zagrozi cennym gatunkom i siedliskom (bez podania uzasadnienia i wskazania o jakie gatunki i siedliska chodzi);
11. - obawy (bez podania uzasadnienia), że utworzenie rezerwatu zahamuje lub spowolni rozwój gospodarczy regionu;
12. - obawy o utrzymanie dotychczasowego statusu ekonomicznego mieszkańców okolicznych miejscowości po utworzeniu rezerwatu (brak możliwości zbioru chrustu, brak możliwości zakupu taniego drewna opałowego, brak miejsc pracy związanych z usługami leśnymi);
13. - obawy, że utworzenie rezerwatu, a co za tym idzie wyeliminowanie z jego terenu gospodarki łowieckiej spowoduje wzrost liczebności zwierzyny, a co za tym idzie zwiększenie szkód przez nią wyrządzanych i zwiększenie zagrożenia rozprzestrzeniania się ASF;
14. - propozycje zmiany nazwy rezerwatu.

W ogólnym ujęciu tematyczno-ilościowym zgłoszone postulaty i uwagi prezentują się następująco:

1. - w 37 pismach poparto ustanowienie rezerwatu w granicach zaproponowanych w projekcie zarządzenia;
2. - w 26 pismach postulowano powiększenie rezerwatu w stosunku do propozycji zawartej w zarządzeniu;
3. - w 19 pismach postulowano ustanowienie rezerwatu o znacznie mniejszej powierzchni (najwięcej w tej grupie było opinii popierających propozycję Lasów Państwowych dotyczącą utworzenia 3 mniejszych rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni ok. 1070 ha; jedno z tych pism zawierało podpisy 645 osób – mieszkańców Gminy Bliżyn);
4. - w 15 pismach całkowicie negowano zasadność ustanowienia rezerwatu, w części pism niczym tego nie uzasadniając (jedno z tych pism zawierało podpisy 19 osób – mieszkańców wsi Nowy Odrowążek);
5. - w 13 pismach nie negowano, ani w wyraźny sposób nie popierano ustanowienia rezerwatu, jednak zgłoszono uwagi i przemyślenia dotyczące projektu jego ustanowienia (np. wskazywano na konieczność prowadzenia dalszych badań celem pogłębienia wiedzy o bogactwie przyrodniczym tego obszaru, czy zwracano uwagę na drobne błędy lub niejasności w treści zarządzenia i uzasadnieniu - także w zakresie użytych sformułowań).

Postulatów dotyczących zarówno powiększenia rezerwatu w stosunku do jego zaprojektowanego zasięgu, jak i dotyczących jego pomniejszenia (a także całkowitego odstąpienia od jego ustanowienia) nie uwzględniono, ponieważ wykraczałoby to poza zakres zmian, jakie po konsultacjach społecznych można wprowadzić do projektu zarządzenia o ustanowieniu rezerwatu przyrody, bowiem konsultacjom poddano projekt odnoszący się do ściśle określonych granic rezerwatu. Uwzględniono natomiast, uznając za zasadne, pewne uwagi, o których wspomniano wyżej. W związku z tym ostateczna wersja niniejszego dokumentu jest skorygowana zgodnie z tymi uwagami. Pozostałe uwagi, postulaty, wnioski, itp. zawarte w pismach, które wpłynęły w ramach konsultacji społecznych, będą mogły być wykorzystane przy sporządzaniu dokumentu planistycznego dla rezerwatu przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne".

Organ wskazał, że w celu podjęcia uchwały opiniującej projekt zarządzenia w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" odbyły się dwa posiedzenia Regionalnej Rady Ochrony Przyrody w Kielcach (RROP). Na pierwszym, które odbyło się w dniu 10 lutego 2025 r., członkowie Rady przegłosowali propozycję, by przed podjęciem uchwały przeprowadzona została wizja terenowa na projektowanym do objęcia ochroną terenie. W związku z tym w wyznaczonym przez RDOŚ w Kielcach terminie (10 kwietnia 2025 r.) odbyło się wyjazdowe, połączone z wizją terenową posiedzenie RROP. Podczas wizji dokonany został przegląd wybranych miejsc obrazujących wartości przyrodnicze obejmowanego ochroną obszaru.

Stosownie do uwag zgłaszanych przez członków RROP podczas wyżej wspomnianych posiedzeń Rady, wprowadzono korektę w treści uzasadnienia polegającą na usunięciu określenia "bierna" w odniesieniu do przyjętego sposobu ochrony ekosystemów rezerwatu. Wynika to stąd, że w założeniu obszar rezerwatu będzie udostępniony do zbioru płodów runa leśnego, co byłoby sprzeczne z zasadami ochrony biernej. Z zasadami takimi sprzeczna byłaby także np. eliminacja obcych geograficznie gatunków (w szczególności o cechach inwazyjnych), a takie działanie może okazać się konieczne. Obecnie przewidywane jest jedynie wykonywanie działań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa osób i mienia przy szlakach turystycznych, drogach leśnych oraz udostępnionych ścieżkach, z pozostawieniem ściętych (bądź w inny sposób pozbawionych cech zagrażających, np. poprzez obalenie, czy obcięcie konarów lub górnej części pnia) drzew w środowisku.

W odniesieniu do podnoszonych przez niektórych członków RROP obaw co do możliwości utrzymania przejezdności i odpowiedniego stanu technicznego przebiegających w granicach rezerwatu dróg leśnych, w tym stanowiących dojazdy pożarowe nr 1, 2, 3 i 4, a także możliwości dotychczasowego korzystania z tych dróg przez służby leśne oraz inne służby i uprawnione osoby, ustanowienie rezerwatu nie wprowadzi zmian w tym zakresie. Kwestie działań związanych z bezpieczeństwem powszechnym regulują przepisy zawarte w art. 15 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody. Zasady udostępnienia tych dróg dla ruchu pojazdów, w tym pojazdów mechanicznych określi odrębne zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Kielcach na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 18 ustawy o ochronie przyrody.

Na podstawie art. 97 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, projekt zarządzenia w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" został pozytywnie zaopiniowany przez Regionalną Radę Ochrony Przyrody w Kielcach – uchwała Nr 1/2025 z dnia 10 kwietnia 2025 r. Pozytywnie zaopiniowane zostały także dwa projekty zarządzeń dotyczących udostępnienia rezerwatu społeczeństwu.

Projekt niniejszego zarządzenia w trybie art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2025 r. poz. 428) został uzgodniony z Wojewodą Świętokrzyskim – pismo znak: PNK.V.0521.42.2025 z dnia 16 maja 2025 r.

W uzasadnieniu zarządzenia przedstawiono także ocenę skutków regulacji.

W pkt. 4 tej oceny wskazano, że zarządzenie może mieć nieznaczny wpływ na sektor finansów publicznych, w tym budżet państwa, natomiast w przypadku skorzystania z subwencji ekologicznej może mieć znaczący pozytywny wpływ na budżety jednostek samorządu terytorialnego. Może mieć również pozytywny wpływ na rozwój usług turystycznych, a co za tym idzie przychody z tytułu podatków odprowadzanych przez podmioty realizujące takie usługi. W zakresie oceny wpływu regulacji na rynek pracy (pkt 5) organ przyjął, że zarządzenie może mieć nieznaczny wpływ na rynek pracy. Nie będzie także miało wpływu na konkurencyjność wewnętrzną i zewnętrzną gospodarki (pkt 6). Zarządzenie może mieć pozytywny wpływ na sytuację i rozwój regionu poprzez jego promocję i zwiększenie atrakcyjności turystycznej, w szczególności w zakresie tzw. turystyki przyrodniczej, jako jeden z nielicznych w kraju obszarów chroniących reliktowe lasy o puszczańskim charakterze (pkt 7). Jeśli chodzi o ocenę pod względem zgodności z prawem Unii Europejskiej wskazano, że zarządzenie jest zgodne z:

1. - "Dyrektywą Siedliskową" - Dyrektywa Rady 79/43 z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej flory i fauny;
2. - "Dyrektywą Ptasią" - Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe zarządzenie, wnieśli: Międzyregionalna Sekcja Pracowników Leśnictwa [...] Regionu Ś. i Ziemi [...], Związek [...] [...] [...] Regionu R., Zakład Usług Leśnych [...] M. O., Koło Łowieckie nr [...] w K., Koło Łowieckie nr [...] przy Nadleśnictwie S., Koło Łowieckie [...] w K. oraz M. S. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwa P.P.H.U. [...] w [...] W skargach wniesionych wspólnym pismem skarżący zarzucili zaskarżonemu zarządzeniu naruszenie:

1. 1) art. 7 k.p.a., bowiem organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,
2. 2) art. 8 k.p.a., bowiem zaniechanie organu wskazane powyżej nie wyczerpuje wymogu prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,
3. 3) art. 11 k.p.a., bowiem organ nie wyjaśnił dostatecznie przesłanek, którymi kierował się podejmując rozstrzygnięcie w postaci zaskarżonego zarządzenia, któremu brak właściwie uzasadnienia m.in.:
4. - w zakresie oceny warunków przyrodniczych terenu rezerwatu;
5. - w zakresie naruszenia prawa własności działki nr [...], obręb ewidencyjny K., gmina B. (oddział 158 leśnictwa Świnia Góra), którą to działkę włączono do rezerwatu nie zważając na jej nieuregulowany stan prawny, pozbawiając ją jakiejkolwiek wartości wynikającej z prawa własności i ograniczając korzystanie z niej oraz działki nr [...] (brak danych o podmiocie posiadającym tytuł prawny do działki), obręb ewidencyjny Z., gmina Ł., która jest wprawdzie poza rezerwatem, ale utworzenie rezerwatu uczyniło z działki enklawę i całkowicie pozbawiło jej wartości gospodarczej, ekonomicznej itp.;
6. - w zakresie wpływu rezerwatu na cele ochrony obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie;
7. - w zakresie informacji na temat aktualnego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków na terenie rezerwatu;
8. - w zakresie odniesienia się do prowadzonej na tym terenie od co najmniej 150 lat gospodarki leśnej, która przyczyniła się w zasadniczej mierze do zachowania wartości przyrodniczych tego obszaru;
9. - w zakresie wątpliwości zgłaszanych do projektowanego rezerwatu przez Radę Gminy Bliżyn, które przedstawiono w stanowisku z 20 grudnia 2024 r.;
10. - w zakresie wątpliwości zgłaszanych do projektowanego rezerwatu przez Radę Powiatu Skarżyskiego, które przedstawiono w oświadczeniu z 27 stycznia 2025 r.;
11. - w zakresie obszernych wątpliwości zgłaszanych do projektowanego rezerwatu przez organizacje związkowe z terenu RDLP w R. oraz o zasięgu krajowym, które zostały przedstawione w stanowiskach z 17 grudnia 2024 r. oraz opiniach z 2 lutego 2025 r.;
12. - w zakresie braku podania wskaźników ekonomiczno-społecznych, które pozwalają na ocenę skutków objęcia ochroną tak dużego obszaru; brak przeprowadzenia jakichkolwiek analiz w kwestiach wpływu regulacji na sektor finansów publicznych, rynek pracy, konkurencyjność, przedsiębiorczość czy rozwój regionu w sytuacji, gdy obszar objęty rezerwatem leży na terenie gminy o wysokim poziomie bezrobocia (jednym z najwyższych w kraju) w obszarze o utrudnionych perspektywach rozwoju gospodarczego;
13. - brak uzasadnienia dla przewidywanego przez organ pozytywnego wpływu utworzenia rezerwatu na rozwój turystyki - zwłaszcza tzw. turystyki przyrodniczej, która co do zasady stanowi marginalny udział w całej gałęzi branży turystycznej;
14. - na terenie rezerwatu przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" znajdują się powierzchnie zaliczone do tzw. wyłączonych drzewostanów nasiennych, których funkcjonowanie reguluje między innymi ustawa o leśnym materiale rozmnożeniowym z 7 czerwca 2001 r. Aktualnie wyłączone drzewostany nasienne znajdują się w obrębie 27 wydzieleń na łącznej powierzchni ponad 62 ha. Uzasadnienie zarządzenia powinno odnieść się do powyższej kwestii w zakresie dalszego funkcjonowania tych powierzchni;
15. - na terenie rezerwatu przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" znajdują się trzy obwody łowieckie. Uzasadnienie nie zawiera żadnego odniesienia do powyższej kwestii. Powołanie rezerwatu przyrody powoduje konieczność zmiany uchwały Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z 7 września 2020 r. w sprawie podziału województwa świętokrzyskiego na obwody łowieckie oraz zaliczenia obwodów łowieckich do kategorii. W przypadku dużych powierzchni wyłączonych z obwodów łowieckich, może nastąpić konieczność likwidacji niektórych obwodów łowieckich, a co za tym idzie możliwej likwidacji Kół Łowieckich na nich gospodarujących. Niezbędna będzie też zmiana umów dzierżawnych z poszczególnymi kołami łowieckimi. Uzasadnienie nie odnosi się również do kwestii związanych z zagadnieniem zwalczania chorób zakaźnych zwierząt, co może mieć znaczenie w świetle potwierdzonych przypadków występowania ASF na terenie sąsiedniego Nadleśnictwa Skarżysko;
16. 4) art. 28 w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 oraz art. 85 § 1 k.p.a., po pierwsze w zakresie braku ustalenia właściwego kręgu stron postępowania, czyli podmiotów mających interes prawny w udziale w postępowaniu, jak również w tym zakresie, że zastrzeżenia i uwagi podmiotów mających charakter strony postępowania, zawarte w kierowanych do organu pismach, uwagach i stanowiskach powinny wywoływać uznanie potrzeby, zasadności oraz celowości rzetelnego procedowania w sposób, który pozwoliłby na racjonalną weryfikację twierdzeń przeciwników tworzenia rezerwatu. Tymczasem stanowisko skarżących i innych podmiotów mających status strony postępowania w istocie nie zostało dostrzeżone i nie spotkało się z jakimkolwiek omówieniem w treści zaskarżonego zarządzenia ani jego uzasadnieniu. Nie odniesiono się do wątpliwości w zakresie negatywnych skutków społecznych, gospodarczych, finansowych, przyrodniczych itp. utworzenia rezerwatu. Nie wyjaśniono też w uzasadnieniu zarządzenia przyczyn braku skorzystania ze wskazanych powyżej środków. Zdaniem stron, nic się nie sprzeciwiało temu, żeby organ podjął się przeprowadzenia np. rozprawy administracyjnej, bowiem bezsprzecznie przyczyniłoby się to do zapewnienia przyspieszenia i uproszczenia postępowania, pozwalając na wydanie trafnego rozstrzygnięcia;
17. 5) art. 13 w zw. z art. 7, 8 i nast. ustawy o ochronie przyrody z uwagi na nadużycie tego (art.
18. 13) przepisu prawa i w efekcie obejście prawa, polegające na utworzeniu rezerwatu o zbyt dużej powierzchni w sytuacji, gdy w rzeczywistości dla osiągnięcia zamierzonych celów ochrony przyrody należało rozważyć ewentualnie utworzenie parku narodowego, na co jednak organ nie zdecydował się celowo, mając na względzie, iż wybór parku narodowego jako formy ochrony przyrody, wiązałby się z bardziej rygorystycznymi wymogami w zakresie udziału stron w postępowaniu oraz w zakresie konsultacji, dlatego też utworzył rezerwat w celu ominięcia uciążliwych dla przyjętego przez organ sposobu procedowania, wymogów formalno-prawnych. Tymczasem brak jest poczynienia przez organ i przedstawienia analiz przyrodniczych, które stanowią podstawę merytoryczną dla przyjęcia aktualnej powierzchni utworzonego rezerwatu.

