Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 6 lipca 2026 r., sygn. akt II SA/Gl 767/26

Uzasadnienie

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M. prowadzi postępowanie w sprawie legalizacji obiektu budowlanego wykonanego w systemie firmy T. zrealizowanego w O. przy ul. [...] na terenie nieruchomości nr [...], o długości ok. 115 m i składającej się z prefabrykowanych paneli z siatki stalowej połączonych z jednokierunkowymi poziomymi georusztami zbrojącymi zasyp kruszywa i gruntu, zabezpieczonej jednocześnie z zewnątrz matami z włókna kokosowego zbrojonego siatką georusztu (konstrukcja oporowa przygraniczna posiada zmienną wysokość od 0,7 m do 4,8 m), szerokość przygranicznej budowli - konstrukcji oporowej uzależniona jest od zasięgu poziomych zbrojeń georusztami.

W ramach tego postępowania działając na podstawie art. 81c ust. 2, art. 80 ust. 2 pkt. 1 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, postanowieniem dnia 9 grudnia 2025 r. nr [...] nałożył na inwestora B. S.A. z siedzibą w S. obowiązek przedłożenia w terminie do dnia 6 marca 2026 r. ekspertyzy budowlanej, "która wykaże:

1. 1) czy ww. samowolna przygraniczna budowla - konstrukcja oporowa wykonana w systemie firmy T. zrealizowana w O. przy ul. [...] na terenie nieruchomości nr [...] została wykonana zgodnie z dokumentacją projektowa przedłożoną przez B. S.A. do PINB w M. w dniu 26 września 2025 r. "[...]" opracowaną [...] r. (opracowaną po wykonaniu ww. konstrukcji oporowej) przez Pana Z. T. posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno - budowlanej w zakresie projektowania bez ograniczeń. Celem jest ustalenie czy wymagania przedstawione w przedłożonym projekcie zawierającym rozwiązania dotyczące użycia odpowiednich wyrobów budowlanych i określające sposób, kolejność prowadzenia robót zostały zastosowane przy realizacji konstrukcji oporowej. Przedłożony dziennik montażu nr [...] zawiera wpisy osoby, która nie legitymuje się uprawnieniami budowlanymi (wpisy od 28.04.2025 r. do 28.07.2025 r.) oraz nie ma w nim odniesienia co do zgodności z jakimkolwiek projektem technicznym. Przedłożony projekt konstrukcji oporowej powstał po jej wykonaniu;
2. 2) czy ww. samowolna przygraniczna budowla - konstrukcja oporowa w systemie firmy T. zrealizowana w O. przy ul. [...] na terenie nieruchomości nr [...], po jej wykonaniu spełnia warunki projektowe pod względem zastosowania odpowiednich, dopuszczonych do obrotu wyrobów budowlanych tj. czy zastosowano następujące materiały:
3. - georuszt jednoosiowy (według pkt. 9.1. projektu oraz czy ilość i długości georusztów jednoosiowych są zgodne z tabelą nr 5 wymagań projektu (strona 32 projektu),
4. - element łączący (według pkt. 9.2. projektu),
5. - panel stalowy oblicowujący (według pkt. 9.3. projektu),
6. - grunt zasypowy (według pkt. 9.4. projektu) wraz z weryfikacją zagęszczenia co powinno być sprawdzone przez geologa bądź geotechnika posiadających odpowiednie uprawnienia,
7. - dodatkowe pasma georusztu RE560 przy studniach (zgodnie z rys. nr 3 projektu oraz opisem na stronie 33 projektu),
8. - dodatkowe wzmocnienie podłoża gr. 40 cm (zgodnie z projektem z rys. nr 1 przekrój F-F; zgodnie z projektem z rys. nr 2 przekrój D-D, przekrój E-E),
9. - czy zastosowano zgodnie z projektem i nie przekroczono dopuszczalnego nachylenia konstrukcji oporowej (zgodnie ze wskazaniami projektu na rysunku nr 1, nr 2);
10. 3) czy ww. samowolna przygraniczna budowla - konstrukcja oporowa w systemie firmy T. zrealizowana w O. przy ul. [...] na terenie nieruchomości nr [...], została wybudowana na gruncie, który spełnia warunki projektowe pod względem stanu nośności podłoża (strona 33 pkt. 7 projektu). Zagadnienie to powinno być wyjaśnione przez geologa bądź geotechnika posiadających odpowiednie uprawnienia;
11. 4) czy ww. samowolna przygraniczna budowla - konstrukcja oporowa w systemie firmy T. zrealizowana w O. przy ul. [...] na terenie nieruchomości nr [...], po jej wykonaniu spełnia warunki projektowe pod względem stanu nośności jak i użytkowania (strona 33 pkt. 6 projektu)".

