Uzasadnienie
Decyzją dnia 20.10.2025 r., nr [...], Prezydent Miasta J. (dalej: "organ I instancji"), działając na podstawie art. 6 pkt 16, art. 8, art. 38, art. 98, art. 104 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 z późn. zm.; aktualny publikator: Dz. U. z 2025 r. poz. 1214, dalej w skrócie: "u.p.s."), a także art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; aktualny publikator: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a."), ustalił wysokość nienależnie pobranego przez P. G. (dalej: "skarżący") świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, w wysokości 388,00- zł., przyznanego z powodu bezrobocia na okres od dnia 01 do dnia 29 lutego 2024 r., oraz zobowiązał do jego zwrotu w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna.
W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania. W jego przekonaniu zwrot nadpłaty podatku z masy upadłości za 2022 r. w kwocie 2 000, - zł. nie stanowi dochodu a jedynie zwrot czegoś, co kiedyś nadpłacił. Nie ma to wpływu na wypłacony zasiłek. Dodatkowo, zwrot świadczeń stanowiłby dla niego nadmierne obciążenie, a to niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, bowiem obecnie nadal nie pracuje i posiada zaświadczenie od lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. o czasowej niezdolności do pracy, jak też pobiera świadczenie rehabilitacyjne.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 15.12.2025 r., nr SKO.PS/41.5/941/2025/17497, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 20.10.2025 r. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w przypadku skarżącego uległa zmianie jego sytuacji dochodowej, bowiem otrzymał zwrot wyłączonej z masy upadłościowej części nadpłaty podatku za rok 2022 w kwocie 2 000 zł. i nie poinformował o tym fakcie organu I instancji. Zwrot nadpłaconego podatku stanowi dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu skarżącego w okresie od 1 lutego do 29 lutego 2024 r. Skarżący ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego, nie spełniał ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania przedmiotowego zasiłku. Zgodnie z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są zobowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń, czego skarżący nie uczynił, mimo, że w decyzji przyznającej świadczenie był o takim obowiązku pouczony.
Nadto, korzysta z pomocy społecznej od roku 2007 i każdorazowo w wywiadach podpisuje oświadczenie o konieczności niezwłocznego poinformowania pracownika socjalnego o zmianie w swojej sytuacji życiowej. W tym przypadku, zmiana jego sytuacji dochodowej nastąpiła w dniu 18.01.2024 r., kiedy to otrzymał zwrot wyłączonej z masy upadłościowej części zwrotu nadpłaty podatku za 2022 r. w kwocie 2.000,00 zł., a informację o tym fakcie organ I instancji uzyskał w dniu 05.04.2024 r., podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w związku ze złożeniem przez stronę kolejnego wniosku o pomoc. Zarzut odwołania, iż "organ I instancji nieprawidłowo uznał, że jednorazowy zwrot części podatku stanowi dochód wpływający na konieczność zwrotu zasiłku", oraz że "nie wiedział, iż ma to wpływ na pobierane świadczenia", nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jego obowiązkiem było niezwłoczne informowanie o każdej zmianie sytuacji dochodowej.
Zatem organ I instancji prawidłowo uznał, że zasiłek celowy pobrany za miesiąc luty 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Kolegium podzieliło również stanowisko odnośnie braku w przypadku skarżącego szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. Jak wynika z przedłożonego materiału dowodowego jego niezdolność do pracy ma formę czasową a nie stałą, dlatego istnieją przesłanki, że po wyczerpaniu świadczenia rehabilitacyjnego wróci na rynek pracy, gdyż jest osobą młodą i ma 41 lat. Aktualnie leczy się z powodu schorzeń kręgosłupa, bólu barku (na to schorzenie ma przyznane świadczenie rehabilitacyjne) oraz laryngologicznie, kardiologicznie i neurologicznie, jednak nie ponosi żadnych kosztów leczenia.
W skardze z dnia 15 stycznia 2026 r. skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 4 i art. 109 u.p.s., w sytuacji, w której jego sytuacja materialno-bytowa nie pozwala na zwrot przyznanego świadczenia, z uwagi na brak stałego źródła utrzymania. W uzasadnieniu skargi podał, że nie miał świadomości, iż nadpłata podatku za 2022 r. i jednorazowo wypłacone środki będą miały jakikolwiek wpływ na wyżej wymieniony zasiłek, jak też na wcześniej wydane decyzje. Myślał, że będzie to potraktowane jako dochód utracony analogicznie, jak w miesiącu grudniu 2023 r., kiedy to wynagrodzenie jednorazowe, jakie otrzymał w listopadzie 2023 r., zostało uznane jako dochód utracony i otrzymał wówczas zasiłek w grudniu 2023 r. Zdaniem skarżącego, niczego nie zataił i poinformował pracownika socjalnego, podczas wywiadu w dniu 5 kwietnia 2024 r., o fakcie zwrotu części nadpłaty podatku wyłączonej z masy upadłości za 2022 rok.
Ponadto, na dzień obecny jest osobą niezdolną do pracy z uwagi na schorzenia barków i kręgosłupa, co powoduje, że nie jest w stanie podjąć pracy i spłacić długu. Co więcej nie jest prawdą, że po odliczeniu wydatków na życie zostaje mu kwota ok. 2 800 zł. Ponosi bowiem koszty zakupu jedzenia, leków, artykułów gospodarczych i wyjazdów do lekarzy. Aktualna kwota przyznanych mu świadczeń jest wykorzystywana w całości na bieżące życie. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w całości, bowiem zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 23 marca 2026 r. sygn. akt II SA/Gl 227/26 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują inne środki określone w ustawie.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium z dnia 15 grudnia 2025r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 20 października 2025 r. w przedmiocie uznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu.
