Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 10 września 2026 r., sygn. akt II SA/Go 373/26

Uzasadnienie

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm., dalej: k.p.a.), decyzją z dnia [...] kwietnia 2026 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2026 r., nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S.O. w okresie od 01.06.2025 r. do 30.09.2025 r.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm., dalej: u.p.p.w.d.), prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Art. 21 ust. 3 ww. ustawy stanowi natomiast, że wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od dnia 1 lutego danego roku.

Organ wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że w dniu 01.10.2025 r. wnioskodawca – R.O. (dalej: wnioskodawca, skarżący) złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko S.O. na okres świadczeniowy trwający od 01.06.2025 r. do 31.05.2026 r. Organ zaznaczył, że w dniu 25.02.2026 r. wnioskodawca został poinformowany o przyznaniu świadczenia wychowawczego na ww. dziecko od 2025-10-01 do 2026-05-31 w kwocie 800 zł. W dniu 11.03.2026 r. wnioskodawca złożył odwołanie z informacją, iż oświadcza że opiekę nad dzieckiem sprawuje od [...].07.2025 r. Organ wskazał, że w toku postępowania odwoławczego ustalono, iż wnioskodawca nie złożył wniosku w okresie od czerwca do września 2025 r. Pierwszy wniosek został złożony w dniu 01.10.2025 r. Organ podkreślił, że ww. termin przyznania świadczenia określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. z uwagi na materialno-prawny charakter nie może być przez organ zmieniony lub przywrócony.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. 1. art. 6, art. 8 k.p.a., poprzez złamanie niemalże wszystkich reguł i zasad prowadzenia postępowania, tj.:
2. - wszczęcie postępowania po okresie ponad 2,5 miesiąca od dnia złożenia wniosku;
3. - odmowę udostępnienia akt postępowania (do chwili złożenia skargi akta nie zostały udostępnione);
4. - permanentne pomijanie treści art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d., pomimo faktu, że wielokrotnie skarżący wskazywał na ten przepis;
5. - praktycznie dowolnym przedłużaniu terminu zakończenia postępowania i nieinformowaniu o tym fakcie;
6. - nierozpatrzenia wniesionych w sprawie ponagleń (do chwili złożenia niniejszej skargi organ nie rozparzył żadnego z wniesionych w sprawie ponagleń);
7. - wydawania decyzji i postanowień dopiero w reakcji na podejmowane przez skarżącego interwencje i działania;
8. - wprowadzania w błąd co do istoty i skutków prawnych kierowanych do pism;
9. - niepodjęcie przez organ żadnych czynności w celu ustalenia stanu faktycznego,
10. 2. art. 7, 77 oraz 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a przejawiało się w tym, że nie dokonano wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. W zasadzie organ nie podjął żadnych działań w celu zebrania jakiegokolwiek materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego w tym w szczególności organ nawet nie próbował potwierdzić przekazanych przez skarżącego informacji o dacie faktycznego objęcia córki opieką;
11. 3. art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania ze z góry powziętym założeniem, że świadczenie wychowawcze ustalone zostanie począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek i z pominięciem treści art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d.;
12. 4. art. 9 k.p.a. poprzez wprowadzanie w błąd co do istoty i skutków prawnych kierowanych pism, w tym w szczególności poprzez niewłaściwe pouczenie (dopiero na zapytanie skarżącego) o konieczności traktowania pisma informacyjnego z dnia [...] lutego 2026 r. znak sprawy [...] jak decyzji oraz możliwości wniesienia odwołania od tegoż pisma w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego za okres od 01 lipca 2025 r. do dnia 30 września 2025 r. a także błędnego informowania o właściwości poszczególnych komórek organizacyjnych w przedmiocie wnoszonych pism;
13. 5. art. 10 k.p.a. poprzez odmowę udostępnienia akt postępowania (do chwili złożenia niniejszej skargi akta nie tylko nie zostały udostępnione, ale organ nie ma jakiegokolwiek zamiaru ich udostępnić w ogóle), brak jakiejkolwiek informacji o zakończeniu postępowania, brak możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie rzekomo zebranego materiału dowodowego;
14. 6. art. 12 k.p.a. poprzez wydawanie decyzji i postanowień dopiero w reakcji na pisma skarżącego lub podjęte przez niego kroki przy absolutnym lekceważeniu wszelkich terminów i norm postępowania;
15. 7. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji z jakich powodów organ zanegował fakt objęcia, z dniem [...] lipca 2025 r., opieki nad córką S.O. w konsekwencji czego uznał, że nie spełnia warunków określonych w art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie od organu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarżący podnosi w skardze, że w sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d., albowiem opiekę nad córką objął z dniem [...] lipca 2025 r., a zatem spełnił warunek polegający na złożeniu wniosku w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia objęcia dziecka opieką.

Sąd nie podziela tego stanowiska, przyznając w tym zakresie rację organowi.

Wskazać należy, że u.p.p.w.d. w art. 18 ust. 2 wprowadza zasadę, iż prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, niewcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zgodnie natomiast z treścią art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d., jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust.

1. 1. W przypadku złożenia wniosku po tym terminie prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1.

Ustawodawca w przepisach powyższych używa zwrotu "objęcia dziecka opieką". Należy zatem - dokonując wykładni tego przepisu - ustalić kogo ustawodawca miał na myśli, gdy w normie prawnej sformułował ten zwrot. Kluczowy jest tutaj art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., który stanowi m.in. że świadczenie wychowawcze przysługuje: opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi tymczasowemu dziecka, czy też opiekunowi dziecka wskazanemu przez władze kraju pochodzenia.

Należy podkreślić, że opiekunem faktycznym dziecka jest osoba, która sprawuje nad nim rzeczywistą i stałą opiekę, ale nie ma do tego urzędowego lub prawnego obowiązku, wynikającego np. z władzy rodzicielskiej czy wyroku sądu. W konsekwencji "objęcie dziecka opieką" należy wiązać przede wszystkim z powstaniem po stronie określonej osoby - nie rodzica dziecka - sytuacji prawnej lub faktycznej, w której osoba ta przejmuje opiekę nad dzieckiem i staje się osobą uprawnioną do świadczenia.

Art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d. nie jest zatem przepisem dotyczącym zmiany rodzica faktycznie sprawującego opiekę w trakcie okresu świadczeniowego, a z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie.

Zastosowanie w sprawie znalazł zatem - jak słusznie przyjął to organ - art. 22 u.p.p.w.d., który reguluje m.in. kwestie zbiegu prawa rodziców dziecka do świadczenia wychowawczego. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Konsekwencją powyższego jest to, że uprawnienie do otrzymania świadczenia wychowawczego w niniejszej sprawie mogło zostać ukształtowane wyłącznie od dnia złożenia przez skarżącego wniosku, tj. od dnia 1.10.2025 r. do upływu ustawowego terminu, nie zaś od dnia 1 czerwca 2025 r. Tak też uczynił organ. Zatem skargę jako nieuzasadnioną - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.,) - należało oddalić.