Ekspertyza budowlana powinna określać zakres ewentualnych robót zabezpieczających oraz robót budowlanych naprawczych, koniecznych do wykonania w celu doprowadzenia przedmiotowej budowli – konstrukcji do odpowiedniego stanu, a ponadto być sporządzona przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane bez ograniczeń w specjalności konstrukcyjno - budowlanej. Niektóre zagadnienia opisane powyżej związane z mechaniką gruntów powinny być opracowane i autoryzowane przez geologa bądź geotechnika posiadających odpowiednie uprawnienia. Organ zobowiązał inwestora do dołączenia do ekspertyzy kopii uprawnień budowlanych osób ją wykonujących.

Zażalenie na to postanowienie złożył jego adresat. Zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 81c ust. 2 ustawy Prawo budowlane poprzez nałożenie obowiązku sporządzenia ekspertyzy budowlanej, pomimo że:

1. - tożsamy obowiązek został nałożony na inwestora postanowieniem PINB w M. nr [...] z dnia 19 sierpnia 2025 r. a obowiązek ten został wykonany;
2. - dowód w tym zakresie jest nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy, jako że inwestor dla zalegalizowania obiektu zobowiązany będzie do przedłożenia stosownej dokumentacji, zgodne z postanowieniem PINB w M. nr [...] z dnia 9 grudnia 2025 r.;
3. - nie istnieją i nie zostały wykazane uzasadnione wątpliwości, które nie mogłyby być usunięte przez organy nadzoru budowlanego przy użycie posiadanej przez nich wiedzy lub innych, mniej dolegliwych środków dowodowych.

Zaskarżonym obecnie postanowieniem Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu odwoławczego nałożenie obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej nastąpiło przedwcześnie, ponieważ aktualne postępowanie legalizacyjne jest na etapie oczekiwania na przedłożenie dokumentów legalizacyjnych. Na tym etapie podstawowe znaczenie będzie miała ocena dokumentów legalizacyjnych przedłożonych przez inwestora. Zdaniem ŚWINB dopiero po ich zgromadzeniu organ I instancji winien przeanalizować i dokonać oceny pod względem zgodności wykonanych robót budowlanych z dokumentacją budowlaną, zastosowanych rozwiązań technicznych oraz wpływu wykonanej konstrukcji na bezpieczeństwo. Jeśli okaże się, że występują naruszenia, to PINB postanowieniem nałoży na inwestora obowiązek usunięcia wskazanych nieprawidłowości w terminie niezbędnym do wykonania obowiązku na podstawie art. 49 ust. 1a Prawa budowlanego.

Jeśli okaże się, że pomimo złożenia żądanych dokumentów legalizacyjnych PINB będzie miał uzasadnione wątpliwości co do budowy przedmiotowej konstrukcji oporowej zasadnym będzie skorzystanie z dyspozycji art. 81 c ust.1 Prawa budowlanego.