W tym miejscu należy zauważyć, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której, to świadczenie zostało przyznane.
Procedowanie w sprawach świadczenia nienależnie pobranego powinno być zatem co do zasady dwuetapowe - w pierwszej kolejności należy zweryfikować decyzję przyznającą świadczenie, które okazało się nienależne, w drugiej - określić zasady jego zwrotu. Dopóki decyzja co do uchylenia prawa do świadczenia nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji je przyznającej jest świadczeniem nienależnym (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, art. 98).
W rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 28 maja 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 58/25 oddalił skargę skarżącego na decyzje w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego pobrane za miesiąc luty 2024 r.
Zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W orzecznictwie wskazuje się, że z definicji zawartej w art. 6 pkt 16 u.p.s. nie można wyinterpretować przesłanki "zawinienia", czy też "świadomości" beneficjenta. Wykładnia sformułowania "nieprawdziwe informacje" wskazuje na jego obiektywny charakter - "nieprawdziwą informacją" jest informacja niezgodna ze stanem faktycznym (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I OSK 538/21).
Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej oraz osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności, o czym skarżący był wyraźnie poinformowany w decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie.
Prawidłowe jest stanowisko organów orzekających w sprawie, że skarżący naruszył obowiązek wynikający z powyższego przepisu, a wypłacone świadczenia stanowią świadczenia nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s.
Omawiana ustawa (u.p.s.) posiada własne regulacje wskazujące, jak należy obliczać dochód.
Kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczenia pieniężnego, zostało przy tym określone dla osoby samotnie gospodarującej na kwotę 776,- zł. (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w czasie wydania decyzji o przyznaniu przedmiotowego zasiłku).
Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Art. 8 ust. 4 u.p.s. z kolei wskazuje, które świadczenia nie są wliczane do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3.
Zwrot nadpłaconego podatku stanowi dochód w rozumieniu u.p.s., mieszczący się w definicji art. 8 ust. 3 u.p.s. i nie jest świadczeniem wyłączonym z dochodu na podstawie jej art. 8 ust. 4, ale jest to przysporzenie finansowe, rzutujące na sytuację finansową. Wykładnia pojęcia "dochód" na gruncie u.p.s., jest zagadnieniem wielokrotnie już analizowanym i rozważanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, co znajduje odzwierciedlenie w utrwalonym orzecznictwie.
Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie stoi na stanowisku, że przez "dochód" w kontekście u.p.s. rozumieć należy wszelkie przychody wnioskującego, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s.
Ustawodawca, definiując pojęcie "dochód", łączy go z sumą szeroko pojętych przychodów, a więc traktuje go bardzo wszechstronnie - niezależnie od źródła i tytułu jego uzyskania. Co należy dodatkowo podkreślić - katalog wyłączeń, określony w art. 8 ust. 4 u.p.s. - został skonstruowany przez prawodawcę w formie enumeratywnego wyliczenia, co nadaje mu charakter bezwzględnie zamknięty. Potwierdza to fakt, że opisywane wyliczenie nie zostało poprzedzone zastrzeżeniem, nadającym mu formę przykładu (egzemplifikacji), np. zwrotem "w szczególności". Nie przypisano mu również charakteru otwartego, poprzez odesłanie do innych ustaw, czy możliwości uzupełnienia katalogu w drodze przepisów odrębnych, określających dalsze kategorie przychodów, pozostających bez wpływu na ocenę wspomnianego wyżej kryterium dochodowego
W konsekwencji, przychody nieobjęte wyłączeniem z art. 8 ust. 4 u.p.s. podlegają wliczeniu do szeroko rozumianego dochodu, istotnego w kontekście kryterium dochodowego, stanowiącego wartość graniczną w odniesieniu do możliwości przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przedmiotowy sposób wykładni przepisów art. 8 ust. 11 i ust. 12 u.p.s., realizuje zasadę aktualności oceny sytuacji dochodowej i materialnej. Uzyskanie jednorazowego dochodu za dany okres winno zostać uwzględnione przez organ od momentu otrzymania tego świadczenia, w okresie, w którym osoba zobowiązana może uzyskanymi środkami realnie dysponować.
Zgodnie z art. 8 ust. 12 u.p.s. w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Tym samym, po uwzględnieniu powyższego zwrotu, dochód skarżącego w styczniu 2024 r. wyniósł 2 388,- zł. (wraz z zasiłkiem okresowym) i przekroczył kryterium dochodowe. Zasiłek przedmiotowy jest świadczeniem pieniężnym i ściśle jest uzależniony od spełnienia warunków kryterium dochodowego, określonego w u.p.s.
Skarżący dopiero w dniu 5 kwietnia 2024 r., podczas wywiadu środowiskowego oświadczył, że w dniu 18 stycznia 2024 r. otrzymał zwrot wyłączonej z masy upadłościowej części zwrotu nadpłaty podatku za rok 2022 w kwocie 2 000 zł. Nie uczynił tego zatem niezwłocznie. Zatem przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i nie był uprawniony do otrzymania świadczenia w powyższym okresie.
Zważyć trzeba, że stosownie do art. 98 u.p.s., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 u.p.s. stosuje się odpowiednio.
W rozpatrywanej materii nie można odwoływać się do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz, że w efekcie nawet zwolnienie określonych przychodów od tego podatku nie powoduje, że przychody te nie podlegają zaliczeniu do dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1699/11, z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 162/15, z dnia 9 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1673/17, z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 2617/18, z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1442/20 oraz z dnia 15 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 336/21).
Z tych wszystkich względów, podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, nadto brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę.
W niniejszej sprawie zdaniem Sądu nie można zarzucić organom orzekającym w sprawie naruszenia obowiązujących przepisów u.p.s., jak również k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., nie uwzględnił skargi.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.qov.pl.