1. 6) art. 13 ustawy o ochronie przyrody, bowiem nie doszło do przeprowadzenia przez organ dokładnej waloryzacji wartości przyrodniczych, naukowych, kulturowych oraz krajobrazowych przedmiotowego obszaru pod kątem zapisów zawartych w ww. przepisie. Taką waloryzację przeprowadzać powinni specjaliści z zakresu poszczególnych dziedzin. Strony winny mieć również sposobność wypowiedzenia się co do takich opracowań. Nadto, organ miał obowiązek zaznajomienia stron z aktami i zebranym materiałem dowodowym przed wydaniem rozstrzygnięcia, czego nie uczynił (naruszenie art. 10 k.p.a. - zasady zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu i wysłuchania stron).
2. 7) art. 8 ust. 2 oraz art. 165 ust. 2 Konstytucji RP oraz przepisów art. 2 i art. 11 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, bowiem tryb i sposób procedowania oraz pośpiech organu w związku z wydaniem zarządzenia dowodzą całkowitego lekceważenia społeczności lokalnej, jednostek organizacyjnych Lasów Państwowych i ich pracowników, reprezentowanych przez skarżące związki zawodowe oraz działających na terenie Gminy Bliżyn myśliwych zgromadzonych w kołach łowieckich i dowodzą całkowitej samowoli organu wydającego kwestionowane zarządzenie.
3. 8) art. 3, art. 3a oraz art. 4 ustawy Prawo łowieckie, bowiem wejście w życie zaskarżonego zarządzenia w istocie wyklucza stosowanie tych przepisów;
4. 9) art. 140 kodeksu cywilnego w związku z art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, w zakresie ustalenia podmiotów, których prawo własności zostało wyłączone lub poważnie ograniczone (bez zastosowania instytucji wywłaszczenia), a którym przysługuje tytuł prawny do: działki nr [...], obręb ewidencyjny Kopcie, gmina Bliżyn (oddział 158 leśnictwa Świnia Góra), którą to działkę włączono do rezerwatu nie zważając na jej nieuregulowany stan prawny oraz do działki nr [...] (brak danych o podmiocie posiadającym tytuł prawny do działki), obręb ewidencyjny Zalezianka, gmina Łączna, która jest wprawdzie poza rezerwatem, ale utworzenie rezerwatu uczyniło z działki enklawę i całkowicie pozbawiło ją dojazdu, a przez to wartości gospodarczej, ekonomicznej itp. Nadto organ tworzący rezerwat poważnie nadużył prawa własności sieci dróg leśnych będących w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, które służą prowadzeniu prawidłowej i racjonalnej gospodarki leśnej, w tym ochronie przeciwpożarowej, a w chwili obecnej straciły lub znacznie ograniczyły swoją wartość i użyteczność.

Rozwijając przedstawione zarzuty, skarżący wskazali, że powierzchnia utworzonego rezerwatu jest porównywalna z powierzchnią niektórych parków narodowych w Polsce, a nawet ją przekracza. W ich ocenie okoliczność ta wymagała przedstawienia znacznie bardziej wnikliwego i szczegółowego opisu środowiska przyrodniczego, pozwalającego na dokonanie obiektywnej oceny zasadności ustanowienia ochrony rezerwatowej w przyjętych granicach.

Skarżący zakwestionowali sposób przedstawienia danych dotyczących wartości przyrodniczych obszaru. Wskazali, że wymienione przez organ gatunki i siedliska przyrodnicze występują również na terenach sąsiadujących, natomiast sposób prezentacji danych nie pozwala na ich jednoznaczne powiązanie z obszarem objętym granicami rezerwatu. Według przywołanej w skardze roboczej analizy danych przyrodniczo-leśnych, dla około 18% drzewostanów znajdujących się w granicach rezerwatu gatunkami panującymi są sosna, świerk lub brzoza. Jednocześnie większość płatów siedliska przyrodniczego wyżynnego boru jodłowego zidentyfikowanych w Nadleśnictwie Suchedniów znajduje się poza granicami rezerwatu. Dostępne materiały miały również wskazywać, że wymienione w uzasadnieniu zarządzenia cenne gatunki występują w znacznej mierze poza obszarem istniejących rezerwatów przyrody. Zdaniem skarżących, wymagało to rozważenia skuteczności dotychczas stosowanej ochrony rezerwatowej w odniesieniu do wskazanych wartości przyrodniczych.

Skarżący podnieśli również, że drzewa na około 20 - 25% obszaru rezerwatu są porażone jemiołą, co powoduje ich stopniowe zamieranie. Brak cięć sanitarnych ma, ich zdaniem, skutkować powstaniem rezerwuaru tego patogenu i umożliwiać jego rozprzestrzenianie się na niezainfekowane drzewostany, w tym położone poza granicami rezerwatu.

Wskazano ponadto, że wykonywanie obowiązków wynikających z ustawy - Prawo łowieckie również następuje w interesie publicznym. W ich ocenie organ, przyznając pierwszeństwo jednemu dobru publicznemu przed drugim, powinien był dokonać ich wnikliwego porównania oraz wyjaśnić, z jakich przyczyn daje pierwszeństwo ochronie realizowanej w przyjętej formie.

Reasumując, skarżący podnieśli, że wniosek o utworzenie rezerwatu, pochodzący od Stowarzyszenia [...] został rozpoznany przez organ w sposób szybki i pobieżny, a następnie uwzględniony w całości pomimo zgłaszanych argumentów natury prawnej, przyrodniczej, ekonomicznej i społecznej oraz sprzeciwu środowisk zawodowo związanych z gospodarowaniem i pracą na tym terenie. W ich ocenie sposób procedowania oraz treść przyjętej regulacji naruszały zasady demokratycznego państwa prawnego, które przy stanowieniu aktów prawa miejscowego powinny mieć szczególne znaczenie.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W obszernej odpowiedzi na skargi Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Kielcach wniósł w pierwszej kolejności o ich odrzucenie, a na wypadek nieuwzględnienia tego wniosku - o oddalenie skarg w całości jako bezzasadnych.

Uzasadniając wniosek o odrzucenie skarg, organ powołał się na brak uprzedniego wezwania do usunięcia naruszenia prawa oraz zakwestionował legitymację skargową skarżących wskazując, że utworzenie rezerwatu nie doprowadziło do naruszenia ich własnego, indywidualnego i prawnie chronionego interesu prawnego.

Odnosząc się do sytuacji M. S., prowadzącego P.P.H.U[...] organ zakwestionował twierdzenie, że ustanowienie rezerwatu spowodowało utratę miejsc pracy lub przychodów wskutek ograniczenia prac gospodarczych na jego terenie (argumentacja ta wskazana została w skardze jako uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego zarządzenia). Wskazał, że nadal około 80% obszaru Nadleśnictwa Suchedniów podlega standardowej gospodarce leśnej, umożliwiającej prowadzenie działalności w sektorze usług leśnych. Powołał się przy tym na udzielenie temu skarżącemu zamówienia na wykonywanie usług z zakresu gospodarki leśnej na terenie Nadleśnictwa Suchedniów w 2025 r. na kwotę [...]zł brutto oraz na wartość analogicznej umowy zawartej na 2024 r., wynoszącą [...] zł. Zdaniem organu dane te nie potwierdzały twierdzenia o zmniejszeniu przychodów wskutek ustanowienia rezerwatu.

W odniesieniu do Koła Łowieckiego nr [...] przy Nadleśnictwie S. i Koła Łowieckiego [...] w K. organ wskazał natomiast, że utworzenie lub powiększenie obszaru rezerwatu przyrody stanowi, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, cel publiczny w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który - w ocenie organu - uzasadnia ograniczenie prowadzenia na tym obszarze działalności łowieckiej. Działalność ta pozostaje bowiem w kolizji z zakazami obowiązującymi na terenie rezerwatu, w szczególności dotyczącymi budowy urządzeń łowieckich, chwytania i zabijania dziko występujących zwierząt, umyślnego płoszenia zwierząt kręgowych, polowania, wprowadzania psów oraz ruchu pojazdów poza drogami. Organ zaznaczył przy tym, że po ustanowieniu rezerwatu standardową praktyką jest odpowiednia korekta granic obwodów łowieckich oraz umów dzierżawnych zawartych z kołami łowieckimi.

Uzasadniając wniosek o oddalenie skarg, organ przywołał art. 13 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie przyrody i powtórzył ustalenia i oceny zawarte w przytoczonym na wstępie uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia, następnie odniósł się szczegółowo do argumentów i zarzutów przedstawionych przez skarżących.

Za niezasadny organ uznał zarzut nadużycia art. 13 ustawy o ochronie przyrody poprzez utworzenie rezerwatu zamiast parku narodowego. Wskazał, że ustawodawca nie ustanowił kryterium powierzchni jako przesłanki rozgraniczającej te formy ochrony, a rezerwat przyrody może mieć powierzchnię większą od niektórych parków narodowych. Park narodowy i rezerwat przyrody stanowią odrębne formy ochrony o różnych strukturach organizacyjnych, a dobór właściwej formy powinien być - zdaniem organu - adekwatny do potrzeb ochrony przyrody, nie zaś uzależniony wyłącznie od powierzchni obszaru. Organ podkreślił, że procedura została wszczęta na wniosek o utworzenie rezerwatu przyrody, a objęty nim teren spełnia przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących sposobu procedowania, organ wskazał, że do procedury tworzenia rezerwatu przyrody nie mają zastosowania przepisy k.p.a. dotyczące postępowania w indywidualnych sprawach administracyjnych. W konsekwencji, zdaniem organu, nie zachodził obowiązek ustalania kręgu stron na podstawie art. 28 k.p.a., zapewnienia im czynnego udziału stosownie do art. 10 k.p.a. ani stosowania przepisów dotyczących postępowania dowodowego. Ustawa o ochronie przyrody nie nakłada również obowiązku przeprowadzenia rozprawy administracyjnej ani konsultacji społecznych w toku tworzenia rezerwatu. Opinie i stanowiska zainteresowanych podmiotów mają charakter pomocniczy i nie są dla organu wiążące (pkt III i VIII odpowiedzi na skargę).

Niezależnie od powyższego organ podniósł, że przeprowadził działania wykraczające poza minimalne wymagania ustawowe, zmierzające do zgromadzenia stanowisk szerokiego grona zainteresowanych podmiotów, w tym społeczeństwa, jednostek samorządu terytorialnego, organizacji pozarządowych, naukowców, ekspertów oraz przedstawicieli branży leśno-drzewnej. Organ wskazał również, że uwzględnił część zgłoszonych uwag, czego przykładem była zmiana nazwy projektowanego rezerwatu z "Suchedniowskie Lasy Naturalne" na "Bliżyńskie Lasy Naturalne".

Odnosząc się do zarzutów dotyczących niewystarczającego rozpoznania wartości przyrodniczych terenu, organ wskazał, że w toku weryfikacji wniosku przeanalizowano dane historyczne oraz aktualne dane przyrodnicze potwierdzające zachowanie obszaru w stanie zbliżonym do naturalnego oraz występowanie ekosystemów, ostoi i siedlisk przyrodniczych, a także siedlisk roślin, zwierząt i grzybów wyróżniających się szczególnymi wartościami przyrodniczymi i naukowymi, jak również kulturowymi i krajobrazowymi.

Organ szczegółowo wskazał na występowanie na tym obszarze lasów o charakterze zbliżonym do naturalnego, w tym lasów jodłowo-bukowych oraz siedlisk borowych z przewagą wyżynnego boru jodłowego, zajmującego ponad 900 ha. Podkreślił występowanie rzadkich i chronionych gatunków związanych ze starymi lasami i martwym drewnem, w tym ponurka Schneidera, zagłębka bruzdkowanego, a także sóweczki i dzięcioła białogrzbietego oraz szeregu rzadkich i chronionych gatunków roślin. W ocenie organu relatywnie duża powierzchnia ochrony rezerwatowej jest niezbędna dla zapewnienia funkcjonalnej i terytorialnej spójności najcenniejszych siedlisk oraz umożliwienia niezakłóconego przebiegu naturalnych procesów ekologicznych.

Organ nie podzielił również stanowiska skarżących dotyczącego negatywnego wpływu ochrony rezerwatowej na cele ochrony obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Wskazał, że ochrona rezerwatowa nie pozostaje w sprzeczności z tymi celami, lecz służy ich skuteczniejszej realizacji. Według organu gospodarka leśna została zidentyfikowana jako źródło części zagrożeń dla siedlisk przyrodniczych i gatunków związanych z martwym drewnem, zaś ustanowienie rezerwatu umożliwia ograniczenie tych zagrożeń.