ŚWINB podkreślił, że zastosowanie art. 81c ust 2 Prawa budowlanego następuje zawsze w ramach pewnego szerszego postępowania. W konsekwencji, nałożony obowiązek dostarczenia odpowiedniej ekspertyzy i oceny technicznej powinien odpowiadać charakterowi sprawy administracyjnej, której dotyczy postępowanie. Ponadto obowiązek sporządzenia ekspertyzy technicznej obejmuje tylko jeden z elementów procedury wyjaśniającej, w związku z czym organ nie może przerzucać całego ciężaru takiego postępowania dowodowego na stronę, obciążając ją kosztami takiego postępowania. Tu organ powołał się na wyrok tutejszego Sądu z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II S/VGI 134/18, gdzie skład orzekający stwierdził, że "Przepis art. 81 c ust 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1332 ze zm.) daje uprawnienie do nałożenia obowiązku dostarczenia ocen technicznych lub ekspertyz, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości, a więc nie jakiekolwiek wątpliwości, ale o charakterze kwalifikowanym.

Stąd też organ, wydając postanowienie na podstawie art. 81c ust. 2 ustawy obowiązany jest wykazać istnienie uzasadnionych wątpliwości, czyli spełnienie ustawowej przestanki w danym konkretnym stanie faktycznym. Niemniej istotne jest, aby poza wykazaniem uzasadnionych wątpliwości organ precyzyjnie wskazał jaką ekspertyzę, czego dotyczącą i w jakim zakresie strona jest obowiązana przedłożyć. Treść przepisu determinuje bowiem przedmiot ekspertyzy (oceny technicznej), gdyż odnosi się on do: jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych oraz stanu technicznego obiektu budowlanego. Trzeba też zaznaczyć, że wyjątkowość stosowania art. 81 c ust 2 ustawy, którego skutkiem jest przerzucenie na stronę zobowiązaną kosztów ustalenia jakości czy też stanu technicznego obiektu budowlanego, wynika z faktu, że co do zasady organy wymienione w tym przepisie posiadają wiedzę specjalistyczną z zakresu normowanego prawem budowlanym, nie są jednak w stanie przy użyciu posiadanej wiedzy i środków, którymi dysponują rozstrzygnąć powstałej wątpliwości.".

W ocenie ŚWINB organ I instancji nie wykazał żadnych konkretnych okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie istnienia przesłanki ustawowej, to jest zaistnienia uzasadnionych wątpliwości co do stanu technicznego, jakości wyrobów budowlanych czy też robót budowlanych. Organ nakładający obowiązek przedłożenia określonych dokumentów powinien zatem wykazać, że wątpliwości w powyższym zakresie istnieją.

Sprzeciw od tego postanowienia (nazwany skargą) złożyła właścicielka sąsiadującej z terenem inwestycji nieruchomości K. F. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia zaskarżonego aktu oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła organowi II instancji naruszenie:

