Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 12 grudnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1219/2025/17657, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - dalej "k.p.a." po rozpatrzeniu odwołania L. J. (dalej "skarżący") od decyzji Prezydenta Miasta K. (dalej "organ" lub "organ I instancji") nr [...] z dnia 28 października 2025 r. stwierdzającej, że świadczenia pielęgnacyjne za okres od 13 maja 2024 r. do 30 września 2025 r. w kwocie 52.330,40 zł zostały nienależnie pobrane oraz zobowiązującej stronę do spłaty nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 52.330,40 zł.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia 20 października 2021 r. nr[...], Kolegium uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia 19 września 2021 r., nr [...] o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad H. J. i przyznało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 7 września 2021 r. do dnia 30 września 2021 r. w kwocie 1.576,80 zł a od dnia 1 października 2021 r. bezterminowo w kwocie 1.971,00 zł. Kwota świadczenia była zmieniana kolejnymi decyzjami organu I instancji aż do roku 2025.
W dniu 24 września 2025 r. organ I instancji pozyskał informację o przyznaniu matce skarżącego świadczenia wspierającego od dnia 13 maja 2025 r. do 31 maja 2031 r. Stąd też decyzją własną z dnia 28 października 2025 r. uchylił skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją Kolegium z dnia 19 września 2021 r. i decyzjami zmieniającymi, a następnie decyzją z dnia 28 października 2025 r. uznał kwotę świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego skarżącej za okres od 13 maja 2024 r. do 30 września 2025 r. w wysokości 52.330,40 zł, za nienależnie pobrane świadczenie.
Jednocześnie zobowiązał skarżącego do zwrotu powyższej kwoty. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (obecnie t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 873), zwanej dalej "u.ś.w.", za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208), zwanej dalej u.ś.r., uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Organ I instancji stwierdził, że przyznając skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, pouczono go m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, oraz że za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Ponadto, w dniu 23 sierpnia 2023 r. umieszczono na stronie internetowej informację o powyższych zmianach, a także o jej prawach i obowiązkach. Organ podał również, że składając wniosek o świadczenie wspierające w ZUS skarżący został pouczony o treści art. 63 ust.11 ustawy oświadczeniu wspierającym (obecnie t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 873) dalej "u.ś.w."
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podał, że składając wniosek o świadczenie wspierające dla mamy nie miał świadomości, że będzie musiał zwrócić pobrane - w oczekiwaniu na decyzję ZUS – świadczenia pielęgnacyjne z ten okres. Wskazał, że otrzymane świadczenia pielęgnacyjne przeznaczył na wydatki związane z opieką nad matką.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg postepowania, stan faktyczny sprawy i przepisy prawa mające w niej zastosowanie, ze szczególnym uwzględnieniem treści art. 63 ust. 11 u.ś.w. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Organ odwoławczy podniósł, że skarżący za okres od 13 maja 2024 r. do 30 września 2025 r. otrzymał na mocy decyzji Kolegium z dnia 20 października 2021 r. świadczenia pielęgnacyjne w łącznej kwocie 52.330,40 zł. Kolegium zauważyło, że organ I instancji odniósł się w swojej decyzji do twierdzeń skarżącego dotyczącego braku świadomości co do treści art. 63 ust.11 u.ś.w.
Organ odwoławczy dodał, że ewentualny wniosek o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń można składać w organie I instancji.
W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł, podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji brak świadomości co konieczności zwrotu pobranych świadczeń pielęgnacyjnych za okres przyznania matce świadczenia wspierającego oraz wydatkowaniu otrzymanych świadczeń na opiekę nad matką.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy - wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu - nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. przepisy u.ś.w. zmieniły między innymi zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Świadczenie pielęgnacyjne zostało więc zastąpione w obecnym stanie prawnym (w przypadku osób pełnoletnich) świadczeniem wspierającym.
Nie można też nie zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane na rzecz opiekuna, obecnie zaś świadczenie wspierające przyznawane jest na rzecz osoby niepełnosprawnej. W konsekwencji świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.ś.w. lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się do ZUS nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna (art. 9 ust. 13 u.ś.w.). Przyznanie przez ZUS świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje zaś decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.). Prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (art. 26 ust. 1-2 u.ś.w.).
Nadto, co istotne dla przedmiotowej sprawy, wnioskodawca jako dysponent postępowania, może we wniosku wskazać inny termin, od którego świadczenie ma zostać przyznane. Jednym z elementów wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego jest wskazanie daty, od której ZUS ma przyznać to świadczenie. Możliwe jest wskazanie zarówno "najwcześniejszej możliwej daty", jak i konkretnego dnia. W przypadku niewskazania konkretnego dnia we wniosku o świadczenie wspierające przy zachowaniu terminu z art. 26 u.ś.w. i w razie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna osoby wymagającej opieki zawsze dojdzie do kumulacji w pobieraniu przedmiotowych świadczeń.
Przypomnieć wypadnie, że stosownie do art. 63 ust. 6 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Z kolei zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Nadmienić także przyjdzie, że zastosowanie w sprawie mają przepisy u.ś.w., a nie regulacje dotyczące nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z u.ś.r. Przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest odrębny i niezależny od art. 30 ust. 2 u.ś.r. Stanowi on przepis szczególny, co oznacza, że poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń (pielęgnacyjnego i wspierającego) nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane (por.m.in. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2026 r., sygn. akt I OSK 621/25).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać przyjdzie, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane skarżącemu na okres od 13 maja 2024 r. do 30 września 2025 r). Jednocześnie z uwagi na treść informacji skierowanej przez MOPS do osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne skarżący mógł uzyskać pełną informację o treści art. 63 u.ś.w. Z kolei w dniu 1 września 2025 r. został złożony wniosek o przyznanie matce skarżącego świadczenia wspierającego, co nastąpiło w dniu 19 września 2025 r. (na okres od dnia 13 maja 2024 r. do dnia 31 maja 2031 r.), o czym organ I instancji dowiedział się w dniu 24 września 2025 r. Doszło wobec tego do powstania nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. W konsekwencji dobra lub zła wiara skarżącego w jego pobieraniu nie ma znaczenia dla oceny istoty nienależnie pobranego świadczenia.
W odniesieniu do wniosków skargi zaznaczyć trzeba, że bez wpływu na powstanie i ocenę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje stan zdrowia osoby wymagającej opieki oraz jej opiekuna, potrzeby związane z leczeniem czy rehabilitacją, czy też ich sytuacja materialna.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Dodać jeszcze wypadnie, że treść powołanego wyroku NSA jest dostępna w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl