Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 października 2025 r. Prezydent Miasta Z. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane i o obowiązku zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 22 422,00 zł - za okres od dnia 6 lutego 2025 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r. przyznanego skarżącej A.B. decyzją organu I instancji z dnia 3 stycznia 2019 r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem – K.B.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 5 września 2025 r. skarżąca poinformowała organ o złożeniu w dniu 3 września 2025 r. wniosku o świadczenie wspierające dla jej syna i na tej podstawie wstrzymano wypłatę na rzecz strony świadczenia pielęgnacyjnego pismem z dnia 8 września 2025 r. Następnie zgodnie z wnioskiem skarżącej, decyzją z dnia 19 września 2025 r. uchylone zostało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 6 lutego 2025 r. Organ stwierdził, że zaistniały przesłanki stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń zgodnie z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
Decyzją z dnia 15 grudnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 10 października 2025 r.
W uzasadnieniu organ podniósł, że decyzją organu I instancji z dnia 3 stycznia 2019 r. przyznane zostało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – K.B., od dnia 1 grudnia 2018 r. – bezterminowo. Następnie pismem z dnia 15.09.2025 r. ZUS poinformował, że synowi skarżącej przyznano świadczenie wspierające od dnia 6.02.2025 r. do dnia 28.02.2025 r. w kwocie 3.219.20 zł, a od dnia 1.03.2025 r. do dnia 29.02.2032 r. w kwocie 4.134,00 zł miesięcznie. Organ wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Podkreślił, że w świetle powołanego przepisu, w sytuacji gdy pokrywają się okresy pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym, skoro zostało wypłacone za okres przyznanego osobie z niepełnosprawnością, świadczenia wspierającego.
Organ dodał, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi i skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że opiekun traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Opiekun osoby z niepełnosprawnością jest zatem zobowiązany do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który przyznano osobie z niepełnosprawnością, świadczenie wspierające. Organ podkreślił, że materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, który jest odrębnym i niezależnym od regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przepisem szczególnym, co oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane. Wobec powyższego stwierdził, że w okresie od dnia 6.02.2025 r. do dnia 31.08.2025 r. skarżąca pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 22.422,00 zł.
W skardze złożonej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym – podniosła zarzut naruszenia przy jej wydaniu, przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 187, dalej jako K.p.a.) poprzez błędne ustalenie, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy skarżąca nie miała w dacie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego świadomości, iż jest ono nienależnie pobrane, gdyż dopiero zaistnienie zdarzenia przyszłego i niepewnego, jakim jest złożenie dnia 3 września 2025 r. wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego i późniejsze przyznanie świadczenia wspierającego, stanowić może przesłankę do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowało wadliwym zastosowaniem art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jedn.
Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, dalej jako u.ś.r.) w zw. z art 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej jako u.ś.w.). Skarżąca zarzuciła również naruszenie przez organ art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia 10 października 2025 r., podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym niezastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Podniosła także zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 11 u.ś.w. poprzez ich wadliwe zastosowanie i bezpodstawne zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki zastosowania tych przepisów w związku z tym, że skarżąca nie miała w dacie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego świadomości, iż jest ono nienależnie pobrane, gdyż dopiero zaistnienie zdarzenia przyszłego i niepewnego, tj. złożenie dnia 3 września 2025 r. wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego i późniejsze przyznanie świadczenia wspierającego, stanowić może przesłankę do żądania zwrotu nienależnie pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w całości i o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego skarżącej za okres wymieniony w decyzji, przyznanego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem, za nienależnie pobrane świadczenie i o zobowiązaniu jej do zwrotu tego świadczenia.
Powodem wydania decyzji organów obydwu instancji było stwierdzenie, że w ustalonym stanie faktycznym spełnione zostały przesłanki określone w art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 873, dalej również jako u.ś.w.), który jest podstawą uznania za nienależnie pobrane, świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z akt administracyjnych wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego został złożony przez skarżącą w dniu 3 września 2025 r. i na tej podstawie ZUS przyznał jej synowi świadczenie wspierające od dnia 6 lutego 2025 r. do dnia 29 lutego 2032 r. w kwocie wynoszącej 4 134,00 zł miesięcznie. W sprawie niekwestionowane było to, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne za wymieniony w decyzji okres od dnia 6 lutego 2025 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r., które to świadczenie zostało jej przyznane decyzją organu I instancji z dnia 3 stycznia 2019 r.
Natomiast – jak podkreśla się w orzecznictwie - zgodnie z koncepcją przyjętą przez ustawodawcę, brak jest możliwości równoczesnej realizacji uprawnień do pobieranego na dotychczasowych zasadach świadczenia pielęgnacyjnego oraz do wprowadzonego z dniem 1 stycznia 2024 r. świadczenia wspierającego. Zasada konkurencyjności powyższych świadczeń została jasno sformułowana w art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie oświadczeniach rodzinnych w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w jej art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (por. prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1671/24, dostępny w CBOSA).
W konsekwencji tego, przepis art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, będący materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji, kwalifikuje świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za ten sam okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, jako świadczenie nienależnie pobrane.
W niniejszej sprawie niekwestionowane było to, że skarżąca pobrała świadczenie pielęgnacyjne w okresie, za który jej syn otrzymał świadczenie wspierające. W związku z tym, świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za wymieniony okres, zasadnie zostało uznane przez orzekające w sprawie organy za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Jak podkreśla się w orzecznictwie - na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające, z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia (por. cytowany wyżej wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1671/24).
W konsekwencji, nie mogły zostać uwzględnione zarzuty skargi sprowadzające się do tego, że nie miało miejsca nienależne pobranie świadczenia za wymieniony okres z uwagi na to, iż skarżąca pobierała je nie mając świadomości zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym.
W związku z twierdzeniami zawartymi w skardze, dodać ponadto należało, że ze zgromadzonego w aktach materiału dokumentacyjnego wynika, iż skarżąca w piśmie z dnia 19 września 2023 r., doręczonym jej w dniu 26 września 2023 r., została poinformowana o zmianach w zakresie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, które miały nastąpić od 1 stycznia 2024 r. Przede wszystkim w piśmie tym zostało zawarte pouczenie, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone opiekunowi za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające będzie świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi i do tego zwrotu zobowiązany zostanie opiekun.
Co więcej – skarżąca została pouczona, że osoba z niepełnosprawnościami, składając w ZUS wniosek o świadczenie wspierające będzie mogła zdecydować, od jakiego miesiąca chce mieć przyznane to świadczenie, dzięki czemu może nie dopuścić do sytuacji otrzymania świadczenia wspierającego za ten sam okres, za który jej opiekun otrzymał świadczenie pielęgnacyjne i tym samym uniknąć sytuacji powstania nienależnych świadczeń po stronie jej opiekuna.
Wobec tego stwierdzić należało, że skarżąca została szczegółowo poinformowana o treści przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym, czyli o zmianach w zakresie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, które nastąpiły od 1 stycznia 2024 r. w związku z wejściem w życie tej ustawy.
Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone w art. 7, art. 8, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W związku z tym, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy, decyzji organu I instancji, wydanej w wyniku - zawartej w jej uzasadnieniu – szczegółowej analizy przepisów cytowanej ustawy o świadczeniu wspierającym i wskazanych wyżej okoliczności sprawy - jak tego wymaga art. 107 § 3 K.p.a.
Wobec tego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.