Odnosząc się do stanu sanitarnego drzewostanów i występowania jemioły, organ zakwestionował stanowisko, że brak cięć sanitarnych spowoduje powstanie rezerwuaru tego organizmu i jego rozprzestrzenianie na drzewostany położone poza rezerwatem. Wskazał, że jemioła jest naturalnym składnikiem biocenozy, występującym zarówno na całym obszarze Nadleśnictwa Suchedniów, jak i poza jego granicami, a jej rozprzestrzenianie następuje przede wszystkim za pośrednictwem ptaków i pozostaje związane także ze zmianami klimatu. Zdaniem organu usuwanie zaatakowanych drzew ma przede wszystkim znaczenie gospodarcze, natomiast obecność starych, osłabionych i zamierających drzew jest istotna dla zachowania bioróżnorodności i naturalnej dynamiki ekosystemu leśnego.

Za bezzasadne organ uznał również zarzuty dotyczące ograniczenia użyteczności dróg leśnych i ochrony przeciwpożarowej. Wskazał, że ograniczenie funkcji dróg leśnych może wynikać z nadrzędnego celu, jakim jest ustanowienie formy ochrony przyrody, a jednocześnie procedowany jest wniosek Nadleśniczego Nadleśnictwa Suchedniów o wskazanie dróg na terenie rezerwatu przeznaczonych do ruchu pojazdów służb leśnych oraz podmiotów wykonujących prace na rzecz Nadleśnictwa. W zakresie ochrony przeciwpożarowej organ powołał się na art. 15 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym zakazy obowiązujące w rezerwacie nie znajdują zastosowania do prowadzenia akcji ratowniczej oraz działań związanych z bezpieczeństwem powszechnym.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez Koła Łowieckie następstw ustanowienia rezerwatu dla gospodarki łowieckiej, organ wskazał, że szczegółowe rozwiązania dotyczące możliwości wykonywania polowań oraz innych działań na terenie rezerwatu będą przedmiotem planowania ochrony. Zdaniem organu nie było zatem podstaw do przyjmowania na etapie wydawania zarządzenia hipotetycznych naruszeń interesów podmiotów prowadzących gospodarkę łowiecką.

W zakresie zwalczania afrykańskiego pomoru świń organ wskazał, że przepisy dotyczące ochrony przyrody nie uniemożliwiają przeprowadzenia odstrzału sanitarnego. Powołał się na art. 47a ust. 1 i 1a ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, zgodnie z którym zakazów, nakazów i ograniczeń wynikających z przepisów ustawy o ochronie przyrody nie stosuje się w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia odstrzału sanitarnego, przy czym na obszarze rezerwatu warunki jego przeprowadzenia podlegają ustaleniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska.

Organ zakwestionował także twierdzenia o skutkach finansowych utworzenia rezerwatu dla kół łowieckich, uznając je za niepoparte materiałem dowodowym. Zwrócił uwagę, że brak wykonywania polowań oznacza nie tylko brak przychodów ze sprzedaży tusz, ale również brak kosztów związanych z wykonywaniem polowań. W ocenie organu skarżący nie wykazali zatem, aby bilans finansowych następstw ograniczenia działalności łowieckiej uzasadniał kwestionowanie realizacji celu publicznego w postaci ochrony przyrody.

Odnosząc się do zarzutu braku analizy ekonomiczno-społecznych skutków ustanowienia rezerwatu, organ wskazał, że do uzasadnienia zarządzenia dołączono ocenę skutków regulacji, w której uwzględniono wpływ aktu na sektor finansów publicznych, budżety jednostek samorządu terytorialnego oraz rozwój regionu. Wskazano w niej m.in. na subwencję ekologiczną oraz możliwy pozytywny wpływ utworzenia rezerwatu na rozwój usług turystycznych i zwiększenie atrakcyjności turystycznej regionu. Organ nie podzielił przy tym twierdzenia skarżących o marginalnym znaczeniu turystyki przyrodniczej, wskazując na możliwość jej oddziaływania na lokalną gospodarkę.

W konsekwencji organ podtrzymał stanowisko, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane zgodnie z art. 13 ustawy o ochronie przyrody, zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, a procedura poprzedzająca jego wydanie odpowiada obowiązującym wymaganiom. Podkreślił, że projekt zarządzenia, mimo braku ustawowego obowiązku, został poddany konsultacjom społecznym, a funkcjonowanie na tym samym obszarze innych form ochrony przyrody, w tym parku krajobrazowego oraz obszaru Natura 2000, nie stanowi przeszkody do ustanowienia rezerwatu przyrody.

W pismach z 27 i 28 sierpnia 2025 r. Koło Łowieckie "[...]" w K. i Koło Łowieckie nr [...] "[...]" przy Nadleśnictwie S. przedstawiły zbieżne wyjaśnienia dotyczące naruszenia zaskarżonym zarządzeniem ich prawa lub interesu prawnego.

Skarżący wskazali, że utworzenie rezerwatu przyrody na powierzchni 2 964,91 ha, a przez to wstrzymanie prowadzenia gospodarki łowieckiej, będzie wiązało się z likwidacją lub wyłączeniem części obwodów łowieckich, co spowoduje niemożliwość wykonania rocznych planów łowieckich oraz wykonywania odstrzałów sanitarnych dzików w przypadku wystąpienia ASF. Podnieśli, że będzie się to także wiązało ze wzrostem poziomu szkód w gospodarce rolnej i leśnej, zaś niemożliwość wykonania rocznego planu łowieckiego będzie z kolei wiązała się z nałożeniem na koła łowieckie kar przez wydzierżawiającego obwód, tj. Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w R.. Zdaniem skarżących, okoliczności te znacznie pogorszą sytuację ekonomiczną każdego z kół, a w konsekwencji mogą doprowadzić do ich bankructwa i likwidacji.

Ponadto skarżący powołali się na naruszenie art. 28 k.p.a. oraz zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, zasad ogólnych określonych w art. 7, art. 8, art. 10 i art. 11 k.p.a., art. 13 ustawy o ochronie przyrody i art. 140 k.c. oraz na wyłączenie możliwości gospodarowania i prowadzenia zrównoważonej gospodarki na terenie objętym rezerwatem. W zakresie szczegółowego uzasadnienia naruszenia prawa i interesu prawnego odwołali się do zarzutów i uzasadnienia skargi.

W kolejnych pismach, złożonych w wykonaniu zobowiązania Sądu z 13 października 2025 r., Koło Łowieckie "[...]" w K. w piśmie z 27 października 2025 r., a Koło Łowieckie nr [...] "[...] przy Nadleśnictwie S. w piśmie z 29 października 2025 r., dodatkowo wyjaśniły, że naruszenie ich interesu prawnego wskutek wydania zaskarżonego zarządzenia polega na uniemożliwieniu realizacji praw i obowiązków wynikających z ważnych i obowiązujących umów dzierżawy obwodów łowieckich.

Koło Łowieckie "[...]" wskazało, że na podstawie umowy z 29 marca 2022 r. dzierżawi obwód łowiecki nr [...], zaś Koło Łowieckie nr [...] "[...]" - na podstawie umowy z tej samej daty - obwód łowiecki nr [...]. Skarżący podnieśli, że z umów tych wynikają obowiązki polegające m.in. na opłacaniu czynszu dzierżawnego, prowadzeniu gospodarki łowieckiej na dzierżawionych obwodach, dokarmianiu zwierzyny oraz szacowaniu szkód łowieckich. Jednocześnie, mimo utworzenia rezerwatu, umowy nie zostały zmodyfikowane ani rozwiązane, nie dokonano zwrotu uiszczonego czynszu dzierżawnego ani korekty granic obwodów łowieckich.

Koło Łowieckie "[...] podało, że uiściło za 2025 r. czynsz dzierżawny w kwocie [...]zł, natomiast nie ma możliwości realizowania praw wynikających z umowy na około 1.318 ha wchodzących w skład rezerwatu, co stanowi około 40% powierzchni leśnej dzierżawionego obwodu. Koło Łowieckie nr [...] "[...] wskazało natomiast, że uiściło za 2025 r. czynsz w kwocie [...]zł, a nie ma możliwości realizowania praw wynikających z umowy na około 810 ha wchodzących w skład rezerwatu, stanowiących około 16% powierzchni leśnej dzierżawionego obwodu.

Skarżący wskazali ponadto na uszczerbek finansowy związany z nakładami poniesionymi na urządzenia łowieckie znajdujące się na terenie rezerwatu. Koło Łowieckie "[...] podało, że nakłady na budowę nowych urządzeń łowieckich i konserwację urządzeń istniejących wyniosły około [...] zł. Koło Łowieckie nr [...] "[...]" wskazało natomiast, że na terenie obwodu, znajdującego się w granicach rezerwatu posiada trzy ambony o wartości około [...] zł oraz cztery paśniki o wartości około [...] zł, z których nie może korzystać, a szacunkowy koszt ich przeniesienia wynosi około [...] zł.

Koła podniosły również, że zwierzyna mająca matecznik na terenie utworzonego rezerwatu, rozmnażając się bez nadzoru gospodarki łowieckiej, powoduje szkody łowieckie na terenach okolicznych, obciążające budżety kół odpowiedzialnych finansowo za te szkody, mimo braku wpływu na regulację populacji zwierzyny. Na potwierdzenie podnoszonych okoliczności skarżący powołali się w szczególności na umowy dzierżawy obwodów łowieckich, dowody uiszczenia czynszu oraz szacunki kosztów poniesionych na urządzenia łowieckie.

Z kolei M. S. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą P.P.H.U. "[...]" w piśmie z 25 października 2025 r. wskazał, że naruszenie jego interesu prawnego wskutek wydania zaskarżonego zarządzenia wiąże się z wstrzymaniem prowadzenia trwale zrównoważonej gospodarki leśnej na obszarze utworzonego rezerwatu i wynikającym z tego zatrzymaniem większości prac gospodarczych na terenie, na którym od lat prowadził działalność.

Skarżący podał, że skutkiem powyższego było zmniejszenie zatrudnienia o trzy pełne etaty oraz niezrealizowanie umowy nr [...] z 28 grudnia 2023 r., dotyczącej wykonywania prac z zakresu gospodarki leśnej w Leśnictwie Świnia Góra w 2024 r. o wartości [...] zł netto. Według skarżącego, prace objęte tą umową zostały wstrzymane w związku z rozpoczęciem procesu powoływania rezerwatu, wskutek czego nie uzyskał spodziewanego przychodu wynikającego z zawartej umowy. Wskazał również na umowę nr [...] z 17 grudnia 2024 r., dotyczącą prac z zakresu gospodarki leśnej w Leśnictwie Świnia Góra w 2025 r. podnosząc, że w związku z utworzeniem rezerwatu nie zostaną wykonane prace o wartości około [...] zł netto. Na potwierdzenie podnoszonych okoliczności przedłożył dokument dotyczący odstąpienia przez Nadleśnictwo Suchedniów od umowy, umowę z 17 grudnia 2024 r. oraz kopie świadectw pracy zwolnionych pracowników.

Postanowieniem z 13 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika Stowarzyszenie [...], z wniosku którego procedowane było postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonego zarządzenia.

Popierając wnioski i argumentację zawartą w odpowiedzi na skargi, złożoną przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Kielcach, Stowarzyszenie wniosło o odrzucenie skarg, ewentualnie o ich oddalenie w całości jako bezzasadnych.

Uczestnik podniósł, że skarżący nie posiadają legitymacji do wniesienia skarg z uwagi na brak naruszenia ich interesu prawnego. W odniesieniu do M. S. wskazał, że nie doszło do utraty miejsc pracy oraz przychodów z prowadzonej działalności w zakresie usług leśnych. Powołując się na dostępne publicznie informacje z rozstrzygnięcia przetargów na prace leśne w latach 2024 i 2025, podał, że w 2025 r. skarżący osiągnął wyższe przychody z tytułu wykonywania prac leśnych na terenie Nadleśnictwa Suchedniów niż w okresie, w którym rezerwat nie był jeszcze ustanowiony. Stowarzyszenie podkreśliło, że prowadzenie prac z zakresu gospodarki leśnej przez zakłady usług leśnych regulowane jest przepisami o zamówieniach publicznych, a skarżący nie ma gwarancji wygrania przetargu i corocznego prowadzenia prac na terenie Nadleśnictwa Suchedniów. Z tego względu rozważania dotyczące utraty potencjalnych przychodów w kolejnych latach należy uznać za hipotetyczne.

Za bezzasadne Stowarzyszenie uznało również zarzuty związane z naruszeniem umów dzierżawy obwodów łowieckich. Wskazało, że art. 29a ust. 1 ustawy - Prawo łowieckie przewiduje rozwiązanie umowy dzierżawy obwodu łowieckiego w przypadku wyłączenia obwodu z wydzierżawienia. W jego ocenie, zaskarżone zarządzenie stanowi realizację konstytucyjnego obowiązku ochrony środowiska wyrażonego w art. 74 ust. 2 Konstytucji RP oraz celu publicznego w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, a wartości te są nadrzędne nad działalnością zarobkową kół łowieckich.

Stowarzyszenie zakwestionowało także twierdzenia skarżących, że obszar objęty zarządzeniem nie przedstawia wystarczających wartości przyrodniczych lub że wartości te nie zostały należycie wykazane. Wskazało, że teren rezerwatu stanowi jeden z najlepiej zachowanych lasów o cechach naturalnych w Polsce, stanowiący pozostałości Puszczy Świętokrzyskiej, a w dokumentacji Planu Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie obszar objęty zarządzeniem stanowi fragment rdzeniowego "obszaru szczególnie cennego przyrodniczo", kluczowego dla ochrony owadów ksylobiontycznych i leśnych siedlisk przyrodniczych. Zdaniem Stowarzyszenia, ustanowienie w tym miejscu rezerwatu, niwelującego zagrożenia związane z gospodarką leśną dla siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, stanowi wzmocnienie ochrony obszaru Natura 2000.

