Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. S. (dalej: Skarżąca), wniesionej w dniu 9 marca 2026 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 lutego 2026 r. nr SKO.PSŚ/41.5./384/2025/20365 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżony akt zapadł w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia 2 grudnia 2025 r. nr [...] znak [...] Prezydent Miasta G. (dalej: organ pierwszej instancji), po rozpoznaniu wniosku z dnia 7 października 2025 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem V. S. (dalej: osoba wymagająca opieki).
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podał, że przepisy obowiązujące przed 31 grudnia 2023 r. dotyczą wyłączenie osób, którym przyznano uprzednio prawo do tego świadczenia, a orzeczenie o niepełnosprawności utraciło ważność i złożono wniosek o wydanie nowego orzeczenia, natomiast w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, ponieważ orzeczeniem z dnia [...] nr [...] syn Skrżącej został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a wniosek o przyznanie świadczenia został złożony 7 października 2025 r. Dodał, że na skutek wyroku tut. Sądu z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1465/24 przyznano Stronie prawo do wnioskowanego świadczenia na zasadach sprzed ww. nowelizacji, do dnia 30 września 2025 r., tj. do dnia legalnego pobytu na terytorium RP.
Decyzja została doręczona w dniu 15 grudnia 2025 r.
W odwołaniu wniesionym w ustawowym terminie, Skarżąca zakwestionowała stanowisko zawarte w decyzji organu pierwszej instancji wskazując, że rozstrzygnięcie narusza prawa Skarżącej oraz osoby wymagającej opieki. Organ wykluczył bowiem z grona uprawnionych do świadczeń opiekunów osób niepełnosprawnych legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym na stałe. Dodała, że wniosek w sprawie złożyła "z poleceń pracowników OPS". Wyraziła niezrozumienie dla decyzji odmownej w sytuacji, gdy status ochrony tymczasowej UKR został na mocy ustawy przedłużony do 4 marca 2026 r., zatem wniosek z dnia 7 października 2025 r. o kontynuację pobierania świadczenia nie był konieczny. Zdaniem Skarżącej organ powinien uwzględnić nabycie przez Stronę prawa do świadczenia na podstawie decyzji z dnia 24 sierpnia 2022 r., a także treść art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm.).
W powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych zaznaczyła, że przepis art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337 z późn. zm.) nie ogranicza możliwości przyznania świadczeń rodzinnych wyłącznie do świadczeń przyznawanych dzieciom bądź w związku z opieką nad dziećmi. Wyjaśniła, że syn nie jest uprawniony do świadczenia wspierającego, a Skarżąca nadal nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1384/2025/20365 z dnia 16 lutego 2026 r., organ odwoławczy w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Po przywołaniu stanu sprawy oraz przepisów znajdujących w niej zastosowanie, organ odwoławczy stwierdził, że Skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 26 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, ponieważ ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad osobą dorosłą, a nie nad dzieckiem. Wyjaśnił, że od dnia 28 stycznia 2023 r. świadczenie rodzinne może zostać przyznane jedynie obywatelowi Ukrainy, który przebywa legalnie na terytorium RP i zamieszkuje na terytorium RP wraz z dziećmi. Skoro zatem Skarżąca ubiega się o świadczenie związane z potrzebami osoby dorosłej, w sprawie zachodzą przesłanki negatywne uzasadniające odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.
Decyzja została doręczona w dniu 24 lutego 2026 r.
W skardze Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, sformułowała zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie normy art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) polegające na przyjęciu, iż o świadczenie można ubiegać się wyłącznie przy sprawowaniu opieki nad dzieckiem (małoletnim), a nie osobą dorosłą, gdy inny był cel ustawy związany z ochroną osób niepełnosprawnych.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik przywołał, akcentowane już przez Skarżącą na etapie wniesionego odwołania, orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2025 r. sygn. akt I OSK 2209/24, odnoszącego się do stosowania "ustawy pomocowej" również względem dorosłych osób niepełnosprawnych. Zaznaczył, że nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy miała na celu wykluczenie sytuacji, kiedy beneficjenci pomocy społecznej pomimo przebywania poza granicami RP nadal czerpaliby korzyści z polskiego systemu wsparcia. Na poparcie swojego stanowiska przywołał również wyrok tut. Sądu z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1465/24 zapadły w sprawie Skarżącej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego oraz przepisami procedury administracyjnej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Istotą rozpoznawanej sprawy jest ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (w brzmieniu dotychczasowym; stosownie do art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2026 r., poz. 203, do spraw o świadczenia, o których mowa w art. 26 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 17, tj. ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, za okres przed dniem 5 marca 2026 r. stosuje się przepisy dotychczasowe).
Kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd dopatrzył się naruszeń prawa uzasadniających zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
W ramach uwag wstępnych odnotowania wymaga, że w myśl art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, ustawa ta określała szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Kwestie legalności pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP normował art. 2 wskazanej ustawy, który w ust. 1 stanowił, że jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Uznanie pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej za legalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, ma istotne znaczenie m.in. z punktu widzenia prawa do pomocy o charakterze socjalnym. Między innymi w myśl art. 26 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Uregulowanie to było nowelizowane w zakresie daty końcowej określającej legalność pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 232, obowiązującego od 22 lutego 2024 r.) określony termin legalnego pobytu do 4 marca 2024 r. (pierwotnie: "18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r."), został przedłożony do dnia 30 czerwca 2024 r. Na mocy art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 854, obowiązującego od 1 lipca 2024 r.) termin ten został przedłużony do dnia 30 września 2025 r. Następnie na mocy art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301) - do dnia 4 marca 2026 r.
Należy mówić zatem o ciągłości legalnego pobytu na gruncie analizowanych przepisów. Każda z tych nowelizacji przedłużyła prawo obywateli Ukrainy do otrzymywania świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle tych uregulowań prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało Skarżącej przyznane na czas określony, pomimo, że osoba nad którą Skarżąca sprawuje opiekę - syn, na podstawie orzeczenia Nr [...] z dnia [...] wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G., został na stałe zakwalifikowany do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Terminowość przyznanego Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była warunkowana zatem wyłącznie treścią art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i zakreśloną w nim datą końcową legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski. Mocą bowiem decyzji z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr [...] organ przyznał Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, na zasadach obowiązujących przed 31 grudnia 2023 r., do dnia 30 czerwca 2024 r.
Niewątpliwie Skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r., w sprawie znajdzie zatem zastosowanie przepis przejściowy art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w myśl którego w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Uregulowanie to ma chronić prawa beneficjentów m.in. świadczenia pielęgnacyjnego, także Skarżącą, której w 2023 r. zostało przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W dalszej kolejności, wobec wymienionej wyżej nowelizacji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, w związku z wyrokiem tut. Sądu, Stronie przedłużono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 30 września 2025 r.
Jednakże, pomimo kolejnej nowelizacji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (obowiązującej od dnia 30 września 2025 r.), przedłużającego termin legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem i prawo do otrzymywania w tym okresie stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, m.in. świadczenia pielęgnacyjnego, organy wbrew obowiązkowi nie podjęły działań z urzędu mających dostosować decyzję, na mocy której Skarżąca pobierała świadczenie, do aktualnego stanu prawnego.
Przedłużenie na mocy znowelizowanego art. 2 ust. 1, prawa do legalnego pobytu obywatelom Ukrainy do 4 marca 2026 r., stanowiło dla organu podstawę do odpowiedniej zmiany wydanej wcześniej decyzji w zakresie terminu przyznanych świadczeń, analogicznie jak – wyjaśniał tut. Sąd w wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1465/24, w odniesieniu do poprzedniej nowelizacji.
Mając na względzie, że w przedstawionym stanie prawnym zmiana ta nie wymaga aktywności ze strony uprawnionego, w toku dalszego postępowania organ dokona zmiany decyzji, którą przyznano Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., w zakresie oznaczenia daty końcowej prawa do tego świadczenia. Data ta winna korelować z datą wskazaną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być przyznane do dnia 4 marca 2026 r.
Argumentacja powyższa przedstawiana również w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych w pełni zyskuje aprobatę również w rozpoznawanej sprawie (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Po 863/24, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 561/24, oraz zapadły w sprawie Skarżącej - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1465/24,).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie podziela stanowiska przedstawionego w zaskarżonej decyzji w odniesieniu do przedstawionej tam wykładni art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Przepis ten nie ogranicza bowiem możliwości przyznania świadczeń rodzinnych wyłącznie do świadczeń przyznawanych dzieciom bądź w związku z opieką nad dziećmi. Jako taki jest on skierowany także do pełnoletnich obywateli Ukrainy przebywających na terytorium Polski spełniających warunki przyznania poszczególnych świadczeń rodzinnych (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 czerwca 2025 r. sygn. akt I OSK 1910/24, z dnia 12 września 2025 r. sygn. akt I OSK 2209/24, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 89/24). Na powyższe orzecznictwo zasadnie Skarżąca zwróciła uwagę już w postępowaniu odwoławczym.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Z tej przyczyny, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 215).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez stronę skarżącą w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.