Uzasadnienie
Skarga pana M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 16 grudnia 2025 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 19 lipca 2024 r. odmówił Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Skarżący 29 stycznia 2024 r. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko V. P., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Po rozpatrzeniu wniosku, ZUS przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 maja 2024 r., tj. od miesiąca, w którym uprawomocniło się postanowienie Sądu z 25 kwietnia 2024 r., w który wskazano miejsce pobytu dziecka przy ojcu. Świadczenie wychowawcze za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. nie zostało przyznane, ponieważ, jak wyjaśnił organ, do 2 maja 2024 r., czyli do dnia uprawomocnienia się ww. postanowienia, obowiązywał wyrok z 31 maja 2021 r., w którym Sąd wskazał, że miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowy adres zamieszkania jego matki.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie rozpoznając odwołanie Skarżącego decyzją z 16 grudnia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazując, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z 31 maja 2021 r., sygn. akt II C 3978/20 wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono matce dziecka, ustalając przy niej miejsce pobytu, zatem Skarżący nie jest faktycznym opiekunem dziecka.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że Skarżący przedłożył: zaświadczenie wydane 28 lutego 2024 r. przez pełnomocnika Skarżącego, że przed Sądem Rejonowym w W., pod sygn. akt III Nsm 19/24 trwa postępowanie w sprawie o zmianę wyroku rozwodowego z 31 maja 2021 r. w zakresie zmiany miejsca pobytu małoletniej V. P. poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniej przy ojcu; zaświadczenie wydane przez Zastępcę Komendanta Powiatowego Policji w W. potwierdzające, że pod adresem ul. [...] w W. odnotowano interwencję w dniu 14 grudnia 2023 r.; oświadczenie Skarżącego, że od 14 grudnia 2023 r. córka V. P. mieszka z nim i jest pod jego opieką, w związku z tym ponosi on wszelkie koszty związane z jej utrzymaniem; wyrok Sądu Okręgowego w G. z 31 maja 2021 r., sygn. II C 3978/20 oraz postanowienie Sądu Rejonowego w W. z 25 kwietnia 2024 r., sygn. III Nsm 19/24. Postanowieniem tym zmieniono dotychczas obowiązujący wyrok w zakresie miejsca pobytu dziecka - rozpoznając wniosek o zabezpieczenie, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią V. P. powierzono dodatkowo ojcu, ustalając miejsce jej pobytu przy ojcu. Organ wskazał, że w związku z tym 26 czerwca 2024 r. została wydana Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko V. P. na okres od 1 maja 2024 r. do 31 maja 2024 r.
Wyjaśniając powód rozstrzygnięcia organ wskazał, że orzeczenie sądu należy uwzględnić w postępowaniu o świadczenia dla rodzin w sytuacji, gdy o świadczenie ubiegają się obydwoje rodzice na to samo dziecko. Oznacza to, że jeśli miejsce zamieszkania dziecka jest określone przez sąd, ZUS jest zwolniony z prowadzenia dodatkowego postępowania w celu ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Przyjąć bowiem należy, że w przypadku, gdy postanowieniem sądu ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, to ten rodzic sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem.
Skarżący we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze na powyższą decyzję wniósł o uznanie zasadności odwołania od decyzji w sprawie odmowy świadczenia wychowawczego 800+ na V. P. za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. ze względu na niedotrzymanie terminu 60 dni na rozpoznanie odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zmiana miejsca zamieszkania dziecka jest możliwa wyłącznie poprzez wydanie prawomocnego orzeczenia sądu cywilnego w tym zakresie i może dotyczyć wyłącznie świadczeń na okresy przyszłe. To sąd powszechny dbając o dobro dziecka jest jedynie władny do poczynienia takich ustaleń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 grudnia 2025 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 lipca 2024 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. na dziecko V. P. Materialnoprawną podstawę podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm.), dalej jako "u.p.p.w.d.".
Z treści przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. stanowi, że w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d.).
Zgodnie z treścią art. 22 u.p.p.w.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
Stosownie natomiast do treści art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości.