Na potwierdzenie rangi przyrodniczej obszaru Stowarzyszenie powołało się na opinię Państwowej Rady Ochrony Przyrody z 30 września 2024 r., zgodnie z którą Lasy Suchedniowskie stanowią jeden z najcenniejszych obszarów leśnych w Polsce, charakteryzują się dużym udziałem starodrzewu i stanowią ostoję gatunków puszczańskich związanych z martwymi i zamierającymi drzewami. Przywołało również stanowisko 150 ludzi nauki i ekspertów zajmujących się ochroną środowiska przyrodniczego, potwierdzające wysoką wartość przyrodniczą tego obszaru oraz wskazujące na utworzenie rezerwatu jako optymalny sposób trwałego zabezpieczenia występujących tam procesów i gatunków.

Za bezzasadne Stowarzyszenie uznało również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazując, że przepisy te nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż nie toczyło się postępowanie administracyjne, jak w sprawie indywidualnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej albo załatwianej milcząco.

Podsumowując, Stowarzyszenie wskazało, że skarżący nie zdołali wykazać, aby zaskarżony akt prawa miejscowego był wadliwy w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jego nieważności.

Dodatkowo, w piśmie procesowym z 30 lipca 2026 r. Stowarzyszenie rozszerzyło argumentację dotyczącą braku wykazania przez skarżących naruszenia ich interesu prawnego zaskarżonym zarządzeniem. W ocenie uczestnika, powoływane skarżących przewidywane skutki ekonomiczne i organizacyjne ustanowienia rezerwatu, w szczególności możliwość zmniejszenia zakresu prac leśnych, ograniczenia wykonywania gospodarki łowieckiej oraz konieczność przyszłego dostosowania planów łowieckich, mogą stanowić przedmiot interesu faktycznego, nie dowodzą natomiast naruszenia indywidualnego interesu prawnego.

W odniesieniu do M. S. Stowarzyszenie podniosło, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy wydaniem zaskarżonego zarządzenia, a odstąpieniem przez Nadleśnictwo Suchedniów od umowy, utratą przewidywanych przez skarżącego zysków oraz ograniczeniem możliwości wykonywania prac związanych z pozyskaniem drewna. Wskazało, że zasadnicze ograniczenia gospodarki leśnej na tym terenie zostały wprowadzone już w styczniu 2024 r. poleceniem Ministra Klimatu i Środowiska i były następnie kontynuowane w ramach działań Lasów Państwowych, niezależnie od ustanowienia rezerwatu. Stowarzyszenie powołało się ponadto na dokumentację postępowania dotyczącego wykonywania usług leśnych w Nadleśnictwie Suchedniów w 2026 r., z której wynikało, że skarżący nadal uczestniczył w rynku tych usług i uzyskał zamówienie na wykonywanie prac leśnych w 2026 r. Zdaniem Stowarzyszenia, okoliczności te przeczą twierdzeniu, że ustanowienie rezerwatu pozbawiło skarżącego możliwości prowadzenia działalności lub osiągania przychodów.

Odnosząc się do Kół Łowieckich "[...]" i "[...]", Stowarzyszenie wskazało, że twierdzenia dotyczące niemożliwości wykonania rocznych planów łowieckich, wykonywania odstrzałów sanitarnych dzików w przypadku wystąpienia ASF, wzrostu szkód w gospodarce rolnej i leśnej oraz pogorszenia sytuacji ekonomicznej kół mają charakter hipotetyczny i nie świadczą o naruszeniu ich aktualnego interesu prawnego. Podkreśliło, że skarżący nie wykazali, aby roczne plany łowieckie nie mogły zostać wykonane poza granicami rezerwatu, na pozostałych częściach obwodów łowieckich, ani nie wskazali konkretnego nakazu odstrzału sanitarnego, którego wykonanie zostało uniemożliwione wskutek wydania zaskarżonego zarządzenia.

Z ostrożności procesowej Stowarzyszenie podtrzymało również stanowisko, że skarżący nie wykazali, aby zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem prawa uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Wskazało, że sama okoliczność, iż ustanowienie nowej formy ochrony przyrody ogranicza dotychczasowy sposób korzystania z części obszaru, nie prowadzi do wniosku o niezgodności aktu z prawem, zaś argumentacja skarżących koncentruje się przede wszystkim na ekonomicznych i organizacyjnych następstwach ustanowienia rezerwatu. W pozostałym zakresie Stowarzyszenie przychyliło się do twierdzeń i wniosków zawartych w odpowiedzi organu na skargi.

Prawomocnymi postanowieniami z 4 grudnia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargi: Międzyregionalnej Sekcji Pracowników [...]" Regionu Ś. i Ziemi R. Z. R., Zakładu Usług Leśnych "[...]" M. O. oraz Koła Łowieckiego nr [...] "[...]" w K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Stosownie zaś do art. 147 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Podstawą prawną skarg wniesionych przez P.P.H.U. "[...]" M. S. w N. oraz Kół Łowieckich: nr [...] "[...]" przy Nadleśnictwie S. oraz "[...]" w K., które pozostały do rozpoznania po prawomocnym odrzuceniu skarg pozostałych skarżących, był przepis art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 428). Zgodnie z jego treścią, każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowego, wydanym przez wojewodę lub organ niezespolonej administracji rządowej, w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć przepis do sądu administracyjnego. Ponieważ stosownie do art. 56 ust. 1 pkt 15 ww. ustawy regionalni dyrektorzy ochrony środowiska są organami niezespolonej administracji rządowej, do zaskarżenia zarządzenia objętego skargami, zastosowanie miał art. 63 ust. 1 wraz z określonymi w nim przesłankami, w szczególności z koniecznością wykazania, że zarządzenie RDOŚ w sprawie utworzenia rezerwatu przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" naruszyło interesy prawne każdego ze skarżących.

Wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargi, skarżący nie mieli obowiązku poprzedzenia skargi wezwaniem do naruszenia prawa. Powołane wyżej brzmienie art. 63 ust. 1 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nadane zostało ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), która z dniem 1 czerwca 2017 r. wykreśliła obowiązek poprzedzenia skargi wezwaniem do naruszenia prawa.

Przepis art. 63 ust. 1 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek wykazania się nie tylko indywidualnym interesem prawnym lub uprawnieniem, ale także zaistniałym w dacie wnoszenia skargi naruszeniem tego interesu prawnego lub uprawnienia spoczywa na skarżącym. Strona wnosząca skargę winna wykazać, że istnieje ścisły związek pomiędzy jego prawnie gwarantowaną sytuacją, a zaskarżoną uchwałą polegający na tym, że uchwała narusza jego interes prawny lub uprawnienia. Interes ten powinien być konkretny i realny, znajdujący bezpośrednie i jasne odzwierciedlenie w przepisie prawa, przekładający się na stwierdzenie, że poprzez określoną regulację w uchwale, w tym przypadku w zarządzeniu, nastąpi konkretne oddziaływanie na sytuację prawną skarżącego poprzez pogorszenie jego sytuacji prawnej lub powstanie nowych obowiązków. Oddziaływanie to musi być rzeczywiste, a nie potencjalne, a więc nie wystarczy twierdzenie, że może ono wystąpić w przyszłości (por. przykładowo wyrok NSA z 5 listopada 2025 r., III OSK 1403/24, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; dalej CBOSA).

Oceny naruszenia interesu prawnego skarżących Sąd dokonał w kontekście przepisów art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, które wprowadzają określone zakazy i nakazy w parkach narodowych i rezerwatach przyrody. Samo zaskarżone zarządzenie nie zawiera bowiem regulacji nakładających na skarżących żadnych obowiązków i nie pozbawia bądź ogranicza ich uprawnień wynikających z przepisów prawa, natomiast bezpośrednimi skutkami wejścia w życie tego zarządzenia jest nakaz powstrzymania się od określonych zachowań na terenie utworzonego rezerwatu przyrody.

Art. 15 ust. 1 w punktach 3, 4, 6, 11, 13, 15, 18, 19 i 20 ustawy o ochronie przyrody stanowi, że w parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody zabrania się m.in.:

1. - chwytania lub zabijania dziko występujących zwierząt, zbierania lub niszczenia jaj, postaci młodocianych i form rozwojowych zwierząt, umyślnego płoszenia zwierząt kręgowych, zbierania poroży, niszczenia nor, gniazd, legowisk i innych schronień zwierząt oraz ich miejsc rozrodu;
2. - polowania, z wyjątkiem obszarów wyznaczonych w planie ochrony lub zadaniach ochronnych ustanowionych dla rezerwatu przyrody;
3. - użytkowania, niszczenia, umyślnego uszkadzania, zanieczyszczania i dokonywania zmian obiektów przyrodniczych, obszarów oraz zasobów, tworów i składników przyrody;
4. - prowadzenia działalności wytwórczej, handlowej i rolniczej, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych w planie ochrony;
5. - zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska;
6. - ruchu pieszego, rowerowego, narciarskiego i jazdy konnej wierzchem, z wyjątkiem szlaków i tras narciarskich wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody - przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska;
7. - ruchu pojazdów poza drogami publicznymi oraz poza drogami położonymi na nieruchomościach stanowiących własność parków narodowych lub będących w użytkowaniu wieczystym parków narodowych, wskazanymi przez dyrektora parku narodowego, a w rezerwacie przyrody przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska;
8. - umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych znaków niezwiązanych z ochroną przyrody, udostępnianiem parku albo rezerwatu przyrody, edukacją ekologiczną, z wyjątkiem znaków drogowych i innych znaków związanych z ochroną bezpieczeństwa i porządku powszechnego;
9. - zakłócania ciszy.

W sprawie jest bezsporne, że skarżący M. S. przed wejściem w życie zaskarżonego zarządzenia wykonywał na terenie objętym rezerwatem "Bliżyńskie Lasy Naturalne" działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu gospodarki leśnej. Wolność działalności gospodarczej, wymieniona została w art. 20 Konstytucji RP jako jeden z elementów społecznej gospodarki rynkowej, stanowiącej podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1480 z późn. zm.), podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach, zaś art. 8 tej ustawy stanowi, że przedsiębiorca może podejmować wszelkie działania, z wyjątkiem tych, których zakazują przepisy prawa. Przedsiębiorca może być obowiązany do określonego zachowania tylko na podstawie przepisów prawa.

W ocenie Sądu, elementem wolności działalności gospodarczej w przedstawionym wyżej rozumieniu, jest równy dla wszystkich wybór miejsca prowadzenia tej działalności na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Ponieważ wskutek wejścia w życie zaskarżonego zarządzenia, z mocy art. 15 ust. 1 pkt 6, 11, 18, 19 i 20 ustawy o ochronie przyrody skarżący nie może wykonywać działalności gospodarczej na obszarze ustanowionego rezerwatu przyrody, pomimo że wykonywał ją wcześniej właśnie na tym terenie, co w sprawie pozostaje poza sporem, to w związku z tym Sąd uznał, że jego interes prawny, wyznaczony przywołanymi wyżej przepisami, został naruszony zarządzeniem RDOŚ objętym skargą.

Nie stanowią natomiast naruszenia interesu prawnego skarżącego takie okoliczności, jak utrata spodziewanych dochodów związanych z wstrzymaniem prac z uwagi na rozpoczęcie procesu powoływania rezerwatu. Tego rodzaju okoliczności należy oceniać w kategorii naruszenia interesu faktycznego, a nie prawnego. Ponadto z dołączonego do pisma procesowego z 25 października 2025 r. oświadczenia o odstąpieniu od umowy z 6 lutego 2024 r. złożonego przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Suchedniów wynika, że odstąpienie w części od umowy z 28 grudnia 2023 r. nastąpiło wskutek polecenia Ministra Klimatu i Środowiska skierowanego pismem z 8 stycznia 2024 r. o wstrzymaniu/ograniczeniu pozyskania drewna w lasach znajdujących się w zarządzie PGL LP, w tym w Nadleśnictwie Suchedniów. Odstąpienie od tej umowy nie pozostawało więc w związku przyczynowo-skutkowym z zaskarżonym zarządzeniem.

Nie zmienia to zaprezentowanej wyżej oceny, że interes prawny M. S. został naruszony, jednak z innych powodów aniżeli upatruje go skarżący.

Jeśli zaś chodzi o ocenę naruszenia interesu prawnego Kół Łowieckich "[...]" i [...]" podkreślić należy, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 539 – wersja obowiązująca na datę wydania zaskarżonego zarządzenia), celem łowiectwa jest:

1. 1) ochrona, zachowanie różnorodności i gospodarowanie populacjami zwierząt łownych;
2. 2) ochrona i kształtowanie środowiska przyrodniczego na rzecz poprawy warunków bytowania zwierzyny;
3. 3) uzyskiwanie możliwie wysokiej kondycji osobniczej i jakości trofeów oraz właściwej liczebności populacji poszczególnych gatunków zwierzyny przy zachowaniu równowagi środowiska przyrodniczego;
4. 4) spełnianie potrzeb społecznych w zakresie uprawiania myślistwa, kultywowania tradycji oraz krzewienia etyki i kultury łowieckiej.

Gospodarka łowiecka jest to działalność w zakresie ochrony, hodowli i pozyskiwania zwierzyny (art. 4 ust. 1). Z kolei wedle art. 4 ust. 2 ustawy Prawo łowieckie, polowanie oznacza:

1. 1) tropienie, strzelanie z myśliwskiej broni palnej, łowienie sposobami dozwolonymi:
2. a) zwierzyny żywej,
3. b) ptaków lub ssaków należących do IGO stwarzających zagrożenie dla Unii lub IGO stwarzających zagrożenie dla Polski,
4. 2) łowienie zwierzyny przy pomocy ptaków łowczych za zgodą ministra właściwego do spraw środowiska,
5. 3) łowienie zwierząt należących do IGO stwarzających zagrożenie dla Unii lub IGO stwarzających zagrożenie dla Polski
6. - zmierzające do wejścia w jej posiadanie.

Kłusownictwo oznacza zaś działanie zmierzające do wejścia w posiadanie zwierzyny w sposób niebędący polowaniem albo z naruszeniem warunków dopuszczalności polowania (art. 4 ust. 3 ustawy Prawo łowieckie).

