Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2026 r. [...] po rozpatrzeniu odwołania B. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia.2025 r. odmawiającej prawa do świadczenia aktywni rodzice w żłobku na dziecko M. K., na podstawie art. 138 §. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - Prezes ZUS) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał art. 54 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz. U. z 2024 r. poz. 858, dalej jako - ustawa "Aktywny rodzic"), art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), art. 26 ust 1 pkt 6, art. 2 ust 1 ustawy z dnia 21 lutego 2025 r o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. 2025 r. poz. 337, dalej jako - ustawa pomocowa).
Organ wskazał, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzono, iż brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ zgodnie z art. 26 ust 1 pkt. 6 ustawy pomocowej świadczenie nie przysługuje gdyż na podstawie danych zapisanych w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że okres legalnego pobytu dziecka w Polsce jest krótszy niż 365 dni.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes ZUS podniósł, że obywatelowi Ukrainy na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie gminy jest nadawany numer PESEL, ze statusem "UKR". Nadanie numeru PESEL ze statusem "UKR" potwierdza, że obywatel Ukrainy przebywa w Polsce legalnie na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. W przypadku wyjazdu obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej 1 miesiąca obywatel Ukrainy traci status "UKR".
Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy "Aktywny rodzic" świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo, m. in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
Zgodnie z art. 26 ust 1 pkt. 6 ustawy pomocowej obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1: prawo do świadczenia aktywnie w żłobku przysługuje w przypadku:
- a) zamieszkuje z dzieckiem, na które ubiega się o świadczenie "aktywnie w żłobku" lub otrzymuje świadczenie "aktywnie w żłobku", na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz
- b) posiada nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienie, o którym mowa w art. 2 ust. 1, oraz:
- c) dziecko, na które ubiega się o świadczenie "aktywnie w żłobku" lub otrzymuje świadczenie "aktywnie w żłobku" posiada nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa który otrzymał brzmienie jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Decyzją z dnia[...] grudnia.2025 r. odmówiono prawa do świadczenia aktywnie w żłobku na dziecko M. K. w związku z tym, że dziecko nie spełniło warunku okresu nieprzerwalnego legalnego pobytu w Polsce, który wynosi minimum 365 dni nieprzerwanego legalnego pobytu i jest wymagany do uzyskania prawa do świadczenia aktywnie w żłobku.
W wyniku weryfikacji sprawy w oparciu o zapisy rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej i obowiązujące przepisy prawa ustalono, iż dziecko M. K. przebywa na terytorium Polski od 17 marca.2025 r., natomiast z wnioskiem o aktywnie żłobku skarżący wystąpił dnia 2 września.2025 r. w związku z powyższym nie została spełniona przesłanka art. 26 ust 1 pkt 6 ustawy pomocowej.
Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2026 r. nr [...] B.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2026 r., znak: [...], oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych;
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
- 1. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, pominięcie istotnego dowodu z pisma Komendanta Straży Granicznej z dnia [...] lutego 2026 r. oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że sprawa nadal powinna być oceniana wyłącznie w reżimie ochrony czasowej przewidzianej ustawą z dnia 12 marca 2022 r.;
- 2. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. przez niewystarczające uzasadnienie decyzji, tj. brak odniesienia się do okoliczności wskazującej, że Skarżący od dnia 1 października 2025 r. nie korzysta już z ochrony czasowej i posiada odrębny tytuł pobytowy;
- 3. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo nieustalenia prawidłowego stanu faktycznego oraz mimo błędnego zastosowania prawa materialnego;
- 4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w sprawie nadal zachodzi potrzeba badania przesłanki 365 dni legalnego pobytu w ramach reżimu ochrony czasowej, mimo że Skarżący - z uwagi na uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy - nie był już objęty tym reżimem; przepis ten stanowił podstawę szczególnych warunków dla osób korzystających z ochrony czasowej.
- 5. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. d oraz art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic", przez ich niezastosowanie, mimo że po uzyskaniu przez Skarżącego zezwolenia na pobyt czasowy organ powinien ocenić sytuację strony według przepisów właściwych dla cudzoziemca posiadającego legalny tytuł pobytowy, a nie według przepisów dotyczących ochrony czasowej. Ustawa "Aktywny rodzic" reguluje odrębnie warunki dla cudzoziemców z kartą pobytu i przesłankę zamieszkiwania w RP.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - DZ.U. z 2026 r. poz. 143, dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Podstawę prawną decyzji I i II instancji wydanych w niniejszej sprawie stanowił art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy pomocowej. Zgodnie z jego treścią obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia "aktywnie w żłobku", o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz. U. poz. 858), jeżeli:
- a) zamieszkuje z dzieckiem, na które ubiega się o świadczenie "aktywnie w żłobku" lub otrzymuje świadczenie "aktywnie w żłobku", na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz
- b) posiada nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienie, o którym mowa w art. 2 ust. 1, oraz c)dziecko, na które ubiega się o świadczenie "aktywnie w żłobku" lub otrzymuje świadczenie "aktywnie w żłobku" posiada nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienie, o którym mowa w art. 2 ust. 1
- - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
Na podstawie art. 17 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DZ. U. z 2026 r. poz. 203) uchylony został (m.in.) art. 26 ustawy pomocowej. Jednocześnie ustawą tą - art. 18 - w ustawie "Aktywny rodzic" do art. 15 dodano ust. 1a w następującym brzmieniu: świadczenie "aktywnie w żłobku" przysługuje osobom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy, o ile posiadają numer PESEL ze statusem UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, jeżeli zamieszkują z dzieckiem, na które ubiegają się o świadczenie "aktywnie w żłobku" lub otrzymują świadczenie "aktywnie w żłobku", na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazane powyższej zmiany w ustawie pomocowej oraz w ustawie "Aktywny rodzic" wprowadzone wymienioną powyżej ustawą z dnia 23 stycznia 2026 r. weszły w życie z dniem 5 marca 2026 r. (art. 54 w.w. ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.). Jednocześnie ustawa wprowadzająca omamiane zmiany legislacyjne nie zawiera przepisów intertemporalnych, które odnosiłyby się do spraw będących w toku (tak jak sprawa niniejsza). Brak regulacji intertemporalnych oznacza bezpośrednie stosowanie przepisów wprowadzonych ustawą nowelizującą do stanów faktycznych aktualnych na dzień 5 marca 2026 r. W realiach badanej sprawy oznacza to, ponieważ z dniem 5 marca 2026 r. przepis art. 26 ustawy pomocowej utracił moc obowiązującą, natomiast w porządku prawnym rozpoczął obowiązywanie przepis art. 15 ust. 1a ustawy "Aktywny rodzic", dlatego organ II instancji winien rozpatrywać sprawę na podstawie art. 15 ust. 1a ustawy "Aktywny rodzic", a nie art. 26 ustawy pomocowej.
Zmiana stanu prawnego jaka nastąpiła na etapie postępowania przez organem II instancji umknęła uwadze temu organowi. Zauważyć należy, że stan prawny obowiązujący na skutek uchylenia art. 26 ustawy pomocowej oraz wprowadzenia art. 15 ust. 1a do ustawy "Aktywny rodzic" ma istotny wpływ na wynik badanej sprawy, bowiem zasadniczo zmienia warunki przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia w postaci "aktywnie w żłobku".
W tym stanie sprawy decyzje obydwu instancji zostały uchylone. Ponownie rozpatrując sprawę organy rozpoznają wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.