Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia "A" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W motywach rozstrzygnięciapodniesiono, że Stowarzyszenie uzasadniając swój wniosek wskazało, że środki zgromadzone na rachunku bankowym pochodzą z dobrowolnych składek i darowizn, a Stowarzyszenie działając w interesie społecznym nie dysponuje własną obsługą prawną. Z treści formularza wynika, że strona skarżąca nie dysponuje żadnym majątkiem, a na rachunku bankowym znajduje się 24 zł.
W ocenie referendarza prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego a obowiązek ponoszenia kosztów sądowych ma charakter powszechny. Strona skarżąca, działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 210 ze zm.) ma możliwość gromadzenia środków na zabezpieczenie realizacji swojej działalności statutowej.
Z samego faktu, że stowarzyszenie nie korzysta z tych możliwości lub też nie potrafi efektywnie zgromadzić pieniędzy na pokrycie kosztów postępowania sądowego nie można wyprowadzić wniosku, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Referendarz zwrócił uwagę, iż strona skarżąca, od ponad pół roku nie zwiększyła posiadanych zasobów finansowych, mimo, że jak konsekwentnie twierdzi działa na rzecz sprawy istotnej, z punktu widzenia lokalnej społeczności. Taki stan rzeczy prowadzi zaś do wniosku, że trudno uwzględnić wniosek podmiotu, który z samego tylko przekonania o doniosłości realizowanych celów wywodzi uzasadnienie do zwolnienia z należności o publicznoprawnym charakterze.
W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 25 stycznia 2018 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazano, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, więc nie ma fizycznych możliwości pozyskiwania funduszy. Na koncie Stowarzyszenia widnieje obecnie kwota 24 zł, zatem oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w konsekwencji prowadzić będzie do pozbawienia strony i tym samym mieszkańców G. i K. prawa do obrony swoich praw. W ocenie skarżącego, takie stanowisko godzi w zasadę równości i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, bowiem doprowadza do faworyzowania silniejszego podmiotu, który dysponuje środkami finansowymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez stronę skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm).
Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia fachowego pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).
Zdaniem Sądu należy w pełni podzielić stanowisko referendarza dotyczące konsekwencji rezygnacji przez stowarzyszenie z pobierania składek członkowskich, które jest zbieżne z jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych wypracowaną na tle tego zagadnienia. Zgodnie z treścią art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t. jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 210 ze zm.) stowarzyszenie uzyskuje środki na działalność m. in. ze składek członkowskich. Fakt, że stowarzyszenie zrezygnowało z ich pobierania nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Stowarzyszenie chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skoro stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, to nie może skutecznie domagać się ich pokrycia przez Skarb Państwa.
Przyjąć bowiem należy, że w tej sytuacji nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja sama pozbawia się ich zdobycia, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 231/11). Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów nie jest usprawiedliwiony w sytuacji, w której strona dobrowolnie pozbawia się środków, z których mogłaby pokryć ewentualne koszty postępowania. Ustalenia co do sposobu funkcjonowania stowarzyszenia, dotyczące również sposobu finansowania jego działalności, prowadzące do tego, że członkowie stowarzyszenia świadomie pozbawiają się środków finansowych służących wykonywaniu jego działalności poprzez rezygnację z pobierania składek członkowskich, nie mogą stanowić podstawy do udzielenia takiemu stowarzyszeniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II OZ 977/07).
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Sygn. akt II SA/GI 1134/16