Art. 8 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że gospodarka łowiecka jest prowadzona w obwodach łowieckich przez dzierżawców albo zarządców. Obwód łowiecki stanowi obszar gruntów o ciągłej powierzchni, zamkniętej jego granicami, nie mniejszy niż trzy tysiące hektarów, na którego obszarze istnieją warunki do prowadzenia łowiectwa (art. 23 ust. 1), przy czym w skład obwodów łowieckich nie wchodzą m.in. rezerwaty przyrody (art. 26 pkt 1 ustawy Prawo łowieckie). Z kolei koła łowieckie zrzeszają osoby fizyczne i są podstawowym ogniwem organizacyjnym w Polskim Związku Łowieckim w realizacji celów i zadań łowiectwa. Koła łowieckie posiadają osobowość prawną i ponoszą odpowiedzialność za swoje zobowiązania (art. 33 ust. 1 i 2 ww. ustawy).

Zgodnie z § 22 statutu Polskiego Związku Łowieckiego (k. 145-146 akt sądowych), do zadań koła łowieckiego należy m.in.: prowadzenie gospodarki łowieckiej w dzierżawionych obwodach łowieckich oraz zwalczanie kłusownictwa i wszelkich przejawów szkodnictwa łowieckiego. Zadania te koło realizuje przez dzierżawienie obwodów łowieckich i prowadzenie w nich prawidłowej gospodarki łowieckiej, w tym monitorowanie liczebności i struktur populacji zwierzyny (§ 23 ust. 1 pkt 1 Statutu PZŁ). Oba skarżące koła łowieckie wykazały - przedkładając stosowne umowy cywilnoprawne, że dzierżawią obwody łowieckie, w skład których wchodzi obszar ustanowionego rezerwatu "Bliżyńskie Lasy Naturalne". Oczywistym jest, że przepisy art. 15 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody uniemożliwiają kołom łowieckim wykonywanie ich zadań ustawowych i statutowych na obszarze rezerwatu, przez co należy przyjąć, że zaskarżone zarządzenie niewątpliwie narusza ich interes prawny, określony w przywołanych wyżej przepisach ustawy Prawo łowieckie oraz statutu Polskiego Związku Łowieckiego.

Stwierdzone przez Sąd naruszenie interesu prawnego skarżących nie oznacza jednak automatycznie uwzględnienia skargi. Jest to wymóg formalny, który otwiera sądowi administracyjnemu możliwość skontrolowania zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego podjęcia. Akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organów, które je ustanowiły (art. 87 ust. 2 Konstytucji RP) i mogą wprowadzać różnego rodzaju ograniczenia w realizacji dotychczasowych uprawnień obywateli i innych podmiotów, a także nakładać na nich określone obowiązki. Do stwierdzenia nieważności aktu prawa miejscowego nie wystarczy więc stwierdzenie, że narusza on interes prawny strony, skarżącej go do sądu administracyjnego. Koniecznym jest bowiem ustalenie, że akt prawa miejscowego poddany sądowej kontroli wydany został z naruszeniem obiektywnego porządku prawnego.

Podstawę prawną podjęcia przez RDOŚ zarządzenia z dnia 27 maja 2025 r. o utworzeniu rezerwatu przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne" stanowi art. 13 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi.

Delegację ustawową dla organu uprawnionego do utworzenia rezerwatu przyrody stanowi art. 13 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, wedle którego uznanie za rezerwat przyrody obszarów, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska, które określa jego nazwę, położenie lub przebieg granicy i otulinę, jeżeli została wyznaczona, cele ochrony oraz rodzaj, typ i podtyp rezerwatu przyrody, a także sprawującego nadzór nad rezerwatem. Regionalny dyrektor ochrony środowiska, w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia, po zasięgnięciu opinii regionalnej rady ochrony przyrody, może zwiększyć obszar rezerwatu przyrody, zmienić cele ochrony, a w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych, dla których rezerwat został powołany - zmniejszyć obszar rezerwatu przyrody albo zlikwidować rezerwat przyrody.

Przepisy ustawy o ochronie przyrody nie zawierają regulacji dotyczących procedury poprzedzającej wydanie zarządzenia o utworzeniu rezerwatu przyrody. Oczywistym jest jednak, że z dokumentacji zgromadzonej przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska, właściwego do utworzenia rezerwatu przyrody na danym terenie, powinny wynikać okoliczności uzasadniające ustanowienie takiej właśnie formy ochrony przyrody, o jakich mowa w powołanym wyżej art. 13 ust. 1.

Ponadto art. 95 ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 95 pkt 1 oraz 97 ust. 3 pkt 2 w zw.

z art. 95 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nakazują, aby projekt zarządzenia o utworzeniu m.in. rezerwatu przyrody został zaopiniowany odpowiednio przez Państwową Radę Ochrony Przyrody, działającą przy ministrze właściwym do spraw środowiska oraz przez regionalną radę ochrony przyrody, działającą przy regionalnym dyrektorze ochrony środowiska.

Na podstawie art. 59 ust. 2 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, organ właściwy do utworzenia rezerwatu przyrody zobowiązany jest także do uzgodnienia z wojewodą projektu zarządzenia podejmowanego w trybie art. 13 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody.

W kontrolowanej sprawie wszystkie wymienione wyżej wymogi zostały spełnione.

Wyjątkowe walory przyrodnicze terenu, na którym utworzony został rezerwat "Bliżyńskie Lasy Naturalne", spełniające warunki określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, zostały wykazane w dokumentacji zgromadzonej przed podjęciem zaskarżonego zarządzenia. Wynikają one już z wniosku z 26 czerwca 2024 r. o utworzenie rezerwatu, złożonego przez Stowarzyszenie [...], pozytywnie zaopiniowanym przez RDOŚ w piśmie z 27 sierpnia 2024 r., skierowanym m.in. do Ministra Klimatu i Środowiska, Głównego Konserwatora Przyrody, Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych, Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R., Nadleśnictw S. i Z. oraz Klubu Przyrodników.

W piśmie tym zwrócono uwagę na wysokie walory przyrodnicze proponowanego rezerwatu, w którym dominują wielopiętrowe, wyżynne i górskie lasy, głównie jodłowo-bukowe i sosnowe o złożonej strukturze przestrzennej ze znacznym udziałem dębów, modrzewia polskiego, olszy czarnej, brzozy brodawkowatej i graba pospolitego. Znaczną część powierzchni zajmują siedliska borowe z przewagą wyżynnego boru jodłowego w różnych wariantach wilgotnościowych, który uważany jest za endemiczny dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Szczególnie unikatowy jest występujący na tym terenie, na stosunkowo niewielkich powierzchniach, wariant tego zbiorowiska leśnego nie w pełni dotąd sklasyfikowany fitosocjologicznie, zwany mszystym wilgotnym borem jodłowo-świerkowym. RDOŚ wskazał, że zgodnie z raportem o stanie lasów w Polsce siedlisko boru mieszanego wyżynnego zajmuje ok. 0,2 % ogólnej powierzchni gruntów leśnych. Z tej puli jedynie 1,6 % stanowią drzewostany powyżej 120 lat.

Proponowany rezerwat obejmuje więc nieliczne w skali Polski typy zbiorowisk leśnych, których reprezentatywna i najcenniejsza przyrodniczo część powinna zostać poddana ochronie rezerwatowej. Ponadto zwrócono uwagę, że obszar proponowanego rezerwatu stanowi obiekt o wybitnym znaczeniu dla ochrony fauny, gdyż występują tu rzadkie gatunki chronionych owadów zaliczanych do reliktów lasów pierwotnych (tzw. gatunki puszczańskie, znane wyłącznie ze starych lasów o cechach reliktowych – lasów, jakie pokrywały w przeszłości także obszar naszego kraju), w tym w szczególności związanych ze starymi próchnowiskowymi, zamierającymi i martwymi drzewami.

Z dokumentacji przedstawionej Sądowi wynika, że list poparcia dla utworzenia rezerwatu podpisało 150 naukowców, a w mailu skierowanym do Ministra Klimatu i Środowiska, zawierającym poparcie dla rezerwatu "Suchedniowskie Lasy Naturalne" wskazano, że jodłowy bór wyżynny wchodzący w skład proponowanego rezerwatu, to unikat w skali Polski. Podobny list poparcia złożyło także 90 organizacji pozarządowych wskazując na wysokie walory przyrodnicze tego obszaru, porównywalne do Puszczy Białowieskiej, oraz zwracając uwagę, że największe zagrożenie dla zachowania tych walorów stanowi presja związana z pracami gospodarczymi związanymi z pozyskiwaniem drewna, w tym z usuwaniem starych i dorodnych okazów dębów, jodeł i modrzewi, a także rozbudowa coraz większej sieci dróg leśnych.

Pozytywną opinię dla utworzenia rezerwatu, także w zakresie znacznej powierzchni proponowanego rezerwatu, wyraziła Państwowa Rada Ochrony Przyrody potwierdzając wysokie walory przyrodnicze tego obszaru i konieczność jego ochrony (opinia z 30 września 2024 r.). W uzasadnieniu podkreślono m.in., że dla utrzymania i dalszego kształtowania walorów przyrodniczych proponowanego rezerwatu niezbędne jest wyłącznie tego terenu z działań gospodarki leśnej, a przez to zapewnienie niezakłóconego przebiegu naturalnych procesów przyrodniczych. Użytkowanie lasu prowadzi w dłuższej perspektywie do homogenizacji struktury ekosystemu, zmniejsza dostępność kluczowych dla wielu gatunków struktur, takich jak martwe i obumierające drzewa, próchnowiska, dziuple, złomy, wykroty. W opinii wyrażono także stanowisko, że powierzchnia planowanego rezerwatu (zgodnie z wnioskiem ponad 3 tys. ha) jest potrzebna do pełnej i optymalnej realizacji celu ochrony rezerwatu, jakim jest zachowanie naturalnych ekosystemów leśnych wraz z ich czasową i przestrzenną dynamiką oraz różnorodnością typów lasu i faz rozwojowych drzewostanów.

Pozytywną opinię projektu aktu o utworzeniu rezerwatu przyrody na proponowanym obszarze wyraziła także Regionalna Rady Ochrony Przyrody w uchwale nr 1/2025 z 10 kwietnia 2025 r. Opinia została poprzedzona wizją terenową z udziałem zaproszonych przedstawicieli: Stowarzyszenia Przyrodników "[...]", Stowarzyszenia [...], Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R. oraz Nadleśniczego Nadleśnictwa S. i pracowników Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Pismem z 16 maja 2025 r. Wojewoda Świętokrzyski uzgodnił projekt [...] RDOŚ w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne".

Szczegółowe uzasadnienie dla objęcia ochroną w formie rezerwatu przyrody opisanego wyżej obszaru znalazło się w pisemnych motywach zaskarżonego zarządzenia, w którym wskazano na jego wysokie walory przyrodnicze, wymagające szczególnej ochrony i zachowania w stanie naturalnym, spełniające wymagania określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Zgodnie z art. 13 ust. 3 ww. ustawy, zaskarżony akt prawa miejscowego wskazuje nazwę, położenie, przebieg granicy rezerwatu, cele ochrony oraz rodzaj, typ i podtyp rezerwatu przyrody, a także sprawującego nadzór nad rezerwatem. Jako cel ochrony w rezerwacie wskazano odtworzenie w efekcie spontanicznych procesów oraz zachowanie, lasów o cechach naturalnych, głównie dynamicznego kompleksu lasów bukowo-jodłowych oraz innych typów ekosystemów leśnych, z drzewostanami o charakterystycznej dla starych, naturalnych lasów strukturze wiekowej, gatunkowej i przestrzennej, z kształtowaną spontanicznymi procesami naturalną zasobnością w zamierające i martwe drzewa, wraz ze swoistymi dla takich lasów gatunkami roślin, zwierząt i grzybów, w tym rzadkich, chronionych i stanowiących komponenty reliktowej, puszczańskiej biocenozy.

Tym samym Sąd uznał, że zaskarżone zarządzenie zostało podjęte na podstawie i w granicach prawa, obowiązującego w dacie jego wydania.

Odnosząc się do zarzutów skarg wskazać należy, co następuje:

1. I. Nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów k.p.a., tj. art. 7, 8, 10 § 1, art. 11, 28, 7, 75 § 1, art. 77 § 1. 85 § 1 i art. 80 k.p.a.

Jak wynika z art. 1 k.p.a., Kodeks postępowania administracyjnego normuje:

1. 1) postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco;
2. 2) postępowanie przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1;
3. 3) postępowanie w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i organami administracji rządowej oraz między organami i podmiotami, o których mowa w pkt 2;
4. 4) postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń;
5. 5) nakładanie lub wymierzanie administracyjnych kar pieniężnych lub udzielanie ulg w ich wykonaniu;
6. 6) tryb europejskiej współpracy administracyjnej.

Postępowanie prowadzące - na podstawie art. 13 ustawy o ochronie przyrody - do wydania aktu miejscowego uznania danego obszaru za rezerwat przyrody nie jest żadnym z postępowań wymienionych w zacytowanym wyżej przepisie. Przepisy k.p.a. nie miały więc zastosowania w sprawie, a zatem organ nie mógł ich naruszyć.

Niezależnie jednak od tego podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom skarg organ zgromadził dokumentację wskazującą na spełnienie wymogów art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w stosunku do obszaru, którego dotyczy zaskarżone zarządzenie, a w jego uzasadnieniu, a także w pismach kierowanych do podmiotów, które wyrażały wątpliwości lub zastrzeżenia co do utworzenia rezerwatu lub do uznania za rezerwat przyjętej przez RDOŚ powierzchni, wyjaśnił przesłanki, którymi kierował się przy podjęciu zaskarżonego zarządzenia. Dotyczy to w szczególności:

1. 1. stanowiska Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu, przedstawionego m.in. w piśmie z 9 września 2024 r. skierowanym do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, kwestionującego powierzchnię proponowanego rezerwatu, w którym wskazano, że dla tak rozległego obszaru ustalenie spójnego i realnie osiągalnego celu ochrony jest niemożliwe. Dyrektor RDLP w Radomiu zwracał także uwagę na konieczność pozyskania drewna z uwagi na zagrożenia dla stabilności drzewostanów, takimi jak nasilone występowanie jemioły w obrębie koron jodeł. Z kolei w piśmie z 5 listopada 2024 r. Dyrektor RDLP w R. zaproponował utworzenie – w miejsce proponowanego rezerwatu - trzech rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 1071,94 ha tj. rezerwatu "Wezmo", "Jodły Dalejowskie" i "Buczyny Na Świniej Górze", co w powiązaniu z dotychczasowymi rezerwatami na tym terenie: "Dalejów", "Świnia Góra" oraz "Bliżyn – Kopalnia Ludwik" spowoduje utworzenie jednego, zwartego obszaru objętego ochroną rezerwatową. Propozycję tę poparła także Międzyregionalna Sekcja Pracowników Leśnictwa NSZZ "Solidarność" Regionu Ś. i Ziemi Radomskiej oraz Związek Leśników Polskich w Rzeczypospolitej Polskiej Regionu Radomskiego (pismo z 17 grudnia 2024 r.)

W piśmie z 27 września 2024 r. organ odniósł się szczegółowo do opinii zawartej w piśmie z 9 września 2024 r. wskazując m.in, że obszar proponowanego rezerwatu nie pokrywa się z rezerwatami "Dalejów", "Świnia Góra" oraz "Bliżyn – Kopalnia Ludwik" i ma zapewnić spójność terytorialną i funkcjonalną tych rezerwatów oraz okalających je lasów. Utworzenie zwartego, o odpowiednio dużej powierzchni, obszaru ochrony najcenniejszych przyrodniczo ekosystemów leśnych jest kluczowe dla utrzymania dynamicznego przebiegu naturalnych procesów ekologicznych, a także zachowania unikatowych w skali Polski zbiorowisk roślinnych. W piśmie wskazano także na szkodliwe oddziaływanie człowieka poprzez działalność polegającą na pozyskiwaniu drewna, opisano cel utworzenia rezerwatu oraz negatywnie oceniono stanowisko, że celu tego nie da się osiągnąć z uwagi na zbyt dużą powierzchnię planowanej ochrony. Odniesiono się także do zagrożenia związanego z obecnością jemioły wskazując, że nie jest poparte żadnymi dowodami twierdzenie, że usuwanie drzew zaatakowanych przez ten pasożyt powstrzyma jego rozprzestrzenianie się.

W pkt. 7 pisma organ odniósł się szczegółowo do powierzchni rezerwatu podnosząc, że zaproponowana powierzchnia rezerwatu ponad 3.000 ha (ostatecznie zmniejszona w zaskarżonym zarządzeniu) jest optymalna i zapewnia trwałość ekosystemu biorąc pod uwagę jego dużą różnorodność. Z kolei w pismach z 22 listopada 2024 r. i 17 stycznia 2025 r., skierowanych do Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w R., RDOŚ wskazał, że propozycja utworzenia trzech rezerwatów przyrody jest niewystarczająca, ponieważ fragmentuje obszar objęty ochroną i wyłącza z proponowanej ochrony ponad 1.100 ha leśnych siedlisk przyrodniczych, w tym ok. 600 ha wyżynnego boru jodłowego. Stanowisko to zostało ponownie wyrażone w piśmie z 9 stycznia 2025 r. skierowanym do dwóch organizacji związkowych tj. Międzyregionalnej Sekcji [...] Regionu Ś. i Ziemi R. oraz Z. R., w odpowiedzi na ich pisma z 17 grudnia 2024 r.

2. stanowiska wyrażonego przez mieszkańców gminy Bliżyn na spotkaniu w siedzibie RDOŚ, w którym wskazano m.in. na obawy związane z możliwością wejścia na teren rezerwatu i zbioru grzybów oraz roślin na jego terenie (notatka służbowa z 20 września 2024 r.) oraz stanowiska Rady Gminy Bliżyn z 18 grudnia 2024 r. i oświadczenia Rady Powiatu Skarżyskiego z 27 stycznia 2025 r., popierających utworzenie trzech rezerwatów przyrody oraz wnioskujących o udostępnienie rezerwatu dla społeczeństwa i nadania mu nazwy, w której będzie znajdowało się słowo "Bliżyn" w odpowiedniej formie gramatycznej.

W piśmie z 9 stycznia 2025 r. RDOŚ odniósł się do stanowiska wyrażonego przed Radę Gminy Bliżyn zwracając uwagę na unikatowe uwarunkowania ekologiczne terenu oraz występujące tam siedliska przyrodnicze i chronione gatunki. Wskazał, że projekt zarządzenia zostanie przedstawiony do zaopiniowania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, a wszelkie uwagi będzie można zgłaszać na etapie konsultacji.

W rezultacie złożonych wniosków organ uwzględnił część postulatów lokalnej społeczności i skorygował nazwę rezerwatu na "Bliżyńskie Lasy Naturalne", zmniejszył proponowaną powierzchnię rezerwatu, a także poinformował o projektach zarządzeń dotyczących udostępnienia rezerwatu przyrody dla społeczeństwa.

Już po wydaniu zaskarżonego zarządzenia RDOŚ wydał zarządzenia:

1. - z 12 czerwca 2025 r. Nr 12/2025 w sprawie wyznaczenia miejsc zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części w rezerwacie przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne", w którym cały obszar rezerwatu udostępniono do amatorskiego zbioru nieobjętych ochroną gatunkową owocników grzybów jadalnych oraz owoców runa leśnego,
2. - z 12 czerwca nr 13/2025 w sprawie wyznaczenia szlaków ruchu pieszego, rowerowego i jazdy konnej wierzchem w rezerwacie przyrody "Bliżyńskie Lasy Naturalne".

Udostępnienie rezerwatu w ww. zakresie nastąpiło na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 13 i 15 ustawy o ochronie przyrody.

Należy zatem podkreślić, że wbrew zarzutom skarg, organ w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego zarządzenia wyjaśnił przesłanki, jakim się kierował uznając za rezerwat przyrody obszar o pow. 2.964,91 ha "Bliżyńskie Lasy Naturalne". Zgłoszenie propozycji utworzenia trzech rezerwatów przyrody o mniejszej powierzchni, zamiast jednego rezerwatu, nie oznaczało konieczności jej uwzględnienia przez RDOŚ. W toku postępowania organ odniósł się natomiast do tej propozycji wyjaśniając szczegółowo, dlaczego nie będzie ona procedowana.

Ponadto, wnioski lokalnej społeczności wyrażone przez mieszkańców oraz Radę Gminy Bliżyn i Radę Powiatu Skarżyskiego zostały częściowo uwzględnione, przy czym regulacje dotyczące udostępnienia rezerwatu dla ludności nie mogły znaleźć się w zaskarżonym zarządzeniu, gdyż jego elementy i treść określa wyczerpująco art. 13 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody.

Kwestionując zasadność zaskarżonego zarządzenia w zakresie powierzchni rezerwatu, skarżący powołał się m.in. na "Roboczą analizę danych przyrodniczo-leśnych", która miała wskazywać, że "(...) dla około 18% drzewostanów występujących w granicach rezerwatu przyrody gatunkami panującymi są sosna, świerk lub brzoza, zaś większość płatów siedliska przyrodniczego wyżynnego boru jodłowego zidentyfikowanych w nadleśnictwie Suchedniów położona jest poza granicami projektowanego rezerwatu przyrody." (str. 7). Niezależnie od tego, że skarżący nie przedstawili owej "roboczej analizy danych", przez co jest ona nieweryfikowalna, powiedzieć trzeba, że zaprezentowane wyżej stanowisko dotyczy jedynie fragmentarycznej kwestii, związanej z przesłankami wskazanymi przez organ, wskazującymi na wysokie walory przyrodnicze terenu objętego rezerwatem i konieczność jego ochrony na takiej powierzchni, jaka została wskazana w zaskarżonym zarządzeniu.

Podkreślenia wymaga, że ostatecznie decyzja o utworzeniu rezerwatu przyrody należy każdorazowo do regionalnego dyrektora ochrony środowiska, jako organu wyspecjalizowanego w zakresie zarządzania ochroną przyrody i realizującego zadania dotyczące polityki ochrony środowiska, wymienione w art. 131 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 670 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą środowiskową.

Nie jest rolą Sądu ocena tego, czy propozycja przedstawiona przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Radomiu, poparta przez inne podmioty wskazane wyżej, zasługiwała na uwzględnienie, czy też nie. Kryterium kontroli stosowanej przez sądy administracyjne jest zgodność z prawem zaskarżonego aktu. W tym przypadku Sąd nie dopatrzył się żadnych naruszeń obowiązującego prawa. Przedstawione w skardze odmienne stanowisko co do zasadności utworzenia rezerwatu przyrody o obszarze określonym w zaskarżonym zarządzeniu, należy zatem ocenić w kategorii polemiki ze stanowiskiem RDOŚ, która nie podlega merytorycznej ocenie sądu administracyjnego.

II. Nie jest zasadne twierdzenie, że organ wydał zarządzenie, któremu "brak właściwie uzasadnienia". Uzasadnienie zarządzenia, którego treść przywołana została na wstępie, odnosi się do wszystkich aspektów przyrodniczych niezbędnych dla utworzenia rezerwatu przyrody, wynikających art. 13 ust. 1 i 3 ustawy o ochronie przyrody, a także do procedury poprzedzającej wydanie zaskarżonego aktu. Powiązanie obszaru rezerwatu z celami ochrony ustanowionymi dla obszaru Natura 2000, na terenie którego położony jest rezerwat "Bliżyńskie Lasy Naturalne, zostało szczegółowo omówione we wspomnianym już piśmie RDOŚ z 27 września 2024 r., skierowanym do Ministerstwa Klimatu i Środowiska (pkt 1). Wskazano w nim m.in., że w dokumentacji sporządzonej podczas prac nad planem zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 zwrócono m.in. uwagę na potrzebę wyznaczenia obszaru szczególnej ochrony ksylobiontów wewnątrz obszaru Lasy Suchedniowskie.

W uzasadnieniu zarządzenia wskazano natomiast, że przeanalizowano potrzebę wyznaczenia otuliny i stwierdzono, że ze względu na położenie rezerwatu na terenie obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie, który ma ustanowiony plan zadań ochronnych, w tym wskazane działania ochronne polegające na modyfikacji gospodarki leśnej uwzględniającej wymagania siedlisk, a także relatywnie dużą powierzchnię rezerwatu, nie ma aktualnie potrzeby tworzenia jego otuliny. Jak wynika z odpowiedzi na skargi (str. 12-13), plan zadań ochronnych obowiązujący dla obszaru Natura 2000 jest zbieżny z celami utworzenia w jego obrębie rezerwatu przyrody (podkreślała to także Państwowa Rada Ochrony Przyrody w opinii z 30 września 2024 r. – str. 5). Należy więc podzielić stanowisko organu, że ochrona rezerwatowa tego obszaru nie tylko nie stoi w sprzeczności z osiągnięciem celu obszaru Natura 2000, ale wręcz stanowi o jego skutecznej realizacji.

W uzasadnieniu zarządzenia organ odniósł się także do prowadzonej na tym terenie gospodarki leśnej, przy czym pogląd wyrażony w skardze, jakoby gospodarka ta, prowadzona od "co najmniej 150 lat", "przyczyniła się w zasadniczej mierze do zachowania wartości przyrodniczych tego obszaru", nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a skarżący prawdziwości tej tezy nie wykazali, poprzestając jedynie na własnych twierdzeniach. W ww. opinii z 30 września 2024 r. Państwowa Rada Ochrony Przyrody wskazała jednoznacznie, że dla utrzymania i dalszego kształtowania walorów przyrodniczych proponowanego rezerwatu niezbędne jest wyłącznie tego terenu z działań gospodarki leśnej, a przez to zapewnienie niezakłóconego przebiegu naturalnych procesów przyrodniczych. Użytkowanie lasu prowadzi w dłuższej perspektywie do homogenizacji struktury ekosystemu, zmniejsza dostępność kluczowych dla wielu gatunków struktur, takich jak martwe i obumierające drzewa, próchnowiska, dziuple, złomy, wykroty.

Podkreślono, że w przypadku objęcia ochroną rezerwatową, na tym obszarze mają szansę odtworzyć się cechy typowe dla lasów naturalnych, a niektóre drzewostany mają szansę odtworzenia cech starolasów (str. 3). Wartość obumarłych drzew dla rozwoju i zachowania cennych gatunków flory podkreślił również RDOŚ w piśmie z 27 sierpnia 2024 r., co oznacza, że prowadzenie długotrwałej gospodarki leśnej na tym terenie nie mogło przyczynić się do zachowania jego wysokich i unikatowych walorów przyrodniczych, jak twierdzą skarżący.

Także w załączniku nr 3 (Identyfikacja istniejących i potencjalnych zagrożeń dla zachowania właściwego stanu ochrony przedmiotów ochrony w obszarze Natura 2000) do zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Kielcach z dnia 29 kwietnia 2014 r. w sprawie ustanowienia planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Lasy Suchedniowskie PLH260010 (Dz. Urz. Woj. Święt. poz. 1458 ze zm.), sporządzonym w formie tabelarycznej, wskazano, że wiele zagrożeń dla zachowania we właściwym stanie ochrony większości siedlisk przyrodniczych i chrząszczy związanych jest z gospodarką leśną. Są to m.in. przerzedzenie warstwy drzew, usuwanie martwych i umierających drzew oraz inne rodzaje praktyk leśnych - co dotyczy głównie wycinania starodrzewu ale także (jak wskazano przy buczynach) rozbudowy sieci dróg, i eksploatacji drzewostanu ze zrywką dużych pni, która pociąga za sobą ryzyko uszkodzeń pozostałych na powierzchni dojrzałych drzew oraz powstawania głębokich kolein.

Należy zgodzić się z organem, że utworzenie rezerwatu spowoduje wyeliminowanie istniejących zagrożeń, a w konsekwencji poprawi stan ochrony leśnych siedlisk przyrodniczych.

