Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 22 stycznia 2026 r. nr WINB-WOA.7722.240.2025.AJ Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (dalej "ŚWINB" lub "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy w całości postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. (dalej "PINB" lub "Organ I instancji") z 20 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie rozbiórki obiektów budowlanych.
Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy.
Pismem z 8 października 2025 r. B. M. (dalej "Skarżąca") wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną PINB z 17 kwietnia 2024 r. nr [...] nakazującą Skarżącej rozebrać dwa garaże blaszane wybudowane na działce nr [...] przy ul. [...] w Z.. We wniosku wskazała, że zaistniały podstawy do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").
PINB, po rozpoznaniu wniosku Skarżącej, postanowieniem z 20 października 2025 r. odmówił wznowienia postępowania.
Podstawę prawną postanowienia Organu I instancji stanowiły w szczególności przepisy art. 149 § 3 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono m. in., że akta sprawy jednoznacznie wskazują, że Skarżąca wiedziała o wydanym nakazie rozbiórki, na co wskazuje zwrotne potwierdzenie odbioru rozstrzygnięcia. W ramach postępowania głównego Skarżąca miała prawo brać udział w każdej czynności i była informowana o każdej istotnej dla sprawy czynności przed wydaniem rozstrzygnięcia. Ponadto nie wykazano spełnienia przesłanki z art. 148 § 1 i 2 k.p.a., a treść dokumentacji sprawy wskazuje, że zobowiązana wiedziała o toczącym się postępowaniu. Brak jest zatem podstaw do uznania, że wystąpiła przesłanka braku udziału strony w postępowaniu głównym bez własnej winy, a to oznacza konieczność wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wznowieniowego.
Z kolei pojęcie "nowe dowody" należy interpretować w sposób ścisły. We wniosku o wznowienie wskazano dowody znane PINB w chwili wydawania decyzji nr [...] z 17 czerwca 2024 r. Zgłoszenie, na które powołuje się Skarżąca, było przedmiotem analizy w postępowaniu głównym, a zatem nie sposób uznać, iż przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. została spełniona.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie właściwości rzeczowej organu – jej zdaniem o wznowieniu postępowania powinien rozstrzygnąć ŚWINB. Wskazała, że organ architektoniczno-budowlany nie wniósł sprzeciwu wobec budowy garażu, co stanowiło zgodę na rozpoczęcie inwestycji.
Zaskarżonym obecnie postanowieniem ŚWINB utrzymał w mocy postanowienie PINB uznając, że zażalenie Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu decyzji ŚWINB zrelacjonował przebieg postępowania i przytoczył treść przepisów prawa, które znalazły zastosowanie w sprawie. ŚWINB wskazał, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez stronę postępowania. Skarżąca jest bowiem adresatką ostatecznej decyzji PINB z 17 kwietnia 2024 r. o nakazie rozbiórki. Jako podstawę wznowienia Skarżąca we wniosku z 8 października 2025 r. wskazała art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. powołując się na dowód w postaci "Zgłoszenia o zamiarze budowy robót budowlanych niewymagających pozwolenia na budowę: Garaż blaszany o wymiarach 4 m x 5 m = 20 m2" z 18 września 2020 r. Skarżąca podniosła, że nie doszło do samowoli budowlanej bowiem organ w piśmie z 23 października 2020 r. wskazał, że brak jest podstaw do wniesienia sprzeciwu.
Następnie ŚWINB przywołał treść art. 148 § 1 k.p.a. i wskazał, że Skarżąca dopiero po otrzymaniu upomnienia do wykonania nakazu rozbiórki wynikającego z decyzji ostatecznej z 17 kwietnia 2024 r. podjęła kroki, aby wykazać, iż wydane rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe. Wniosek złożyła dopiero 8 października 2025 r. Z kolei zgłoszenie, na które powołuje się Skarżąca, nie stanowi nowego dowodu w sprawie. Dowód ten był przedmiotem analizy w postępowaniu głównym i był znany zarówno stronie jak i organowi w dacie prowadzenia postępowania zakończonego wydaniem decyzji rozbiórkowej.