Z nadesłanych akt sprawy wynika, że w dniu 29 stycznia 2024 r. Skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na córkę V. P. Z akt sprawy wynika również, że wniosek w dniu 30 maja 2023 r. o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. na V. P. wniosła matka, której informacją z 13 czerwca 2023 r. przyznano prawo do wnioskowanego świadczenia. Jak wynika z przedłożonego w toku postępowania wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w G. z 31 maja 2021 r., sygn. IIC 3978/2 miejsce pobytu dziecka ustalono przy matce.
Natomiast Skarżący w kolejnych oświadczeniach podnosił, że córka od 14 grudnia 2023 r. zamieszkuje przy nim. Skarżący przedłożył na dowód tego m. in.: zaświadczenie wydane 28 lutego 2024 r. przez pełnomocnika Skarżącego, że przed Sądem Rejonowym w W. pod sygn. akt III Nsm 19/24 trwa postępowanie w sprawie o zmianę wyroku rozwodowego z 31 maja 2021 r. w zakresie zmiany miejsca pobytu małoletniej V. P. poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniej przy ojcu; zaświadczenie wydane przez Zastępcę Komendanta Powiatowego Policji w W. potwierdzające, że pod adresem ul. [...] w W. odnotowano interwencję w dniu 14 grudnia 2023 r.; oświadczenie Skarżącego, że od 14 grudnia 2023 r. córka V. P. mieszka z nim i jest pod jego opieką, w związku z tym ponosi on wszelkie koszty związane z jej utrzymaniem; wyrok Sądu Okręgowego w G. z 31 maja 2021 r., sygn. II C 3978/20 oraz postanowienie Sądu Rejonowego w W. z 25 kwietnia 2024 r. sygn. III Nsm 19/24 ustalające miejsce pobytu małoletniej przy ojcu.
Organ drugiej instancji wskazał, że gdy postanowieniem Sądu ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, uznaje się, że to ten rodzic sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, o której mowa. art. 22 u.p.p.w.d. Dla celów przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko rodziców żyjących w rozłączeniu, w celu ustalenia, który z wnioskujących rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmuje ustalenia wynikające z orzeczenia sądu, które jest wiążące dla wszystkich podmiotów biorących udział w postępowaniu o świadczenie wychowawcze. Oznacza to, że jeśli miejsce zamieszkania dziecka jest określone przez sąd, ZUS jest zwolniony z prowadzenia dodatkowego postępowania w celu ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zdaniem Sądu ocena ta jest błędna.
W ocenie Sądu, stanowisko orzekających w sprawie organów - na tle okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy - nie może zyskać akceptacji. Za błędną należy bowiem uznać wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy uznającą, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem (tak: wyrok WSA w Gdańsku z 13 listopada 2024 r., sygn. II SA/Gd 186/24, wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stanowisko organów jest też o tyle niezasadne, że powoływany przez nie jako podstawa prawna decyzji przepis art. 22 ustawy jednoznacznie stwierdza, że świadczenie wychowawcze przysługuje rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zatem przepis ten nie przewiduje, aby wyłącznie uprawnionym do świadczenia był ten rodzic, któremu zgodnie z wyrokiem przyznano władzę rodzicielską i przy którym ustalono miejsce zamieszkania dziecka, lecz odwołuje się do faktycznych okoliczności jakie zaistnieją w danym wypadku. Takie rozwiązanie stanowi przejaw racjonalizmu ustawodawczego, albowiem uwzględnia praktykę życiową, kiedy dziecko, mimo powierzenia władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi, nie zamieszkuje z nim i rodzic ten de facto takiej władzy nie sprawuje. Władza ta jest wprawdzie usankcjonowana prawnie, ale w wymiarze faktycznym nie istnieje.
Regulacja taka uwzględnia również cel świadczenia wychowawczego wynikający z u.p.p.w.d. Wskazać bowiem należy, że z treści art. 4 ust. 2 pkt 1-2 ustawy wynika, że na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka (opiekuna faktycznego) do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania", rozumiane być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe.
Zatem dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w wyroku rozwodowym), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Wobec tego istotne znaczenie dla meritum tego typu spraw mają przesłanki o charakterze faktycznym, które - zdaniem Sądu, organy obu instancji wadliwie odrzuciły jako kryterium oceny w niniejszej sprawie (por. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 719/18).