III. Jeśli chodzi o zarzuty dotyczące działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi 205 w Kopciach i 1009 w Zaleziance, należy je ocenić w kontekście art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym utworzenie lub powiększenie obszaru parku narodowego lub rezerwatu przyrody obejmujące obszary, które stanowią nieruchomości niebędące własnością Skarbu Państwa, następuje za zgodą właściciela, a w razie braku jego zgody - w trybie wywłaszczenia określonym w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Odnośnie do działki nr [...], to ze znajdującego się w aktach uproszczonego wypisu z rejestru gruntów wynika, że nie stanowi ona własności Skarbu Państwa, a podmiot władający nią jest nieznany. Prawidłowo zatem stosując przywołany wyżej przepis, organ wyłączył tę nieruchomość z obszaru rezerwatu przyrody. Potwierdza to zdjęcie satelitarne wraz z zaznaczonym obrysem granic rezerwatu, dołączone do materiału dowodowego (tom 1). Argument skargi, że utworzenie rezerwatu pozbawiło działkę nr [...] "jakiejkolwiek wartości wynikającej z prawa własności" oraz "wartości gospodarczej, ekonomicznej itp." nie został w żaden sposób rozwinięty i uzasadniony. Działka ta jest działką leśną i utworzenie rezerwatu nie zmienia jej charakteru, warunków lokalizacyjnych np. w zakresie dostępności do sieci dróg publicznych ani sposobu użytkowania. Ze znajdującej się fotomapy wynika przy tym, że działka nie ma dostępu do drogi publicznej, ale nie ze względu na utworzenie rezerwatu, tylko z uwagi na jej na położenie.

Niezależnie jednak od tego powiedzieć trzeba, że w kontrolowanej sprawie istotnym jest, że działki nr [...] nie można było – bez przeprowadzenia procedury wywłaszczeniowej – włączyć do obszaru rezerwatu. RDOŚ prawidłowo zatem zastosował art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody pozostawiając tę działkę, niebędącą własnością Skarbu Państwa, poza granicami rezerwatu przyrody. Jednocześnie należy podkreślić, że przepisy ustawy o ochronie przyrody nie zakazują takiego ukształtowania granic rezerwatu przyrody, jakie zostało przyjęte w zaskarżonym zarządzeniu.

Co do działki nr [...], wchodzącej w skład rezerwatu, to twierdzenie skarżących, że jej stan jest nieuregulowany, nie zostało niczym poparte i trudno ustalić, z jakich okoliczności zostało wywiedzione. Nie przedstawiono bowiem żadnych dokumentów wskazujących na prawdziwość tezy o nieuregulowanym stanie prawnym tej działki. W uzasadnieniu skargi na str. 7 wskazano jedynie, że grunty wykorzystane na potrzeby rezerwatu "(...) mogą okazać się gruntami niestanowiącymi własności Skarbu Państwa (...)". Tymczasem z treści pisma Nadleśnictwa Suchedniów z 29 października 2021 r., skierowanego do RDOŚ (k. 95 akt sądowych), wynika, że działka ta stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w zarządzie Nadleśnictwa Suchedniów.

W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw, aby ten zarzut uznać za zasadny. Nie doszło bowiem do naruszenia art. 140 k.c. w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody.

Niezrozumiałym jest także argument, że "(..) organ tworząc rezerwat pominął kwestię istniejących dróg leśnych będących w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, które służą prowadzeniu prawidłowej i racjonalnej gospodarki leśnej, w tym ochrony przeciwpożarowej, a w chwili obecnej straciły swoją wartość i użyteczność.". Istniejące na terenie rezerwatu drogi nie zostaną zlikwidowane wskutek jego utworzenia. Będą nadal spełnić funkcję przeciwpożarową. Jeżeli natomiast skarżący przez "prawidłową i racjonalną gospodarkę leśną" rozumieją okoliczność, że drogi te nie będą wykorzystywane w celu gospodarczego pozyskiwania drewna, to wcale nie oznacza, że straciły "wartość i użyteczność". Będą bowiem wykorzystywane zgodnie z celami ochrony rezerwatowej. Wszystkie grunty położone na terenie rezerwatu stanowią własność Skarbu Państwa, a nie osób prywatnych. Znajdujące się na nich drogi będą wykorzystywane w ramach realizacji celu publicznego, jakim jest utworzenie rezerwatu przyrody.

1. IV. Nie jest zasadny zarzut, że organ nie wyjaśnił dostatecznie przesłanek, którymi kierował się podejmując rozstrzygnięcie w postaci zaskarżonego zarządzenia w zakresie:
2. - braku podania wskaźników ekonomiczno-społecznych, które pozwalają na ocenę skutków objęcia ochroną tak dużego obszaru; brak przeprowadzenia jakichkolwiek analiz w kwestiach wpływu regulacji na sektor finansów publicznych, rynek pracy, konkurencyjność, przedsiębiorczość czy rozwój regionu w sytuacji, gdy obszar objęty rezerwatem leży na terenie gminy o wysokim poziomie bezrobocia (jednym z najwyższych w kraju) w obszarze o utrudnionych perspektywach rozwoju gospodarczego;
3. - brak uzasadnienia dla przewidywanego przez organ pozytywnego wpływu utworzenia rezerwatu na rozwój turystyki - zwłaszcza tzw. turystyki przyrodniczej, która co do zasady stanowi marginalny udział w całej gałęzi branży turystycznej.

W uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia przedstawiono ocenę skutków regulacji. W pkt. 4 tej oceny wskazano, że zarządzenie może mieć nieznaczny wpływ na sektor finansów publicznych, w tym budżet państwa, natomiast w przypadku skorzystania z subwencji ekologicznej może mieć znaczący pozytywny wpływ na budżety jednostek samorządu terytorialnego. Może mieć również pozytywny wpływ na rozwój usług turystycznych, a co za tym idzie przychody z tytułu podatków odprowadzanych przez podmioty realizujące takie usługi. W zakresie oceny wpływu regulacji na rynek pracy (pkt 5) organ przyjął, że zarządzenie może mieć nieznaczny wpływ na rynek pracy. Nie będzie także miało wpływu na konkurencyjność wewnętrzną i zewnętrzną gospodarki (pkt 6). Zarządzenie może mieć pozytywny wpływ na sytuację i rozwój regionu poprzez jego promocję i zwiększenie atrakcyjności turystycznej, w szczególności w zakresie tzw. turystyki przyrodniczej, jako jeden z nielicznych w kraju obszarów chroniących reliktowe lasy o puszczańskim charakterze (pkt 7).

Taka ocena skutków objęcia ochroną rezerwatową terenu, o jakim mowa w zaskarżonym zarządzeniu, nie została skutecznie zakwestionowana przez skarżących, którzy powołują się jedynie na możliwą utratę miejsc pracy związaną z wyłączeniem obszaru rezerwatu z gospodarki leśnej oraz likwidację obwodów łowieckich. Należy przypomnieć, że tereny przyszłego rezerwatu, jeszcze przed złożeniem wniosku przez Stowarzyszenie [...], objęte zostały ministerialnym memorandum, na co wskazuje RDOŚ w piśmie z 27 sierpnia 2024 r. Wynikało to ze wspomnianego już polecenia Ministra Klimatu i Środowiska z 8 stycznia 2024 r. o wstrzymaniu/ograniczeniu pozyskania drewna w lasach znajdujących się m.in. w Nadleśnictwie Suchedniów. Jeśli zaś chodzi o podnoszoną w skardze kwestię likwidacji leśnictw, to – jak wykazał organ w odpowiedzi na skargę, dołączając do niej stosowną dokumentację (tj. zarządzenia, o jakich mowa niżej), reorganizacja pracy nadleśnictwa Suchedniów polegająca na scalaniu leśnictw wynikała z zarządzenia nr 116 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 18 września 2024 r. w sprawie Projektu Nadleśnictw Puszczańskich (ZU.6003.8.2024) oraz zarządzenia nr 131 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 8 listopada 2024 r. w sprawie wyodrębnienia Nadleśnictw Puszczańskich oraz wskazania pozostałych nadleśnictw objętych projektem (ZU.6003.8.2024).

W efekcie obowiązywania tych zarządzeń obszar Nadleśnictwa Suchedniów podlega reorganizacji w zakresie zmiany granic i łączenia leśnictw w obrębie obszaru nadleśnictwa Suchedniów. Wskazanym w zarządzeniu nr 116 celem tego Projektu jest wyodrębnienie Nadleśnictw Puszczańskich tj. nadleśnictw, w których tereny najcenniejsze pod względem przyrodniczym stanowią znaczą powierzchnię, a także ustalenie wytycznych w zakresie prowadzenia gospodarki leśnej w takich nadleśnictwach (§ 2). Zgodnie z § 3 zarządzenia nr 131 "W nadleśnictwach objętych projektem zostaną wyznaczone 3 strefy funkcjonalne, tj. strefa wyłączona z użytkowania zasobów, strefa z ograniczeniem użytkowania zasobów i strefa bez ograniczeń użytkowania zasobów. Łączna powierzchnia stref wyłączonych z użytkowania zasobów i stref z ograniczeniem użytkowania zasobów w nadleśnictwach danej RDLP nie może być mniejsza od łącznej powierzchni wskazanej do wstrzymania i ograniczenia pozyskiwania drewna w nadleśnictwach tej RDLP zgodnie z poleceniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 stycznia 2024 r. skierowanym do Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych (znak: DLLrWGŁ.0335.22.2024), zmienionym poleceniem z dnia 13 czerwca 2024 r. oraz poleceniem z dnia 30 września 2024 r.".

Organ wskazał, że mocą tych zarządzeń oraz poleceń Ministra Klimatu i Środowiska, w Nadleśnictwie Puszczańskim na terenie Nadleśnictwa Suchedniów, wyłączono z użytkowania 4593,05 ha terenu, a więc znacznie większy obszar niż objęty zaskarżonym zarządzeniem.

Należy podkreślić, że Rada Gminy Bliżyn w stanowisku z 18 grudnia 2024 r. nie powoływała się na zagrożenia związane z utratą miejsc pracy przez mieszkańców, spowodowaną utworzeniem rezerwatu. Wątek ten znalazł się natomiast w oświadczeniu 1/2025 Rady Powiatu Skarżyskiego, przy czym dotyczy on sygnalizowanych obaw mieszkańców pracujących w sektorze usług leśnych, że stracą pracę, przez co "wiele rodzin zostanie pozbawionych źródeł utrzymania". Sąd rozumie tego rodzaju obawy wyrażane przez mieszkańców, jednak mają one poziom na tyle ogólny i nie potwierdzony żadnymi konkretnymi danymi, że nie mogły stanowić podstawy dla działania RDOŚ.

W aktach sprawy, zarówno administracyjnych jak i sądowych, nie ma dowodu potwierdzającego tezę skarżących, że bezpośrednią konsekwencją utworzenia rezerwatu (a nie wcześniej podjętych ww. działań) jest utrata miejsc pracy. Nie wykluczając jednak takiej możliwości brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżone zarządzenie może mieć większy niż "nieznaczny" wpływ na rynek pracy, jak przyjął organ w ocenie skutków regulacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia. Podobnie należy ocenić twierdzenia skarżących dotyczące niewłaściwego określenia wpływu utworzenia rezerwatu na sektor finansów publicznych, konkurencyjność, przedsiębiorczość, rozwój regionu czy też wpływu na rozwój turystyki. Przedstawione w skardze opinie i oceny w tym zakresie mają charakter polemiczny i jako takie nie mogą mieć prawnego wpływu na wynik kontroli przeprowadzanej przez Sąd.

Oczywistym jest, że konsekwencją utworzenia rezerwatu przyrody jest wyłączenie na jego obszarze działalności leśnej polegającej na pozyskiwaniu drewna, co wynika z powołanych już wyżej przepisów art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Należy jednak podkreślić, że jedynym kryterium utworzenia tej formy ochrony przyrody są walory przyrodnicze danego obszaru, co wynika z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 tej ustawy, utworzenie rezerwatu przyrody jest celem publicznym, co zapewnia spoczywający na organach władzy publicznej konstytucyjny obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego współczesnemu i przyszłym pokoleniom, ochrony środowiska i wspierania działań obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska, (art. 74 ust. 1, 2 i 4 Konstytucji RP). Podnoszona w skardze okoliczność, że obszar rezerwatu leży na terenie gminy objętej wysokim poziomem bezrobocia nie może być więc okolicznością, która stoi na przeszkodzie utworzeniu rezerwatu przyrody na terenie gminy Bliżyn.

Tak samo należy ocenić argument skargi dotyczący zmiany granic czy likwidacji obwodów łowieckich, w skład których nie wchodzą m.in. rezerwaty przyrody (art. 26 pkt 1 ustawy Prawo łowieckie). Zmiana granic obwodów łowieckich obejmujących teren rezerwatu przyrody wynika z zakazów wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie przyrody i jest następstwem utworzenia rezerwatu. W świetle art. 13 ust. 1 tej ustawy nie ma jednak podstaw do twierdzenia, że istnienie na danym terenie obwodu łowieckiego czy też obwodów łowieckich, tak jak w tym przypadku, wyklucza możliwość utworzenia rezerwatu przyrody czy też wpływa na ustalenie granic ochrony rezerwatowej, jeżeli teren ten spełnia ustawową definicję tej formy ochrony przyrody.

Jeśli chodzi o zakwestionowaną w skardze ocenę wpływu utworzenia rezerwatu na rozwój turystyki, zwłaszcza tzw. "turystyki przyrodniczej", to jej marginalny udział w całej gałęzi branży turystycznej, nie został poparty żadnymi dowodami, argumentacją lub danymi. Należy natomiast zgodzić się z organem, który w odpowiedzi na skargę podkreślił, że istnienie rezerwatu o wyjątkowych walorach przyrodniczych, z licznymi udostępnionymi trasami może być zachętą do odwiedzenia gmin, na terenie których się on znajduje. Jeśli zatem będzie dobrze promowany przez lokalne samorządy, ma potencjał stać się ważną atrakcją turystyczną województwa świętokrzyskiego. Na poparcie takiego wniosku RDOŚ wskazał, że odpowiedzialne zwiedzanie obszarów naturalnych jest coraz bardziej popularne i wpływa na rozwój lokalnej gospodarki, np. poprzez korzystanie z noclegów w agroturystykach czy kwaterach prywatnych, korzystanie z wypożyczalni rowerów, czy sklepów z lokalnymi produktami, a także wspieranie tradycyjnych form rzemiosła.