Pismem z 17 lutego 2026 r. Skarżąca zaskarżyła do sądu administracyjnego postanowienie ŚWINB w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia PINB, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
- 1) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie – organy obu instancji uznały, że brak sprzeciwu Urzędu Miejskiego w Z. wobec zgłoszenia zamiaru budowy garaży nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania, gdyż okoliczność ta była im znana w dacie wydania decyzji ostatecznej. Stanowisko to jest wadliwe. Fakt, że brak sprzeciwu był znany organom, nie oznacza, że został rzeczywiście uwzględniony przy rozstrzyganiu sprawy. Decyzja nakazująca rozbiórkę została bowiem oparta na założeniu samowoli budowlanej, z całkowitym pominięciem skutków prawnych braku sprzeciwu organu;
- 2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. - wadliwy materiał dowodowy, wybiórcze działanie PINB - kwestionowanie przez organ nadzoru budowlanego dokonanego zgłoszenia stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej, zasady równego traktowania stron oraz zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
- 3) art. 8 § 1 k.p.a. - pomimo istnienia analogicznego obiektu budowlanego na nieruchomości sąsiedniej organy skierowany środki represyjne przeciwko Skarżącej;
- 4) bezzasadne przypisywanie Skarżącej bierności - organy wskazały, że Skarżąca podjęła działania dopiero po wydaniu nakazu rozbiórki. Argument ten nie ma znaczenia prawnego, gdyż wniosek o wznowienie został złożony w ustawowym terminie. Wcześniejszy brak aktywności był wynikiem obiektywnie trudnej sytuacji rodzinnej.
ŚWINB w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że zarzuty zawarte w skardze są bezzasadne, a motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia zostały wyczerpująco wyjaśnione w jego uzasadnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Kontrolowane rozstrzygnięcia organów nadzoru budowlanego nie są bowiem dotknięte kwalifikowanymi wadami skutkującymi wznowieniem postępowania bądź stwierdzeniem nieważności ani nie uchybiają regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.
Na wstępie należy przypomnieć, że postępowanie wznowieniowe ma charakter nadzwyczajny. Nie jest ono kolejnym etapem zwykłej kontroli instancyjnej, lecz służy wzruszeniu ostatecznej decyzji administracyjnej, korzystającej z zasady trwałości. Przedmiotem postępowania wznowieniowego, w przeciwieństwie do postępowania głównego, jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości załatwienia sprawy w postępowaniu głównym, a nie ponowne merytoryczne rozstrzyganie sprawy administracyjnej.
Zgodnie z art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie m. in. gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (pk 4) lub gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję (pkt 5).
Stosownie do art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Przy czym termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.).
Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony (art. 147 k.p.a.).
Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (art. 149 § 1 k.p.a.). Postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Odmowa wznowienia postępowania, zgodnie z art. 149 § 3 k.p.a., następuje w drodze postanowienia.
Złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie powoduje automatycznie wszczęcia takiego postępowania. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania może zostać wszczęte jedynie po uprzednim zweryfikowaniu dopuszczalności wznowienia postępowania. Organ zobligowany jest zatem zbadać czy wniosek pochodzi od podmiotu uprawnionego do żądania wznowienia postępowania, czy dotyczy ostatecznego rozstrzygnięcia organu, czy wskazano podstawę wznowienia, a także czy zachowany został termin do złożenia wniosku. Dopiero jeżeli zostały spełnione wszystkie przesłanki formalne, organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a. Wobec tego postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydawane jest w sytuacji, gdy żądający wznowienia postępowania nie spełnił przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania wznowieniowego. Powodami wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania mogą być przyczyny podmiotowe lub przedmiotowe oraz uchybienie przez stronę ustawowemu terminowi określonemu w przepisach k.p.a., jeżeli nie ma podstaw do jego przywrócenia.
Organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania w szczególności, gdy strona nie wskazuje przesłanek wznowienia postępowania bądź poprzestaje jedynie na wskazaniu przepisów k.p.a. nie uzasadniając wniosku. Organ odmawia wznowienia postępowania, gdy strona uzasadnia żądanie wznowienia w sposób, który nawet bez głębszej analizy prowadzi do wniosku, że argumenty przez nią wskazane nie stanowią przesłanek wznowienia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2011 r., II OSK 2598/10, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca powołała się na dwie podstawy wznowienia postępowania, tj. z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a.
Odnosząc się do pierwszej z nich należy wskazać, że brak udziału strony w postępowaniu bez jej winy oznacza zarówno niedopuszczenie strony do uczestnictwa w postępowaniu, jak i sytuację, gdy strona prawidłowo zawiadomiona nie mogła wziąć w nim udziału z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia. Przez pozbawienie strony udziału w postępowaniu należy rozumieć także przypadki, gdy stronie nie doręczono decyzji.
Z akt sprawy wynika, że decyzja ostateczna PINB z 17 kwietnia 2024 r. została doręczona Skarżącej 22 kwietnia 2024 r. Dniem, w którym Skarżąca dowiedziała się o decyzji jest zatem 22 kwietnia 2024 r. Podanie Skarżącej o wznowienie postępowania z 8 października 2025 r. z powołaniem się na podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wpłynęło do Organu I instancji 10 października 2025 r., a więc już po upływie terminu z art. 148 § 2 k.p.a. Nadto we wniosku o wznowienie postępowania Skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do tej podstawy wznowienia i jej nie uzasadniła. Słusznie też wskazują organy nadzoru budowlanego, że Skarżąca nie została pominięta jako strona w postępowaniu zakończonym decyzją PINB z 17 kwietnia 2024 r. Co więcej była adresatką ww. decyzji.
Jeśli zaś chodzi o podstawę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. to do jej spełnienia konieczne jest wystąpienie łącznie trzech warunków. Pierwszy przewiduje, że zgłoszone okoliczności faktyczne lub dowody są nowe, a zatem nie były znane organowi rozpoznającemu sprawę w postępowaniu zwykłym. Drugi warunek wymaga, by nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody miały istotne znaczenie dla sprawy. Trzeci warunek, to istnienie okoliczności faktycznej, istnienie dowodu w dniu wydania decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania.
Skarżąca powołała się na zgłoszenie o zamiarze budowy/wykonania robót budowlanych niewymagających pozwolenia na budowę z 18 września 2020 r. oraz zaświadczenie Prezydenta Miasta Z. z 23 września 2020 r. Jednakże dokumenty te były znane PINB w chwili wydawania decyzji z 17 kwietnia 2024 r., co wynika i z akt sprawy i z treści uzasadnienia ww. decyzji. Dokumenty te były częścią materiału dowodowego i stanowiły przedmiot oceny PINB w postępowaniu (strona 2 uzasadnienia decyzji rozbiórkowej z 17 kwietnia 2024 r.). Nie sposób uznać je za nowo odkryte w sprawie.
Do nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., nie należy dokonana przez organ ocena materiału dowodowego sprawy ani też zastosowanie w danym stanie faktycznym określonych przepisów prawa lub ich interpretacja (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 1998 r., I SA/Lu 26/97, LEX nr 34651). Skarżąca w podaniu o wznowienie postępowania nie wskazała takich okoliczności lub dowodów, które miałyby walor nowości i które byłyby nieznane PINB przy podejmowaniu decyzji rozbiórkowej z 17 kwietnia 2024 r. Wniosek o wznowienie postępowania stanowi jedynie polemikę z treścią ww. decyzji PINB.
Prawidłowo zatem organy nadzoru budowlanego uznały, że wniosek Skarżącej z 8 października 2025 r. nie dawał podstaw do wznowienia postępowania. Okoliczność braku zaistnienia wskazanych przez Skarżącą podstaw wznowienia jest oczywista i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Organy obu instancji, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podjęły wystarczające kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uzasadnienia postanowień odpowiadają zaś art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.