Odnosząc się do kwestii, że dziecko faktycznie zamieszkuje z ojcem, mimo ustalenia w wyroku rozwodowym, że miejsce pobytu dziecka ma być przy matce, wyjaśnić trzeba, że miejsce faktycznego pobytu dziecka należy odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia. O prawnym miejscu zamieszkania stanowi art. 26 Kodeksu cywilnego. W stosunku do dziecka jest to tzw. domicilium necessarium, tj. miejsce zamieszkania określone ustawowo w zależności od miejsca zamieszkania innych osób, bez względu na to, czy dziecko w rzeczywistości w danej miejscowości przebywa (E. Michniewicz-Broda, Komentarz do art. 26 Kodeksu cywilnego, Lex 2014).
Przyjęta przez organy wykładnia ww. przepisów prowadziłaby do skutku niezgodnego z celami ustawy o pomocy państwa. Zgodnie z tym stanowiskiem rodzic dziecka, który faktycznie z nim zamieszkuje i ponosi koszty jego utrzymania, traciłby prawo do świadczenia wychowawczego tylko dlatego, że w orzeczeniu sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka u drugiego z rodziców, z którym faktycznie dziecko nie zamieszkuje, a z taką właśnie sytuacją mamy być może do czynienia w niniejszej sprawie.
Nie mają racji organy obu instancji twierdząc, że nie ma konieczności przeprowadzania dodatkowego postępowania wyjaśniającego, ponieważ zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, jeżeli postanowieniem sądu ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, uznaje się, że to ten rodzic sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, o której mowa. art. 22 u.p.p.w.d. Formułując te wnioski organy pominęły, że zgodnie z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy do wniosku należy wprawdzie dołączyć prawomocne orzeczenie, lecz z art. 13 ust. 4 pkt 3 lit. d ustawy wynika, że wnioskodawca ma także prawo przedłożyć inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Niewątpliwie zaś każdy z dokumentów wymienionych wprost w art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy lub dopuszczonych jako "inne", powinien zostać włączony do materiału dowodowego sprawy i poddany ocenie zgodnie z regułami postępowania administracyjnego.
Dlatego też niezasadne było przyjmowanie, że uwzględnienie innych dowodów przedłożonych przez stronę stanowić będzie podważenie treści prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, bowiem będą one po prostu służyć wykazaniu istniejącego staniu faktycznego sprawy i stan ten może być odmienny od stanu prawnego uregulowanego wyrokiem (por. wyrok WSA w Gdańsku z 26 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 1187/24).
Należy przy tym podkreślić, że wyrażony w art. 77 k.p.a. ustawowy nakaz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego musi być utożsamiany z obowiązkiem podjęcia wszelkich niezbędnych czynności mających na celu zebranie pełnego materiału dowodowego, co z kolei umożliwia dokonanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ ma także obowiązek rozpatrzenia wszystkich dowodów zgromadzonych lub odzwierciedlonych w aktach sprawy w ich wzajemnej łączności. Realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przez organ administracji polega na obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby wydane orzeczenie wynikało z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, a jego uzasadnienie musi przekonywać o słuszności wydanego rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Kielcach z 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 497/17).
Dlatego też, mając na uwadze jasną treść przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d. posługujących się kategoriami "wspólnego zamieszkiwania i pozostawania na utrzymaniu" rodzica oraz "faktycznego sprawowania opieki" przez rodzica nad dzieckiem, należało uznać, że rolą organów rozpatrujących przedmiotowy wniosek było rozstrzygnięcie, czy Skarżącemu przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę, nie zaś to, czy pobyt córki u Skarżącego był zgodny z treścią orzeczenia sądu powszechnego (por.: wyrok WSA w Gdańsku z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 186/24). Jeżeli zaś dziecko w rzeczywistości nie zamieszkuje u matki, lecz u Skarżącego, brak jest podstaw do odmowy przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia w przedmiotowym okresie. Taka bowiem sytuacja wypełniała by przesłanki z art. 4 ust. 2 pkt 1 (wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie na utrzymaniu) oraz art. 22 (faktyczne sprawowanie opieki).