Wskazują na to m.in. projekty Regionalnej Organizacji Turystycznej jak np. [...]", czyli cykl działań promocyjnych na rzecz rozwoju turystyki wiejskiej i agroturystyki, który dofinansowany jest ze środków Ministerstwa Sportu i Turystyki, który ma zachęcić mieszkańców Polski do odwiedzenia województwa świętokrzyskiego. Istnieje też Polska Federacja Turystyki Wiejskiej [...]" zrzeszająca stowarzyszenia, do których należą właściciele obiektów turystyki wiejskiej.

IV. Nie ma podstawy prawnej zobowiązującej organ do odniesienia się w zarządzeniu o utworzeniu rezerwatu przyrody czy też w jego uzasadnieniu do kwestii związanych z powierzchniami zaliczonymi do tzw. drzewostanów nasiennych, których funkcjonowanie reguluje ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o leśnym materiale rozmnożeniowym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1097). Kwestie te mogą zostać natomiast ujęte w planie ochrony dla rezerwatu przyrody, o jakim mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

V. Jak powiedziano już wyżej, w postępowaniu poprzedzającym utworzenie rezerwatu przyrody nie stosuje się przepisów k.p.a., co oznacza, że organ nie miał obowiązku przeprowadzenia rozprawy czy też ustalenia kręgu stron postępowania. Natomiast wypełniając obowiązek określony w § 143 w zw.

z § 1 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 300), organ przed wydaniem zaskarżonego zarządzenia zasięgnął opinii podmiotów objętych zakresem interwencji organów władzy publicznej. Obowiązujące przepisy prawa, w szczególności ustawy o ochronie przyrody, które mają zastosowanie do procedury poprzedzającej utworzenie rezerwatu przyrody, nie ustanawiają obowiązku przeprowadzenia konsultacji społecznych. Należy wskazać, że zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa, na zasadach i w trybie określonych w ustawie środowiskowej, jest natomiast obowiązkiem regionalnego dyrektora ochrony środowiska w postępowaniu, którego przedmiotem jest sporządzenie projektu planu ochrony dla rezerwatu przyrody (art. 19 ust. 1a ustawy o ochronie środowiska).

W tym konkretnym przypadku RDOŚ przeprowadził konsultacje społeczne, o czym świadczy dokumentacja znajdująca się w tomie 2 akt administracyjnych. Treść składnych wniosków, uwagi i opinii świadczy o tym, że utworzenie rezerwatu oraz określenie jego powierzchni ma zarówno wielu zwolenników, jak i przeciwników. Każdy zainteresowany mógł w tej sprawie się wypowiedzieć, co nie oznacza jednak, że składane uwagi były dla organu wiążące. Nie można więc skutecznie twierdzić, że postępowanie zmierzające do wydania zaskarżonego zarządzenia było nierzetelne, jak podnoszą skarżący, czy też, że organ nie odniósł się do twierdzeń podmiotów, które przedstawiały stanowisko przeciwne co do utworzenia rezerwatu o takiej powierzchni, jaką przyjęto w zarządzeniu. Wszystkie te okoliczności znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonego aktu łącznie z opisem przebiegu postępowania poprzedzającego jego przyjęcie i wyjaśnieniem kwestii związanej z ustaloną powierzchnią rezerwatu. Ponadto w toku postępowania organ kierował do podmiotów zainteresowanych szereg pism, opisanych już wyżej, w których przedstawiał argumentację na poparcie swoich działań.

Nie doszło także do naruszenia art. 8 ust. 2 i art. 165 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 i 11 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, sporządzonej w Strasburgu dnia 15 października 1985 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 124, poz. 607 z późn. zm.), polegającego – zdaniem skarżących - na tym, że "(...) tryb i sposób procedowania oraz pośpiech organu w związku z wydaniem zarządzenia dowodzą całkowitego lekceważenia społeczności lokalnej, jednostek organizacyjnych Lasów Państwowych i ich pracowników, reprezentowanych przez skarżące związki zawodowe oraz działających na terenie Gminy Bliżyn myśliwych zgromadzonych w kołach łowieckich i dowodzą całkowitej samowoli organu wydającego kwestionowane zarządzenie".

Przywołane w tym zarzucie przepisy konstytucyjne oraz Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego nie przystają do opisu zarzucanego naruszenia.

Art. 8 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Art. 165 ust. 2 Konstytucji ustanawia natomiast zasadę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, która podlega ochronie sądowej. Przepisy te nie miały w sprawie zastosowania.

Z kolei zgodnie z art. 2 i 11 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, zasada samorządności lokalnej musi być uznana w prawie wewnętrznym oraz, w miarę możliwości, w Konstytucji (art. 2). Społeczności lokalne mają prawo do odwołania na drodze sądowej w celu zapewnienia swobodnego wykonywania uprawnień oraz poszanowania zasad samorządności lokalnej, przewidzianych w Konstytucji lub w prawie wewnętrznym (art. 11).

Przepisy te także nie były stosowane w tej sprawie. Zawierają one dyrektywy generalne, które powinny zostać uwzględnione w Konstytucjach lub prawie wewnętrznym państw będących członkami Rady Europy. Art. 165 ust. 2 Konstytucji RP realizuje zresztą zasadę wyrażoną w art. 11 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego.

1. VI. Nie doszło do naruszenia art. 13 w zw. z art. 7 i 8 ustawy o ochronie przyrody polegające – w ocenie skarżących – na nadużyciu pierwszego z wymienionych przepisów i w efekcie obejście prawa, poprzez utworzenie rezerwatu przyrody, a nie parku narodowego. Ocena, czy dla danego obszaru należy ustanowić rezerwat przyrody należy wyłącznie do regionalnego dyrektora ochrony środowiska, który w tej sprawie procedował na podstawie złożonego wniosku i przeanalizował, czy proponowany teren, który ma być objęty ochroną rezerwatową, spełnia wymogi określone w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Ponadto park narodowy tworzony jest w drodze ustawy (art. 10 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody), zatem zarzuty kierowane do organu, że "należało rozważyć ewentualnie utworzenie parku narodowego", a nie rezerwatu przyrody są całkowicie chybione.
2. VII. W ramach postępowania prowadzonego przed wydaniem zarządzenia o utworzeniu rezerwatu przyrody organ nie miał obowiązku przedstawienia "analiz przyrodniczych, które stanowią podstawę merytoryczną dla przyjęcia powierzchni rezerwatu przyrody", czy też "dokładnej waloryzacji przyrodniczych, naukowych, kulturowych oraz krajobrazowych przedmiotowego obszaru". O takim obowiązku nie stanowi żaden przepis obowiązującego prawa. Natomiast przeprowadzenie prac polegających na:
3. - ocenie stanu zasobów, tworów i składników przyrody, walorów krajobrazowych, wartości kulturowych oraz istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych, która może być wykonana w formie szczegółowych opisów,
4. - opracowaniu koncepcji ochrony zasobów, tworów i składników przyrody oraz wartości kulturowych, a także eliminacji lub ograniczania istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych, wymagane jest – zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody – przed sporządzeniem planu ochrony dla rezerwatu przyrody.
5. VIII. Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 3 i 3a ustawy Prawo Łowieckie.

Pierwszy z ww. przepisów już był cytowany w ramach oceny naruszenia interesu prawnego skarżących Kół Łowieckich. Określa on cele łowiectwa.

Art. 3a tej ustawy stanowi natomiast, że ochrona, zachowanie różnorodności i gospodarowanie populacjami zwierząt łownych polegają w szczególności na eliminowaniu ze środowiska ptaków i ssaków należących do:

1. 1) inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii w rozumieniu art. 3 pkt 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych (Dz. Urz. UE L 317 z 04.11.2014, str. 35, z późn. zm.), zwanych dalej "IGO stwarzającymi zagrożenie dla Unii",
2. 2) inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, zwanych dalej "IGO stwarzającymi zagrożenie dla Polski", umieszczonych na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1589),
3. 3) inwazyjnych gatunków obcych, które prawdopodobnie spełniają kryteria uznania ich za stwarzające zagrożenie dla Unii, umieszczonych na liście określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych
4. - w drodze polowań lub działań zaradczych w ramach współpracy, o której mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych.

Art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody zakazuje wprawdzie polowań na terenie rezerwatu przyrody, jednak za wyjątkiem obszarów wyznaczonych w planie ochrony lub zadaniach ochronnych ustanowionych dla rezerwatu przyrody. Z kolei plan ochrony dla rezerwatu przyrody zawiera m.in. identyfikację oraz określenie sposobów eliminacji lub ograniczania istniejących i potencjalnych zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych oraz ich skutków (art. 20 ust. 3 pkt 2 ustawy o ochrony przyrody).

Zgodnie zaś z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1589 z późn. zm.), do której odwołuje się przywołany wyżej art. 3a ustawy Prawo Łowieckie, regionalny dyrektor ochrony środowiska jest jednym z organów, które przy przeprowadzaniu działań zaradczych współpracują z Polskim Związkiem Łowieckim. Art. 22 ust. 2 stanowi, że współpraca, o której mowa w ust. 1, obejmuje w szczególności:

1. 1) udostępnianie terenu lub
2. 2) wymianę informacji związanych z obecnością IGO w środowisku, lub
3. 3) przeprowadzanie działań zaradczych, lub
4. 4) przekazywanie informacji o przeprowadzonych działaniach zaradczych.

Szczegółowe warunki i sposób współpracy określa porozumienie zawarte między podmiotami, o których mowa w ust. 1 (art 22 ust. 3 ustawy o gatunkach obcych).

Z przywołanych wyżej przepisów wynika zatem, że w przypadku zagrożenia, przez gatunki obce, celów ochrony przyrody w utworzonym rezerwacie "Bliżyńskie lasy Naturalne" RDOŚ, po sporządzeniu planu ochrony może udostępnić Polskiemu Związkowi Łowieckiemu teren zagrożony bądź w porozumieniu z tym Związkiem podjąć określone środki zaradcze.

Tym samym zaskarżone zarządzenie nie powoduje wyłączenia zastosowania przywołanych w skardze przepisów art. 3 i 3a ustawy Prawo łowieckie.

IX. Jeśli chodzi o zarzut, że nie uwzględniono stanu sanitarnego części drzewostanów, które na ok. 20-25% porażone są przez jemiołę, to do kwestii tej odniósł się RDOŚ w piśmie z 27 września 2024 r. (pkt 5), o czym była już mowa w I ppkt 1. Stanowisko organu wspiera opinia Państwowej Rady Ochrony Przyrody z 30 września 2024 r., w której w pkt 7 podkreślono, że ekspansja jemioły, choć prawdopodobnie związana ze zmianą klimatu, mieści się w granicach naturalnej dynamiki lasów jodłowych. Natomiast usuwanie drzew zasiedlonych przez ten gatunek stanowi zagrożenie dla ciągłości siedlisk saproksylicznych chrząszczy i nie ogranicza dalszego rozprzestrzeniania się jemioły, która częściej zasiedla drzewostany prześwietlone. Wskazano również, że zagadnienie to może być przedmiotem dokładniejszej analizy w planie ochrony rezerwatu.

X. Twierdzenie skargi, że pominięto w uzasadnieniu kwestię zagrożenia pożarowego, jakie powoduje pozostawianie zamierającego drewna posuszonego na tak dużym terenie objętym ochroną, nie stanowi zarzutu mającego wpływ na wynik sprawy. Z problemem zagrożenia pożarowego borykają się, zwłaszcza w okresie letnim, wszystkie tereny zalesione. Obumierające drewno pozostawione naturalnemu procesowi rozkładu jest integralnym elementem parków narodowych i rezerwatów przyrody, w których działalność człowieka ingerująca w stan środowiska naturalnego, jest znacząco ograniczona. Ta okoliczność nie może mieć jednak wpływu na utworzenie rezerwatu przyrody czy określenie jego granic i powierzchni. Może być natomiast przedmiotem analizy na etapie sporządzania planu ochrony rezerwatu.

XI. Co do podnoszonych w skardze zagrożeń związanych ze zwalczaniem Afrykańskiego Pomoru Świń (ASF), to kwestie z tym związane regulowała w dacie wydania zaskarżonego zarządzenia ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2023 r., poz. 1075 ze zm.; obecny tytuł ustawy - o wymaganiach weterynaryjnych przy przemieszczaniu w celach niehandlowych zwierząt domowych towarzyszących podróżnym i zwierząt cyrkowych oraz o stosowaniu substancji o działaniu hormonalnym, tyreostatycznym i beta-agonistycznym, nadany z dniem 18 marca 2026 r. w art. 114 ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt - Dz. U. poz. 1795).

Przepisy art. 47a ust. 1 i 1a ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt stanowiły, że w przypadku odstrzału sanitarnego zwierząt na obszarach objętych formami ochrony przyrody, odstrzał ten przeprowadza Polski Związek Łowiecki. Nie stosuje się wówczas zakazów, nakazów i ograniczeń wynikających z przepisów ustawy o ochronie przyrody w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia odstrzału sanitarnego zwierząt, z tym że przeprowadzenie tego odstrzału odbywa się po ustaleniu jego warunków z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska - w odniesieniu do obszaru rezerwatu przyrody.

Tym samym zarzuty związane z zagrożeniem, jakie niesie niemożność przeprowadzania odstrzałów sanitarnych na chronionym terenie, nie mogły mieć znaczenia dla utworzenia rezerwatu.

Ponieważ zarzuty podniesione w skardze okazały się niezasadne, a Sąd z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zaskarżonym zarządzeniem przepisów obowiązujących w dacie jego wydania, skargi należało oddalić, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.