1. 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 81c ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że z uwagi na fakt prowadzenia postępowania legalizacyjnego i nałożenia w ramach tego postępowania na inwestora obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych (postanowienie nr [...]), na które to dokumenty organ nadal oczekuje, wydanie zaskarżonego postanowienia nr [...] nakładającego obowiązek przedłożenia ekspertyzy technicznej było przedwczesne, w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że:
2. a) sam fakt prowadzenia postępowania legalizacyjnego, w ramach którego organ oczekuje od inwestora na przedłożenie dokumentów legalizacyjnych nie stanowi podstawy do przyjęcia, że równoczesny obowiązek przedłożenia ekspertyzy technicznej w oparciu o art. 81c ust. 2 ustawy jest przedwczesny;
3. b) w realiach konkretnej sprawy może istnieć konieczność równoczesnego zobowiązania do przedłożenia dokumentów legalizacyjnych oraz ekspertyzy technicznej w trybie art. 81c ust. 2 ustawy, w szczególności w sytuacji, gdy zakres informacji, które są przedmiotem żądanej ekspertyzy technicznej nie pokrywa się z zakresem informacji, jakie mogą wynikać z dokumentów legalizacyjnych, do których przedłożenia zobowiązał organ - co ma miejsce w przedmiotowej sprawie;
4. 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 §1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie nie wynika, że powstały "uzasadnione wątpliwości", w rozumieniu art. 81c ust. 2 ustawy Prawo budowlane, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że:
5. a) po uzyskaniu od mieszkańców informacji o rozwarstwianiu się gruntu oraz utracie stateczności, organ prawidłowo i w sposób pełny poczynił samodzielnie ustalenia w zakresie jakości wykonanych robót i stanu technicznego przygranicznej budowli - konstrukcji oporowej;
6. b) organ przeprowadził oględziny w terenie, w obecności przedstawicieli inwestora, zapoznał się z aktualnym stanem obiektu, wykonał dokumentację fotograficzną, dokonał stosownych pomiarów i sporządził z tej czynności protokół; następnie dokonał porównania stanu zastanego podczas oględzin ze stanem jaki występował w czasie oględzin przeprowadzonych jeszcze w 2025 r., co doprowadziło go do konkluzji, że na wierzchu konstrukcji oporowej, przy granicy, widoczne jest rozwarstwienie i postąpiło ono w stosunku do kontroli przeprowadzonej w sierpniu 2025 r.;
7. c) z uwagi na fakt, że konstrukcja oporowa została wykonana bez stosownego pozwolenia na budowę, organ nie miał możliwości samodzielnego ustalenia stanu faktycznego, jakości, prawidłowości oraz zakresu wykonanych przez inwestora robót, a zatem koniecznym jest wykonanie specjalistycznych badań dotyczących stanu technicznego tego obiektu, w tym m.in. statyki obiektu, uszkodzeń strukturalnych i bezpieczeństwa konstrukcji, co wykracza poza kompetencje organu nadzoru budowlanego;
8. d) następczym potwierdzeniem dla zasadności powzięcia przez organ uzasadnionych wątpliwości w rozumieniu art. 81c ust. 2 prawa budowlanego jest również ekspertyza techniczna wykonana na zlecenie skarżącej, z dnia 18 kwietnia 2026 r., w której wskazano, że doszło do przemieszczenia czoła skarpy, rozwarstwień jej struktury, wysuwania się ze skarpy elementów kotwiących siatki, sukcesywnej destrukcji użytego systemu zabezpieczającego skarpę, a w konsekwencji tego "stan skarp stanowi bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia ludzkiego"',
9. e) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne ustalenie, że fakt zobowiązania inwestora do przedłożenia dokumentów legalizacyjnych czyni równoczesne zobowiązanie go do przedłożenia ekspertyzy technicznej w trybie art. 81c ust, 2 prawa budowlanego przedwczesnym, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zgormadzonych w sprawie dowodów prowadzi do wniosku, że zakres żądanych dokumentów legalizacyjnych oraz dających się z nich pozyskać informacji nie jest tożsamy z zakresem dokumentów oraz informacji, których organ zażądał w ramach postanowienia nr [...], a zatem oczekiwanie na przedłożenie całości dokumentów legalizacyjnych przez inwestora jest niezasadne z punktu widzenia osiągnięcia celów obowiązku nałożonego postanowieniem nr [...].

Wniosła ponadto, o dopuszczenie i przeprowadzenie nowego dowodu w postaci Ekspertyzy technicznej sporządzonej przez D. M., z dnia [...] r. na wykazanie faktu, że zasadnie organ powziął "uzasadnione wątpliwości" w rozumieniu art. 81c ust. 2 prawa budowlanego, co uprawniało go do nałożenia obowiązku przedłożenia stosownej ekspertyzy technicznej; aktualnego stanu wykonanych przez inwestora obiektów oraz zagrażania życiu i zdrowiu ludzi.

Odpowiadając na sprzeciw organ administracji wniósł o jego oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zaskarżone postanowienie (tzw. kasacyjne) zostało wydane na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., zgodnie z którymi organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Zgodnie z art. 64e w zw. z art. 64f ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), zakres sądowej kontroli tego rodzaju postanowień został ograniczony wyłącznie do oceny istnienia przesłanek, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, aktualnym także w przypadku, o którym mowa w art. 64f p.p.s.a. (stanowiącym, że "Od postanowienia, do którego odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści postanowienia może wnieść od niego sprzeciw. Przepisy art. 64b-64e stosuje się odpowiednio."), kontrola sądowa w zakresie rozpoznania sprzeciwu polega na dokonaniu oceny, czy w okolicznościach danej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób wykorzystał możliwość wydania postanowienia kasacyjnego, czy też bezzasadnie uchylił się od załatwienia sprawy kończącej się zaskarżalnym postanowieniem.