Nie ulega przy tym wątpliwości, że nie każdy ustanowiony przez sąd rodzinny opiekun sprawujący pieczę nad dzieckiem może otrzymać świadczenie wychowawcze, a tylko taki, który sprawuje nad nim rzeczywistą opiekę, uczestniczy w jego wychowaniu i zaspokajaniu potrzeb (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 3123/19; z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1885/19).
Z tych względów Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d. uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, utrzymywania dziecka i sprawowania nad nim faktycznej opieki wynika wyłącznie z orzeczeń sądowych dotyczących wykonywania pieczy i władzy rodzicielskiej, a nie jest związana z rzeczywistym zamieszkiwaniem i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Oznacza to, że organy pominęły kryterium faktyczne, które jednak ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdzone naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy bowiem organy obu instancji wyłącznie na podstawie orzeczenia sądowego uznały, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego i nie zweryfikowały twierdzeń strony ani przedkładanych przez nią dokumentów wskazujących, że córka jest pod faktyczną opieką ojca, wspólnie z nim zamieszkuje i jest na jego utrzymaniu.
Organy ZUS nie ustaliły zatem w drodze dostępnych środków dowodowych, u którego z rodziców dziecko faktycznie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu. Organy ZUS nie zwróciły się do właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u matki i u ojca, w celu ustalenia tej okoliczności. Stanowiło to istotne naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a ww. uchybienia materialne i procesowe skutkowały co najmniej przedwczesną odmową przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego, o które się ubiegał.
Jednocześnie należy zauważyć, że wniosek Skarżącego złożony został w dniu 29 stycznia 2024 r. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Stosownie do art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d., prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej albo w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż co do zasady strona może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w każdym czasie trwania okresu świadczeniowego i świadczenie przyznane zostanie od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu.
Data złożenia wniosku ogranicza więc w czasie możliwość ustalenia prawa do świadczenia w danym okresie świadczeniowym, ale nie wyklucza w ogóle możliwości jego przyznania. Nie jest kwestionowane też, że u.p.p.w.d. nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające złożenie wniosku (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie, por. m. in. przywołany już powyżej art. 18 ust. 2a u.p.p.w.d.), a termin określony w art. 18 ust. 2 u.p.p.w.d. jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu (por. wyrok NSA z 21 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1764/22).
Tym samym, w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku Skarżącego, ZUS wyda decyzję w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. z uwzględnieniem art. 18 u.p.p.w.d.
Na koniec, odnosząc się do argumentacji organu odwoławczego podniesionej w odpowiedzi na skargę, należy wskazać, że co prawda trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane, to pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia wychowawczego może nastąpić przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnie pobranego, podlegającego zwrotowi (art. 25 u.p.p.w.d.) (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 2390/19). Jednakże kwestia ta jest przedmiotem odrębnego postępowania i nie podlega merytorycznej ocenie przez Sąd. Zaznaczyć jednak należy, że organ nie może powoływać się na art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d. jako ewentualną podstawę odmowy przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżącemu wyjaśnić zaś należy, że czas rozpatrywania odwołania przez Prezesa ZUS nie miał w tej sprawie wpływu na ocenę prawidłowości wydanej przez ten organ decyzji.
Zgodnie z art. 122a k.p.a., sprawa może być załatwiona milcząco, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. U.p.p.w.d. nie zawiera natomiast przepisu szczególnego pozwalającego na uznanie sprawy za załatwioną milcząco w sposób w całości uwzględniający żądanie strony, jeżeli w terminie miesiąca od dnia doręczenia żądania strony właściwemu organowi administracji publicznej albo innym terminie określonym w przepisie szczególnym organ ten: 1) nie wyda decyzji lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (milczące zakończenie postępowania) albo 2) nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji (milcząca zgoda).
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W tej sprawie oznacza to w szczególności obowiązek ustalenia przez ZUS faktycznego miejsca zamieszkiwania V. P. w okresie świadczeniowym, której wniosek Skarżącego dotyczy i uwzględnienia tej okoliczności przy ponownym rozpoznawaniu wniosku.