Obowiązkiem sądu administracyjnego, który rozpoznaje sprzeciw od postanowienia kasacyjnego jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy. Rozpoznając sprzeciw sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy będącej przedmiotem wydanego postanowienia, ponieważ na skutek uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Kontrola sądowoadministracyjna postanowienia kasacyjnego nie może zatem, co do zasady, obejmować końcowej oceny materialnoprawnej, związanej z rozstrzygnięciem istoty sprawy. Sformułowanie wniosków w tym zakresie byłoby bowiem przedwczesne i niedopuszczalne (por. wyroki: NSA z 9 maja 2017 r., II OSK 2219/15; WSA w Krakowie z 24 lutego 2020 r., II SA/Kr 90/20 - dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaprezentowany pogląd orzecznictwa Sąd orzekający w tej sprawie podziela w całości i przyjmuje jako własny.

Podstawą wydania rozstrzygnięcia przez organ I instancji był art. 81c ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2026 r., poz. 524 – dalej "p.b."). Zgodnie z tym przepisem "organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego, mogą nałożyć, w drodze postanowienia, na osoby, o których mowa w ust. 1, obowiązek dostarczenia w określonym terminie odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz. Koszty ocen i ekspertyz ponosi osoba zobowiązana do ich dostarczenia".

Powyższe rozwiązanie ma dość szczególny charakter. Należy mieć świadomość, że organy nadzoru budowlanego posługują się przy wykonywaniu swoich ustawowych zadań wyspecjalizowanymi pracownikami posiadającymi ponadprzeciętną wiedzę z zakresu budownictwa, którzy mogą samodzielnie dokonywać ustaleń w przedmiocie "stanu technicznego". Omawiany przepis, który faktycznie przerzuca na stronę koszty ustalenia stanu technicznego obiektu winien być stosowany tylko wówczas, gdy wiedza pracowników organu nadzoru budowlanego i środki, którymi dysponują, nie będą wystarczające do samodzielnego poczynienia ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia. Dopiero sytuacja, w której zgromadzony materiał dowodowy zrodziłby "uzasadnione wątpliwości", których organ nie byłby w stanie samodzielnie usunąć, dawałaby podstawę do zastosowania tego unormowania (por. wyrok tutejszego Sądu z dnia 6 lutego 2026 r. sygn. II SA/Gl 1275/25 – wszystkie orzeczenia za CBOSA).

Jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z dnia 24 czerwca 2026 r. (sygn. II SA/Gl 80/26) rozwiązanie powyższe może być wykorzystywane tylko w wyjątkowych przypadkach, wtedy gdy organy nadzoru budowlanego nie są w stanie przy użyciu posiadanej wiedzy i środków, którymi dysponują, rozstrzygnąć powstałych wątpliwości. Może mieć to miejsce, gdy wiedza pracowników organu nadzoru budowlanego i środki, którymi dysponują nie są wystarczające do samodzielnego poczynienia ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia. Organ winien przy tym precyzyjnie wskazać, jaką ekspertyzę i w jakim zakresie strona ma przedłożyć. Przepis art. 81c ust. 2 p.b. daje zatem organowi uprawnienie do nałożenia obowiązku dostarczenia ocen technicznych lub ekspertyz, gdy istnieją uzasadnione wątpliwości, a więc o charakterze kwalifikowanym. Z uwagi na użycie w art. 81c ust. 2 nieostrych pojęć "uzasadnione wątpliwości" oraz "odpowiednie ekspertyzy" zarówno określenie zakresu żądanej przez organ oceny technicznej lub ekspertyzy, jak również uzasadnienie podjętych działań w trybie tego przepisu, musi być oparte na szczegółowej analizie stanu faktycznego konkretnej sprawy i wymaga wyczerpującego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2026 r. sygn. II OSK 562/24).

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach jest prawidłowe. Kontrolowane postanowienie zapadło w ramach postępowania legalizacyjnego. Budowla wykonana przez inwestora została bowiem wzniesiona w ramach samowoli budowlanej.

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2025 r. nr [...] w M. nakazał inwestorowi obowiązek przedłożenia dokumentów niezbędnych do legalizacji samowoli, w tym projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno–budowlanego oraz projektu technicznego budowli. Tego samego dnia wydał postanowienie nakazujące przedłożenia ekspertyzy budowlanej tego samego obiektu. Ma rację Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach, że w sprawie doszło do nieuzasadnionego (a na pewno przedwczesnego) zastosowania rozwiązania przewidzianego w treści art. 81c ust. 2 ustawy Prawo budowlane. Aby powziąć uzasadnione wątpliwości co do jakości wykonanych robót budowlanych najpierw organ musi uzyskać wiedzę, jaki obiekt został wzniesiony. Temu służą wskazane wyżej dokumenty legalizacyjne. Dopiero ich przedłożenie i późniejsza ocena pozwolą na ustalenie, czy w sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 81c ust. 2 ustawy Prawo budowlane.

Sam zakres nałożonego obowiązku przedłożenia ekspertyzy również budzi spore wątpliwości. Organ I instancji zobowiązał inwestora przedłożenia ekspertyzy, czy budowla została wykonana zgodnie z dokumentacją projektowa przedłożoną przez B. S.A. do PINB w M. w dniu 26 września 2025 r. "[...]" opracowaną 14 sierpnia 2025 r. (opracowaną po wykonaniu ww. konstrukcji oporowej). Jednocześnie zobowiązał do przedłożenia projektu, który miałby zostać zatwierdzony w procesie legalizacyjnym. Wszak przedłożony dokument z dnia 14 sierpnia 2025 r. może różnić się od projektu przygotowanego w ramach postępowania legalizacyjnego.

Przedłożona dokumentacja legalizacyjna musi zostać sporządzona przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane. Zatem bezprzedmiotowe na tym jest żądanie ekspertyzy, czy budowla spełnia warunki projektowe pod względem zastosowania odpowiednich, dopuszczonych do obrotu wyrobów budowlanych. To samo dotyczy spełnienia warunków projektowych pod względem stanu nośności jak i użytkowania.

Należy wreszcie zwrócić uwagę, że zobowiązanie inwestora do przedłożenia ekspertyzy dotyczącej tego, czy budowla została zrealizowana na gruncie, który spełnia warunki projektowe pod względem stanu nośności podłoża, wykracza poza delegację określoną w art. 81c ust. 2 ustawy. Na tej podstawie organ może żądać przedstawienia ekspertyzy dotyczącej jakości robót budowlanych, a także stanu technicznego obiektu budowlanego.

Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że pierwszym etapem postępowania w sprawie powinno być przedłożenie przez inwestora kompletnej dokumentacji legalizacyjnej. Dopiero wówczas, w razie wątpliwości organ I instancji może zastosować rozwiązanie przewidziane w art. 81c ust. 2 ustawy Prawo budowlane. Może się jednak okazać, że nie będzie to potrzebne, gdyż organ uzna, że w oparciu o przedłożoną dokumentację dotyczącą budowli nie można dokonać jej legalizacji i będzie musiał zostać wydany nakaz jej rozbiórki.

W kontekście powyższego Sąd oddala wniosek dowodowy skarżącej, gdyż odnosi się on do kwestii materialnych a nie procesowych. Jednocześnie, w kontekście wyżej przeprowadzonego wywodu prawnego należy uznać zarzuty skargi za nieuzasadnione.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151a § 2 w zw. z art. 64d § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji, że ŚWINB w Katowicach nie naruszył art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., gdyż postanowienie organu I instancji nie mogło ostać się w obrocie prawnym z wyżej wskazanych względów.